Trzynastego wszystko zdarzyć się może…
Jeszcze w czwartek wieczorem w telewizji prezes JSW Jarosław Zagórowski zapewniał, że do dymisji się nie poda. Co zmieniły wielogodzinne nocne negocjacje? Ano stało się to, o czym mówiłam już dawno – prezesa nie zdymisjowano, a podał się do dymisji sam (?). „Dobrowolnie”. Na razie warunkowo, ale… No właśnie.
13 lutego, piątek. 17. doba strajku w kopalniach Jastrzębskiej Spółki Węglowej. Średnio 27 mln zł utraty przychodów z tytułu niewydobytego węgla za każde 24 godziny. Realne straty z kolei przekraczają już 100 mln zł. I od początku tak naprawdę jeden, jasny cel związkowców – Zagórowski musi odejść (choć formalnie przecież strajk legalnie mógł się zacząć tylko na podstawie sporu zbiorowego, a ten dotyczył posiłków profilaktycznych dla powierzchni, co zostało przywrócone już drugiego dnia strajku). To, że bez głowy Zagórowskiego nie będzie kompromisu, było jasne jak słońce od początku. Ale chyba jednak nie dla wszystkich. Związkowcom górniczym bowiem da się palec, a odrąbią rękę. Tuż przy uchu.
A pani premier Ewa Kopacz, która jest premierem od 1.10.2014 (dopiero – jak sama twierdzi) ma na koncie już „odrąbane” – w przenośni rzecz jasna – głowy trzech górniczych prezesów. To bez wątpienia rekord. I wszyscy zostali odwołani na „prośbę” związkowców.
Przypomnijmy szefa KHW, Romana Łoja. #Wygaszony, bo chciał zamknąć kopalnię, która i tak będzie zamknięta. Zresztą od akcji w Kazimierzu-Juliuszu (bo o ten zakład w Sosnowcu chodzi) wszystko się zaczęło jesienią 2014 r. Przypomnę, że w poniedziałek na Śląsk przyjechał wtedy wiceminister gospodarki (wtedy górnictwo podlegało jeszcze resortowi gospodarki, od 4 lutego resortowi skarbu) i zapewnił zarząd KHW o wsparciu państwowego właściciela. W piątek, 4 dni później Holding nie miał już prezesa i wiceprezesa (na czele zarządu stanął zaakceptowany przez ZZ Zygmunt Łukaszczyk, były wojewoda śląski, ale teraz nawet z nim związkowcom nie po drodze, gdy chce zamykać ruch Boże Dary kopalni Murcki-Staszic,czyli następny w kolejce?).
Chwilę potem zdymisjonowany został Mirosław Taras, prezes Kompanii Węglowej, który – wydawało się – miał silne rządowe wsparcie w swych działaniach, a zwłaszcza w resorcie „lubelskiego” ministra, Włodzimierza Karpińskiego (Taras dla przypomnienia był wcześniej prezesem Lubelskiego Węgla Bogdanka i w 2009 r. wprowadził tę kopalnię na GPW). Jakież było zaskoczenie, gdy program naprawczy dla Kompanii Węglowej przygotowany przez Tarasa nie dostał wsparcia od właściciela. Bo ten cały czas działał w myśl zasady „jakoś to będzie” i „samo się zrobi”. Pudło. A gdy Taras powiedział o Kompanii, że jest trupem (patrząc na to dzisiaj – powiedział prawdę, choć w sposób mało elegancki) przestał być prezesem KW tak samo szybko, jak nim został.
W efekcie mieliśmy do czynienia z jednostronnym, rządowym ogłoszeniem planu naprawczego dla KW (7 stycznia 2015 r.) i potężnym buntem górników Kompanii Węglowej, wspieranych zresztą przez kolegów z innych spółek. Choć „znawcy” twierdzą, że 17 stycznia porozumieniem w KW rząd ustąpił, to ja jestem innego zdania, bo dokument nt. KW trzeba czytać dokładnie i między wierszami (tak, będzie likwidacja kopalń, a związkowcy kłamią, gdy mówią, że uratowali kopalnie KW przed zamknięciem) i to nawet większej liczby, niż się może dzisiaj wydawać. Ale to historia na najbliższe miesiące (skoro Komisja Europejska zatwierdziła Czechom pomoc publiczną na zamknięcie kopalni Paskov, to i u nas może być ciekawie).
