KHW nie jest choinką, na której wiesza się wszystkie bombki

Z Zygmuntem Łukaszczykiem, prezesem Katowickiego Holdingu Węglowego rozmawia Karolina Baca-Pogorzelska (fot. archiwum KHW)
Żałuje pan?
Nie. Uczciwie mówię, że nie.
Ale ja pytam o przegrany konkurs na prezesa Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Pan nigdy nie ukrywał, że chce być jej szefem.
To pani tak uważa. A ja patrzę na realia, które się wciąż zmieniają. W trudnej, konfliktowej sytuacji wszedłem jesienią do Katowickiego Holdingu Węglowego. Potem było tragiczne zdarzenie na Wesołej. Potem ruszenie z programem unowocześniania spółki, dostosowywania jej do sytuacji gospodarczej, która nas otacza. I widać efekty, w KHW jest już lepiej. Szczerze.
W JSW od wielu lat i przez wiele lat nie było problemów finansowych. Gdy odchodziłem stamtąd w czerwcu 2006 r. (był wiceprezesem zarządu JSW – red.), zostawiliśmy ponad 2 mld zł. Przyszła koniunktura na koks i węgiel koksowy i żyło się komfortowo. A Holdingowi zawsze wiał wiatr oczy i bieda zaglądała do kieszeni.
Nie doszło do debiutu giełdowego, gdy spółka kilka lat temu praktycznie była do tego gotowa…
Sam uczestniczyłem w szkoleniu giełdowym KHW. To była szansa do wykorzystania. Nie zrobiono wtedy tego, ale to historia, zostawmy temat. Dzisiaj KHW jest naprawdę na dobrej drodze, by wyjść na prostą, coraz lepiej radzi sobie z optymalizacją kosztów. Załoga to rozumie i chce w tym uczestniczyć. Także kwestie dotyczące zmian na podstawie zawartego porozumienia ze stroną społeczną, są przez nią dobrze rozumiane.
To dlatego tylko u was nie doszło do takich strajków jak w Kompanii Węglowej czy JSW, gdy okazało się, że trzeba robić spore cięcia?
Tak myślę. Zupełnie inaczej działa się, gdy jest pewne ryzyko „co z firmą”, gdy jest na skraju upadłości, a inaczej działa się w sytuacji dobrej koniunktury. Wtedy jest z czego brać. A siła przyzwyczajenia jest tak duża, że wreszcie następuje zderzenie ze ścianą. W górnictwie już teraz jest dojście do ściany. KHW ma swój program naprawczy i jego się trzymamy. Nie ukrywam, że w pozyskaniu finansowania dla programu naprawczego duży udział ma mój zastępca (Artur Trzeciakowski, wiceprezes KHW ds. finansowych – red.).
Poza tym trzeba powiedzieć, że Holding wydobywa najlepszy węgiel energetyczny – niskosiarkowy, niskopopiołowy, o bardzo dobrej kaloryczności. Niektóre gatunki to mercedes wśród węgli. Osiągamy dobrą cenę, tylko dzisiaj – i muszę to powiedzieć – psutą. Wystąpił niebezpieczny ewenement nierynkowej rywalizacji.
Mówi pan o działaniu Kompanii Węglowej, czyli o jej obniżkach cen?
Pani wymienia nazwę. A ja tylko mówię, że chodzi o psucie rynku krajowego.
Napisaliście do państwowego właściciela i reakcji nie było.
Nie było, ale to jedyna możliwość jaką mam – zareagować. Ja ceny nie obniżę, bo twierdzę, że nasz węgiel powinien kosztować tyle ile kosztuje. Przez miesiąc mieliśmy promocję jednego gatunku na Wujku, ale to było spowodowane nakazami urzędu górniczego związanymi ze zwałem. Teraz nic nie opuszczamy. Mamy już zakontraktowane ponad 10 mln ton węgla na ten rok, przy planowanym wydobyciu niespełna 11 mln ton. Śmiem więc twierdzić, że sprzedamy wszystko, co wydobędziemy. Mamy na zwałach sporo węgla, ale w dużej mierze jest to węgiel już kupiony, tylko zdeponowany.
Według danych katowickiego oddziału ARP po dwóch miesiącach tego roku na zwałach polskich kopalń leżało jeszcze więcej węgla niż na koniec 2014 r., to aż 8,6 mln ton.
Jak przychodziłem do KHW, na zwale było 1,8 mln ton. To był rekord. Na koniec roku zeszliśmy do ok. 0,9 mln ton, a dzisiaj to niecały 1 milion ton plus depozyt, czyli węgiel przechowywany przez nas w oczekiwaniu na odebranie go przez kontrahentów.
Po jednej stronie wydobycie, po drugiej produkcja i różne wydatki…
Znaczna część tych „różnych” wydatków wynikała właśnie z siły przyzwyczajenia. Tymczasem dzisiaj Holding nie jest już choinką, na której można wieszać bombki, ozdobniki, wywołujące dodatkowe koszty. My się skupiamy na wydobyciu węgla, który jest sprzedawalny. Liczyć trzeba gigadżule, wartość energetyczną, a nie tony. Czyli mamy dwa kierunki – jakość i sprzedawalność. Takie jest zadanie menedżerów górnictwa – spełniać realne potrzeby rynku. Dzisiaj w Polsce górnictwo produkuje za dużo węgla niskokalorycznego, nikomu niepotrzebnego. Wniosek – trzeba ograniczyć moce produkcyjne. Kraju nie stać nas na produkowanie węgla, którego nikt nie chce kupić, i który potem jest sprzedawany po kilka zł za gigadżul mniej niż wynika z kosztów wydobycia i przeróbki. Sprzedawany tylko po to, by się go pozbyć. Tak się nie powinno robić.
