DO HENRYKA SZLETYŃSKIEGO
Katowice, 27 III [19] 47 godz.13
Drogi Panie Henryku!
List Pański spadł na moją siwą głowę jak grom z jasnego nieba. Poszedłem za miasto, aby tam wśród odwiecznych sił przyrody rozważyć ten szatański pomysł. Dość było pięciu minut, żeby sobie i Panu powiedzieć oczywiście: „nie!”. Najpierw formalnie: Kto jest autorem wersji, wedle której mam przy- szły sezon przelaufrować w Warszawie? Ja bo nic o tym nie wiem! Mam zeszłosezonową, omszałą propozycję Szyfmana, ale anim z nim, ani ze sobą nawet jeszcze o przyszłym sezonie nie mówił. A więc pierwsza obiekcja geograficzna: gdzie będę w roku przyszłym? Przyznaję, że Łódź nie ciągnie mnie zbytnio, ale co to można wiedzieć? A wewnętrznie: jedyną moją kwalifikacją do tego arcytrudnego i ryzykownego stanowiska są tak zwane czyste ręce. To mało, to mniej niż mało w tych płynnych czasach, gdzie flukta, warunki i nastroje zmieniają się z godziny na godzinę i zawsze prawie zastają nas nie przygotowanych. Tu koniecznie trzeba młodej, otwartej, bojowej głowy prócz czystych rąk. Tu trzeba walczyć, orientować się, znać otoczenie, środowisko i nastroje! A gdzież mnie dziś do walki?! Kto mnie zna, ten wie z pewnością, że nie brak mi dobrej woli w ofiarności dla teatru; że nie byłem nigdy zatwardziałym egoistą, dbającym o własne tylko wygody; ze umiałem dawać coś z siebie i z czegoś dla siebie rezygnować; że nigdy nie wywyższałem się nad innych, nie robiłem kariery ani materialnej, ani moralnej i artystycznej. Ale kto mnie zna choć trochę, ten wie, że dzisiaj jeszcze umiem patrzeć trzeźwo na rzeczywistość i ta właśnie umiejętność mówi mi wprost: popełniłbym nieuczciwość, gdybym się podjął tej sprawy! poza tym tyle rzeczy mierzi mnie w naszej organizacji: 1) nadmiar teatrów (i to jeszcze podłych), nadmiar aktorów (jeszcze podlejszych), 2) brak reżyserów 2) błędy weryfikacji (sam tu zresztą zgrzeszyłem!), 4) fatalnie zorganizowane małżeństwo ze Związkami Zawodowymi, 5) okropny stosunek Minist. Kult. i Sztuki, 6) wpływy Partii itd. Cała masa zasadniczych, podstawowych zagadnień, do których rozwiązania trzeba nie lada głów i charakterów, a gdzież ja z resztą swojej energii i siły! Zaprzepaściłem sprawę i tuż przed wyjazdem zapaskudziłem te swoje istotnie czyste ręce. To naprawdę szatański pomysł Panie Henryku, i dlatego proszę wyjść za miasto, w pole, na wiatr, a przyzna mi Pan pełną rację.
Moim kandydatem byłby Buszyński — człowiek uczciwy, zimny, zrównoważony, śmiały i dość silny. No i tak decydująco ważna osoba Dyrektora Zarządzającego!
Z miłą ochotą pomówię z Panem telefonicznie w sobotę lub niedzielę (proszę dzwonić o 8-ej rano lub o 11-ej wieczorem), ale to rzecz nie do zrobienia. To nie na mój wiek, moje siły, moje zdrowie i moją głowę.
A gdybym nawet znalazł się w Warszawie w przyszłym sezonie, to zrobiłbym umowę tylko na 9 miesięcy i wolny od teatru czas chciałbym dać szkole — tu jeszcze ewentualnie może wolno mi jakiś czas wyzywać się.
Proszę się nie gniewać za odmowę, ale uczciwość nie pozwala mi postąpić inaczej; uczciwość, a nie wygoda.
Serdeczne pozdrowienia dla Państwa
i extra poklepanka dla Cygana zamyka ten wylew mego wnętrza
Al. Zelwerowicz