Wróćmy do JSW. Jeszcze nie ostygły krzesła w śląskim urzędzie wojewódzkim po negocjacjach w KW, jak zaczął się (a może nasilił) problem w Jastrzębiu. Z tą różnicą, że w KW miały być likwidowane kopalnie i redukowane zatrudnienie, a w JSW nie. I z tą różnicą, że przy okazji protestu w KW odprawiane były msze etc., a w JSW rozwalane budynki „śnieżkami” (to taka nazwa wybuchających kulek albo kulek pełnych śrub – dla niewtajemniczonych, a płytami chodnikowymi nie rzucali, bo to podobno niewygodne) vs policja z bronią gładkolufową (na pewno było to konieczne?) i armatkami wodnymi (gratuluję temu, kto podjął taką decyzję w środku zimy…).
W JSW od prawie 8 lat szefem zarządu (tak, powołanym jeszcze za czasów PiS) jest znienawidzony przez związkowców Jarosław Zagórowski. Ma za sobą demonstracje pod własnym domem kilka lat temu, a także niewypuszczenie spod ziemi podczas 46-dniowego strajku w kopalni Budryk na przełomie 2007 i 2008 r. Słynie z tego, że nie cierpi związkowców (nie wiem czy nawet bardziej niż oni jego), czego nigdy nie kryje, a przez to nie do końca potrafił kiedykolwiek z nimi rozmawiać. W efekcie oni przestali nawet próbować rozmawiać, więc gdy zaprosił ich na rozmowy przed strajkiem, dotyczące planu oszczędnościowego, który ma dać 0,5 mld zł w skali roku – po prostu nie przyszli. A on układy zbiorowe wypowiedział sam, przy okazji ogłaszając dyscyplinarne zwolnienie (zupełnie bez sensu) najbardziej nielubianych przez siebie liderów ZZ z Budryka. No i się zaczęło…
Przypomnę tylko, że w tym wieloletnim konflikcie, który teraz osiągnął apogeum, związki uaktywniały się falami. Jak Zagórowski dawał podwyżki, akcje dla wszystkich przed debiutem w 2011 r. (tak tak, nie tylko dla uprawnionych ustawowo), podpisywał układy zbiorowe – chwilowo mu nawet odpuszczali. Jak były zyski w JSW (ponad 1 mld zł w 2010 r., w 2011 r. ponad 2 mld zł zysku netto, w 2012 r. niespełna 1 mld zł, i nawet mały plus w trudnym dla branży 2013 r.) związkowcy chętnie wyciągali rękę po podwyżki dla górników, a skarb państwa po dywidendę idącą w setki mln zł (jego święte prawo, ale gdyby nie to, spółka mogła być lepiej przygotowana na kryzys) oraz do 2011 r. po 15% wpłatę z zysku od jednoosobowych spółek skarbu państwa (mamy taką ustawę). Po 2011 r. ta opłata była niemożliwa z oczywistych względów – spółka zyskała nowych akcjonariuszy.
Mistrzostwem w dziedzinie matematyki była wycena akcji JSW na 136 zł i skuteczna ich sprzedaż w 2011 r. przez MSP – Skarb Państwa pozyskał wtedy . 13 lutego po południu akcje kosztowały ok. 23 zł (po ponad 8-procentowym wzroście po zapowiedzi dymisji prezesa, przypomnę tylko, że w pierwszym tygodniu strajkowym też zdrożały – o 5 proc.). Nie każdy wie, że proces giełdowego debiutu JSW badała Najwyższa Izba Kontroli. Poniżej wnioski pokontrolne, a pełny dokument można znaleźć tutaj: http://www.nik.gov.pl/kontrole/wyniki-kontroli-nik/pobierz,kgp~p_12_054_201209050945491346831149~01,typ,k.pdf
Przed debiutem górnicy też strajkowali – domagali się gwarancji pracy i płacy, dostali wszystko, co chcieli, a na dodatek akcje pracownicze przypadły w udziale nie tylko tym, którzy mieli do tego ustawowe uprawnienia. Zarówno MSP, jak i Zagórowski byli przekonani, że gdy górnicy poczują się współwłaścicielami firmy, nie będą jej za często chcieli robić kuku. Niestety, kurs akcji JSW na poziomie 136 zł nie utrzymał się, a akcje firmy taniały. Jednak póki ceny węgla koksowego (baza do produkcji stali, JSW jest jego największym producentem w UE) jakoś się trzymały, mimo spadku kursu sytuacja firmy nie była najgorsza zwłaszcza, gdy porównywano ją z sytuacja innych spółek węglowych na Śląsku. Wtedy związkowcy nie odwoływali prezesa – może dlatego, że widzieli jeszcze w Jastrzębiu potencjał dojnej krowy? Nie wiem.