Jest przygotowywane rozporządzenie do ustawy o jakości paliw. Gdy przeczytałem jego pierwszy projekt, to powiem szczerze, wydało mi się, że jestem w jakimś innym kraju i rzeczywistości. Ten projekt był po prostu szkodliwy. Doprowadziłem np. do tego, że zniknęło pojęcie „niesortu”, które otwierało drzwi dla węgla importowanego. Ale w wciąż pozostał zapis o wprowadzaniu do obrotu mułów niskoenergetycznych. To takie paliwo, z którego na dwie łopaty do pieca wybiera się półtorej łopaty popiołu. Takie jakby błoto, a zużywamy go w Polsce nawet 1 mln ton rocznie. Czy nie lepiej po prostu zakazać sprzedaży paliwa tak niskiej jakości? Bo przy okazji, dzięki temu na rynek weszłoby ileś set tysięcy ton węgla lepszego, czystszego i mniej emisyjnego. A chyba o to nam wszystkim chodzi.
Poza tym według mnie nie może być tak, że górnictwo podlega już Ministrowi Skarbu Państwa, natomiast tworzenie przepisów nadal odbywa się w Ministerstwie Gospodarki.
Przygotowane jest też rozporządzenie do ustawy o BHP w zakładach podziemnych. Pisałem elaborat na ten temat – skutki dla całego górnictwa już w przyszłym roku mogą być katastrofalne. Efektem wprowadzenia będą kolejne koszty. Wyliczyliśmy, że w tym kształcie przepisów KHW obciąży to rocznie wydatkiem 420 mln zł dodatkowo, JSW – 480-500 mln, a Kompanię Węglową kwotą rzędu 600 mln zł. Czyli ok. 1,5 mld zł dodatkowych kosztów dla trzech spółek. Rezultat – do widzenia, po efektach w górnictwie.
A propos kosztów. W 2014 r. w górnictwie znowu wzrosły one o 2 proc. Macie szanse je obniżyć?
My je będziemy optymalizować. Bezmyślna redukcja kosztów zjada własny ogon produkcyjny. Jesteśmy na kolejnym etapie przekształceń administracji. Chcemy urynkowić Centrum Usług Wspólnych, by sprzedawało usługi również na zewnątrz. Chcemy też ograniczać działanie spółek pozaprodukcyjnych, jak np. szkoleniowej czy turystycznej.
A co z Bożymi Darami? Mieliście przenosić tę część kopalni Murcki-Staszic do Spółki Restrukturyzacji Kopalń jeszcze w tym roku.
I tak będzie. Do SRK trafią ruchy Boże Dary i Mysłowice. To zakłada nasz program i to się nie zmienia.
Podczas debaty o innowacjach w górnictwie w ramach Europejskiego Kongresu Gospodarczego powiedział pan, że górnictwo wykorzystuje za mało metanu, bo tylko ok. 1/4 ujmowanego gazu, który jest przecież 21 razy bardziej emisyjny niż CO2. To dlaczego KHW sprzedaje ZEC, gdzie działają przecież silniki metanowe?
Niezależnie do kogo należeć będą te zakłady i tak metan do produkcji energii będzie im potrzebny. A jedynym dostawcą tam jesteśmy my. Czyli możemy zarabiać na metanie sprzedawanym do ZEC, który będzie miał innego właściciela. Zarobimy na gazie.
Wyniki górnictwa po pierwszych dwóch miesiącach nie napawają optymizmem. Sprzedaż ogółem spadła o 1,3 mln ton w porównaniu z rokiem ubiegłym, a na rynku krajowym o ok. 1 mln. Jak z pana perspektywy będzie wyglądał ten rok dla branży?
Mam na to jedno słowo – bryndza. Energetyka jest „zatkana” węglem, ma zapasy. Zimy praktycznie nie było. Kopalnie też mają zapasy…
Ale powiem coś może niepopularnego. Dzisiaj z budżetu państwa finansujemy w całym kraju mnóstwo instytucji, często nie podpiętych do sieci ciepłowniczych, Co znaczy – mających własne małe kotłownie. Czy nie byłoby rozsądnie wziąć pod uwagę, że skoro na utrzymanie tych instytucji idą państwowe pieniądze, może wprowadzić jakieś preferencje dla tych, którzy zdecydują się na polski węgiel? Na razie nikt nie zrobił nawet bilansu, by ocenić ile państwowe instytucje spalają węgla z Polski, a ile z importu. A dopóki nie mamy tej wiedzy – trudno w ogóle rozmawiać.
Zaczęłam od JSW i na tym temacie chciałabym też skończyć. Kadencja zarządu tej spółki kończy się w 2016 r. I znowu będą wybory, także prezesa. Ja wiem, że po drodze są wybory parlamentarne, ale spytam – wystartuje pan do JSW za rok?
Wystartuję w wyborach do KHW.
Będę pana trzymać za słowo.
Dobrze. Zyskałem w KHW zaufanie ludzi, z którymi pracuję. I ja im też ufam. Na tym zakończmy ten temat oraz naszą rozmowę.