DO HELENY ZELWEROWICZ-ORCHOŃ
Warszawa, dn. 22 V 1949 r. Al. Szucha 11 m. 9 (a nie 26 jak dawniej, III-cie piętro)

Ukochana moja, Solenizantko (niestety tylko w wyobraźni)!
Powód — 22 maja; okazja — „ymynyny”; życzenia — tyle zadowolenia ze spokojnego sumienia z racji robienia tego, co ono nakazuje, żeby to okupiło to cierpienie, tęsknotę, prywacje i niepewność jutra. Proszę mi wierzyć, że szczerze tego bym pragnął, choć wątpię mocno, czy to jest do zrobienia.
Od dwóch dni mam makabryczno-tajemnicze sny o Tobie i Stachu; jest w nich coś chorobowego z domieszką karawaniarskiego humoru. Zapewniam Cię jednak, że nic sobie z tego nie robię i nie mąci to wcale wciąż jeszcze pogodnego mego spojrzenia na świat, ludzi i zdarzenia.
Myślę, że tego lata nie spotkamy się niestety. Kolosalna trudność uzyskania wizy (zwłaszcza po rekuzie kongresowej), a nawet wzrastająca trudność w uzyskaniu paszportu każe odłożyć nasze widzenie się do przyszłego lata. Proszę Cię o przyjęcie tego faktu do wiadomości z taką rezygnacją i filozoficznym spokojem, z jakimi ja to przyjąłem.
Twoje polecenie wypłacenia 21.000.- zł. uskutecznię w dwóch ratach w końcu tego miesiąca, t.j. w ostatnich dniach maja.
Wobec niemożności ujrzenia Was postanowiłem na tę intencję dokonać przedsięwzięcia z jednej strony pedagogiczno-filantropijnego, a jednocześnie dającego trochę spokoju mojemu sumieniu za winy właściwie nie popełnione, ale za które w gruncie rzeczy powinienem odpowiadać. Mianowicie lokal szkolny (przerobiona dawna Reduta w podziemiach) nie posiada okien i po remoncie wciąż jeszcze zieje wilgocią. Moi młodzi przyjaciele, zasadniczo chuderlawi, niedożywieni i zmęczeni latami okupacji i przypadającego akurat na ten czas okwitu, — potrzebują koniecznie w okresie letnim zażycia wczasów w możliwie idealnych warunkach; że zaś w zeszłym roku i w czasie świąt Bożonarodzeniowych b.r. pojechali sami, bez opieki kogoś z pedagogów, i napaskudzili, etycznie i higienicznie — postanowiłem tego lata zorganizować wzorowy obóz wakacyjny. Zadałem sobie sporo trudu i chodzenia, ale za to udało mi się osiągnąć prawie ideał. Dzięki życzliwej pomocy kochanego Tomkiewicza i Dyrektora Muzeów Państwowych Lorenzta odbędziemy od 9 lipca do 13 sierpnia 5-ciotygodniowy kurs wakacyjny w Łańcucie (dawna magnacka siedziba Potockich) we wspaniałym historycznym zamku, położonym wśród jednego z najpiękniejszych, przeogromnych parków w Polsce, z doskonałym odżywianiem i z całkowitą tendencją wypoczynku i swobody. Jedzie 32 studentów, 2 wykładowczynie, Maryna i ja. Cieszę się niezmiernie na ten sensowny dobry uczynek i obowiązek sumienia, chociaż wiem, że będę miał trochę kłopotów i niepokoju, ale gra warta świeczki.
Dwa pozostałe tygodnie urlopu mamy zamiar spędzić częściowo w Kowalach Pańskich u kochanych Skowrońskich, których musicie pamiętać z Widnej, częściowo zaś w Kterach (pamiętasz stajnie Ktery-Szepietów) u p. Karczewskiego, dobrego znajomego Maryny, zarządzającego stadniną państwową, a więc wśród uroczych konisiów; ewentualnie na te dwa tygodnie po Łańcucie zaszylibyśmy się w Czarnieckiej Górze, kuracyjno-wypoczynkowej cichej miejscowości wśród polskich lasów u podnóża gór Świętokrzyskich.
W teatrze wre, jak w garnku. Wszystkie teatry w Polsce od 1-go września będą upaństwowione. Szyfman wysadzony z siodła idzie na płatny urlop, aby już nigdy do teatrów nie wrócić na jego miejsce w Polskim instaluje się Schiller, co przy całym uznaniu dla jego wielkości napawa nas przerażeniem ze względu na jego wredny charakter, zupełny brak uzdolnień organizacyjno-administracyjnych i groźne nie docenianie aktora, jako poważnego czynnika składowego w widowisku scenicznym.
Odbudowany Teatr Narodowy obejmuje Krasnowiecki i Daszewski; Łódź po Schillerze bierze Gall; Dąbrowski pozostaje w Krakowie, a Horzyca w Poznaniu; Wrocław ma Szletyński; a Katowice Woźnik. Ja pewnie ostoję się albo w Polskim, albo w Narodowym; myślę, że do 1-go czerwca sprawa się sfinalizuje.
Helutyczka i Kasiunia są już w Prabutach (adres: Prabuty Sanatorium.)
W przyszłym tygodniu postaram się wysłać Ci może przez okazję do Paryża, a stamtąd dalej 2 tomy Witwickiego.
Na razie finis.
Całuję Was gorąco i czekam na sprawozdanie
Wasz Al Zelwerowicz