Nikogo nie zastanawiały też decyzje, które Zagórowski musiał firmować – zakup koksowni Victoria (a nie jej wniesienie do grupy węglowo-koksowej przez Skarb Państwa, który potrzebował gotówki), zakup kopalni Knurów-Szczygłowice od trupa, pardon, Kompanii Węglowej, za 1,5 mld zł (!!!???), by ona jeszcze przez chwilę nie upadła (pieniądze przejadła w niespełna pół roku). A z drugiej strony pokazane przez związkowców dokumenty z milionami na sport czy doradztwo.
W każdym razie, gdy Eldorado się skończyło, trzeba było działać. Efekt? Widzimy dzisiaj. Przestrzegałabym przed nadmiernym entuzjazmem. Jarosław Zagórowski uzależnia swoją dymisję po weekendzie od tego, że w poniedziałek górnicy wrócą do pracy, parafowane warunki porozumienia (w jego wyniku spółka ma zaoszczędzić 280-300 mln zł w skali roku, a nie 500 jak zakładano) zostaną przekształcone w porozumienie, a w nim znajdą się też zapisy o sześciodniowym tygodniu pracy kopalń (przy zachowaniu 5-dniowego tygodnia pracy górnika). 17 lutego zbiera się rada nadzorcza JSW, która dymisję Zagórowskiego może przyjąć. – Psychoza nienawiści i agresji,manipulacja załogą stwarza realne zagrożenie dla mojego bezpieczeństwa – powiedział na konferencji prezes, choć kilka dni wcześniej w wywiadzie dla „Gazety Wyborczej” twierdził, że nie ma powodów do obaw.
Okazuje się jednak, że deklaracja dymisji to nie to samo, co dymisja. „Jesteśmy gotowi podpisać porozumienie, ale nie z Zagórowskim. To było jasne od początku. Jego warunki to sprawa tylko jego kariery! Koniec strajku dopiero, gdy Zagórowski odejdzie! On nie jest od stawiania warunków, bo to nie on negocjował porozumienie.” – napisał na Twitterze Patryk Kosela, rzecznik Sierpnia’80. I faktycznie – Zagórowski, zgodnie z życzeniem/żądaniem (zaznaczyć właściwe) strony społecznej był obecny podczas rozmów z udziałem mediatora, Longina Komołowskiego. Warto przypomnieć, że również sąd ocenił strajk jako nielegalny i wedle jego orzeczenia powinien być natychmiast przerwany (choć stronom przysługuje odwołanie). No ale w końcu trzynastego wszystko zdarzyć się może, a na Śląsk przyjechał prezydent RP, Bronisław Komorowski…
W internecie trwa teraz dyskusja na temat potencjalnej odprawy dla prezesa (tak czy owak – zawsze za dużej, bo o ile mogę zrozumieć kasę za zarządzanie, tak kasy za odejście – niekoniecznie). A mnie astanawia, kto będzie kamikadze i podejmie się roli bycia jego następcą? Zwłaszcza, że za rok kończy się kadencja zarządu JSW (po zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za 2015 r.), więc to może być fucha na krótką metę. A, no i kogo pozwolą wybrać związkowcy – bo to przecież oni decydują o tym, kto będzie lub nie będzie zarządzał spółkami Skarbu Państwa (lub z jego większościowym udziałem), prawda?
