DO HELENY, MARII I STANISŁAWA ZELWEROWICZÓW
Warszawa 24 VII [19]54 r.
Ukochane moje, na nowo, tym razem legalnie, na podstawie całkowitej szczerości i pełnego rozsądku, potwierdzonego obustronną wymianą „dyplomatycznych not”, utracone Trojaczki!
Od trzech dni jestem „w rodzinnych pieleszach” tak zmachany Paryżem, wrażeniami z Festiwalu, tremą i podróżą, że dziś dopiero mogę, choć z trudem, zebrać rozbiegane myśli i w jaki taki ład sklejone — zapisać wspaniałym paryskim samopiszącym wiecznym ołówkiem na rodzimym, a więc lichym papierze. Wyobraźcie sobie, że odnieśliśmy w stolicy świata, wbrew uzasadnionym moim obawom, całkowity, pełny i rzetelny sukces. Wszystkie trzy nasze spektakle (2 razy Mąż i żona i 1 raz Grzech) miały wysprzedaną z dostawionymi krzesłami po iście amerykańskich cenach (od 2000-do 500 frs), tysiącosobową widownię. Po trzecim (w tej redakcji ostatnimi akcie Grzechu kurtyna szła do góry 11 razy przy krzykach i skandowaniu „Zel-we-ro-wicz” — oczywiście, rozbeczałem się, bo nigdy w życiu nie zaznałem takiego uznania. Do garderoby (a ubierałem się w garderobie samej Sary) przychodzili wzruszeni, a nawet płaczący emigranci i miejscowi paryżanie, dziękować mi za „wielkie przeżycie”, a przy moim wyjściu z teatru i wsiadaniu do auta około stuosobowy tłum bił brawo i o 12 o północy wrzeszczał: „brawo Zelwerowicz”, „do widzenia”, „au revoir”, „merci bien” itd. Przyjechałem skonany i dopiero w trzy dni po tym wieczorze przyszła mocna reakcja, którą jednak zwalczyłem w ciągu 24 godzin, a teraz w domu odpoczywam w martwym bezruchu, całkowitej obojętności i idealnej samotności zewnętrznej. Muszę przyznać, że tak mocno (zwłaszcza III aktu) nie zagrałem dotąd nigdy. Żegnając moją Anulkę, żegnałem Was i w pełni przeżywałem rozpacz wiecznej naszej rozłąki. Dałem pełną prawdę własnej duszy. Całe moje cierpienie oddałem na pastwy publiczności. I za to muszę pośrednio i Wam podziękować.
Recenzje, nawet w najskrajniej burżuazyjnej prasie ("Le Figaro”, „L’Aurore” itd.) były raczej panegirykami. Obok mnie Romanówna miała olbrzymi i całkiem zasłużony sukces. Zresztą kilka recenzji i trzy broszury francuskie oficjalne o Festiwalu wysyłam Wam za 2 dni. Czytajcie i podziwiajcie swego rodziciela! Prócz tego, za 10 dni prześlę Wam parę kapitalnych zdjęć, zrobionych przez Bronka Horowicza.
Z Renią W[asiutyńską] rozmawiałem kilkanaście razy po parę godzin. Mocno się posunęła zewnętrznie i nic a nic od środka. Ciekawy, bogaty człowiek. Ma pracownię plastiku, wrosła już całkowicie w Zachód, ma wciąż śmiałe, mocno indywidualne spojrzenie na świat, rozgrywające się na nim wydarzenia i ludzi.
Pogodny i bardzo bliski mi człowiek. Bronek poleciał w górę — jest dyrektorem muzycznym w Paryskim Radiu, zarabia krocie, ma własne auto, jeździ do Włoch i Ameryki Łacińskiej, gdzie wystawia opery i zbija forsę. Zmienił się trochę na niekorzyść! Jest zbyt wielki, a może to trochę wyziera tylko rasa. Dla mnie wciąż bardzo życzliwy i uczynny. Jego żona wciąż walczy z gruźlicą; stale jest poza Paryżem albo na południu, a jak obecnie we Włoszech, w Perugii. W domu na Boul-d Montparnasse 100 rezyduje kochana pani Dorison. Najniespodziewaniej, będąc w przelocie z Londynu do Monachium, odnalazł i odwiedził mnie Wacek Radulski. Ucieszyłem się mocno. Bardzo się zmienił zewnętrznie (czytaj zestarzał się), gęba ponura i pomarszczona, a od środka ten sam; pracuje w Monachium w telewizji — grubo zarabia; mieszkanie, żonę i 8-mioletniego syna ma w Londynie. Poza tym Pani Choroszczowa, wdowa po Zenonie, niezwykle szlachetny i godny człowiek, kilka razy nas odwiedziła i bardzośmy się nagadali. Paryż zawsze ten sam — wściekle drogi, wytworny i kochany. W Casino de Paris setki nagich (dosłownie) dam tańczy taniec brzucha przez trzy i pół godziny z rzędu. W innym teatrze nie byłem. Za to objechałem autem naszej ambasady cały Paryż, Bois de Boulogne, Champ d’Auteuil, Montmartrem, Sacré Coeur, Bastylią, L’Arc de Triomphe, Madelaine’a itd. Teraz czekam na obszerny list od Was pod adresem „Sverige Folk-polsk Konsuladet Carlawàgen, dla A. Z.”
Proszę o ostrza do gillettes, kawę, ryż, cacao, czekoladę, suszone owoce i herbatę — no, i coś miłego i użytecznego dla Maryny.
Serdeczne ucałowania dla całej Trójcy składa Tryumfator z Paryża, Wasz Al. Zelwer.