<title_newspaper="Tygodnik Powszechny">
<title_article="Budowa modelu">
<author_1="Antoni Gołubiew">
<language="pl">
<style="press">
<year="1950">
<month="3">
<date="1950-03-26">
<period="w">
<status="1_obieg">
<support="paper">
Pisząc niedawno o „Srebrnych orłach" Parnickiego poruszyłem szkicowo kilka zagadnień dotyczących techniki pisarskiej, mogących budzić liczne nieporozumienia. By ich uniknąć, pragnę omówić poruszane kwestie nieco szczegółowiej. Możliwości nieporozumień istnieją przede wszystkim w sprawie wprowadzonego przeze mnie ogólnego pojęcia człowieka opisywanej epoki, owego homo historicus pojęcie to nazwałem modelem, ów model umożliwiający człowiekowi współczesnemu widzenie opisywanej epoki "jej wlanymi oczyma" — jest najważniejszym narzędziem pisarza stwarzającego obraz epoki oraz narzędziem krytyka, sprawdzającego ten obraz; model ów jest również punkiem wyjścia do budowania postaci powieściowych. Ale jakże się ów model konstruuje! Bo przecie wierność modelu decyduje w pierwszym rzędzie o tym, co nazywamy „prawdą powieści historycznej". Trzeba od razu powiedzieć, że naukowe opracowania historyczne pisarzowi nie wystarczą. Powiedzą mu one jedynie o o zewnętrznym wyglądzie człowieka historycznego oraz o jego ładunku intelektualnym, o stanie jego kultury, o warunkach, w których ów człowiek żył, o stosunkach religijnych, społecznych, politycznych, gospodarczych itp. — ale mimo tej znajomości wciąż będziemy patrzyli na ówczesny świat z zewnątrz, nie zaś oczyma ówczesnego człowieka wciąż nie będziemy posiadali naszego modelu. Czyżbyśmy wobec tego byli skazani na samą tylko intuicję, nie kierowaną i nie kontrolowaną, a więc nie sprawdzalną? Nic podobnego. Właśnie do konstruowania modelu konieczne jest długie, wnikliwe i krytyczna obcowanie ze źródłem historycznym. Tylko że źródło to posiada zupełnie inną funkcję niż przy badaniu naukowym; zupełnie na co innego zwracamy uwagę. Pisarz konstruując model nie interesuje się materialnym przekazem źródeł, nie interesuje się faktami. Obchodzą go tylko reakcje człowieka na te fakty, jego stosunek do faktów, do świata, do innego człowieka. 
</support>
</status>
</period>
</date>
</month>
</year>
</style>
</language>
</author_1>
</title_article>
</title_newspaper>
 