Zastanawia mnie tylko postawa resortu skarbu, który od 4 lutego przejął nadzór właścicielski nad sektorem węgla kamiennego. Skoro doskonale wiedział (jak mniemam…), że związkowcy nie ustąpią, to czemu a)nie namówił przed 4 lutego resortu gospodarki na dymisję Zagórowskiego b)po 4 lutego sam tego nie zrobił? Skoro rząd wcześniej gasił doraźne pożary w górnictwie, czemu teraz pozwolił na to, by pożar się rozprzestrzenił i wymknął spod kontroli? Jaki właściciel biernie patrzy na narastające straty? „Rzeczpospolita” na początku strajku pisała, jakie to silne rządowe wsparcie ma Jarosław Zagórowski. Ba, we wtorek z wypowiedzi wiceministra skarbu Rafała Baniaka można było nawet coś takiego wywnioskować. Ale kto wiedział, ten wiedział – Zagórowski wsparcia rządu nie miał, a pani premier zastanawiała się tylko, jak wybrnąć z kolejnego górniczego pożaru. Cóż, chyba faktycznie musiała się w czwartek zapalić ściana w Knurowie-Szczygłowicach, że ktoś zdał sobie sprawę z tego, że sprawy zabrnęły za daleko.
A Zagórowski sprawę rozegrał po mistrzowsku wkurzając dodatkowo związki. I jeśli ktokolwiek coś wygra na tym, co się dzieje w JSW, to akurat on. Zobaczycie. A górnicy i związkowcy przegrali, bo w zasadzie muszą podpisać akt kapitulacji i zgodzić się na większość zmian zaproponowanych przez niego i pójść do załóg i powiedzieć im: wiecie, będziecie mieć niższe pensje, ale bez Zagórowskiego. To dla was wywalczyliśmy.
Dodam tylko, że ten sporny szósty dzień pracy kopalń nie wynika wcale z tego, że górnicy mają zagwarantowane wolne soboty. Wynika z tego, że w te soboty pracują w firmach zewnętrznych, często powiązanych ze związkami zawodowymi, które stracą swoje źródła dochodu, gdy kopalnie w soboty będą pracować swoimi ludźmi. Jasne jak słońce, ale jak się chce widzieć drzazgę w cudzym oku, a nie belkę we własnym, to zawsze tak będzie.
Na koniec chciałabym dodać, że jeśli ktoś śledził przez kilka lat moją pracę, jeszcze w czasach „Rz”, to może wie, że powinnam być jedną z ostatnich osób, która stanęłyby dzisiaj po stronie prezesa Jarosława Zagórowskiego. Przed giełdowym debiutem nie rozmawialiśmy jakieś 1,5 roku po moich publikacjach, które nie były JSW na rękę (m.in. o górniczych rozmowach na Ukrainie etc.). Do niemal każdego mojego artykułu JSW przysyłała sprostowania (dla zasady). Tego, co usłyszałam na swój temat w tamtym czasie cytować nigdy i nigdzie nie będę. Ale to nie jest dla mnie powód do tego, by oceniać działania prezesa JSW. W mojej ocenie popełnił także sporo błędów jako szef węglowej firmy, ale nie jestem do końca przekonana, że były to błędy wyłącznie jego, a nie właściciela (patrz np. 1,5 mld zł za Knurów-Szczygłowice). Po drugie – nie uważam, że to związki zawodowe są decydentem, a ulica miejscem na rozwiązywanie takich konfliktów. Bo teraz na ulicach rolnicy chcą dymisji swojego ministra, a za chwilę kolejarze staną na torach i zażądają odwołania swoich prezesów (analogicznie mogą się potem zachować energetycy, czy górnicy z KGHM – bo niby czemu nie?).
Nie wierzę już w to, że Skarb Państwa pójdzie po rozum do głowy. Dlatego próbując nadążyć za logiką państwowego właściciela rozumiem, że to nie koniec górniczych dymisji – jak zacznie się dym przy Bożych Darach, odwołany zostanie Zygmunt Łukaszczyk, prezes KHW (zawsze chciał być prezesem JSW), a gdy Komisja Europejska jednak nie przystanie na plan ratunkowy dla Kompanii, stanowisko straci Krzysztof Sędzikowski? Ja tylko pytam…