Tegoroczny plon nauki na Wydziale Aktorskim PWST w Warszawie
(Uwagi i rozważania )
Po rocznej przerwie Wydział Aktorski Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej w tym roku wypuszcza absolwentów (8 kobiet i 9 mężczyzn), zatrzymując udzielenie dyplomu do roku przyszłego jednej słuchaczce i jednemu słuchaczowi, z powodu niezupełnej ich gotowości aktorskiej, nie pozbawiając ich jednak prawa grania przez ten rok.
Pozostała stawka absolwentów reprezentuje raczej poziom wyrównany, nadający się całkowicie do rozpoczęcia pracy zawodowej w teatrach Polski Ludowej.
Poważną zaletą grupy studentów, których PWST puszcza w teren, jest to, że wszyscy oni zrozumieli konieczność połączenia cech wykwalifikowanego aktora i uświadomionego, aktywnego obywatela, społecznika – patrioty, i świadomość, że dopiero zespolenie tych dwóch zalet tworzy dzisiaj pełnowartościowego aktora – obywatela. W tym ważnym, a może nawet dominującym względzie, nasza ekipa na pewno usprawiedliwi pokładane w niej nadzieje.
Drugą dodatnią cechą tej grupy jest głębokie poczucie potrzeby pracy zespołowej i uzyskane już w tym względzie poważne osiągnięcia, do których w znacznej mierze przyczyniły się, liczne w tym roku, warsztaty aktorskie na scenie naszego szkolnego teatru przy ulicy Jagiellońskiej. Jej przyjaciele Rachmanowa, Wczoraj i przedwczoraj Maliszewskiego i trzy warsztaty dyplomowe dały nam pełny, niefałszowany obraz gotowości bojowej naszych absolwentów i na ogół wypadły zadowalająco.
Jednym z kardynalnych braków aktorstwa polskiego od wielu lat było i jest, niedostateczne opanowanie rzemiosła aktorskiego. W tej dziedzinie uderzają w polskim aktorze (biorąc sprawę totalnie) przede wszystkim niedociągnięcia dźwiękowe, zarówno głosowe, jak i artykulacyjne. Mieliśmy wielu wybitnych aktorów na skalę europejską, o wielkich talentach, ogromnej sugestywności, bujnym temperamencie i wielkim poczuciu prawdy, którym jednak dość często zbywało na idealnym opanowaniu dźwięku i na doskonałości artykulacyjnej, na tych bezsprzecznie podstawowych elementach sztuki aktorskiej.
Niezręcznością byłoby może wymieniać na tym miejscu nazwiska naszych mistrzów o zasłużonej sławie, którym darowano ich „indywidualny” sposób artykulacji lub wyraźne niedociągnięcia głosowe: faktem jednak jest, że gdyby nasze współczesne aktorstwo stanęło do konkursu na ten temat z aktorstwem radzieckim, niemieckim lub francuskim – przegralibyśmy to spotkanie z wynikiem 4:1 na korzyść gości. Tam i aktor najwyższej rangi, i kompars, muszą mieć idealnie opanowane rzemiosło, podczas gdy u nas wybitnym talentom łatwo przebaczamy tak zwane „drobne niedociągnięcia” w podstawowych dyscyplinach naszego zawodu.
Trzeba stwierdzić, że nasze szkolnictwo aktorskie w pełni zdaje sobie sprawę z tego niedostatku i zdecydowanie z nim walczy, szukając radykalnych sposobów zapobieżenia złu. Jest jednak rzeczą zupełnie zrozumiałą, że osiągnięcie dobrych wyników w tym względzie może nastąpić dopiero po paru latach, że musi istnieć pewien okres przejściowy, w którym to zło będzie się z roku na rok wyraźnie zmniejszało. Bo tak samo, jak w rolnictwie trzeba wielu lat, aby zachwaszczoną glebę doprowadzić do szczytu wydajności, tak samo oczyszczanie z tych braków aktorstwa naszego nie może być dokonane natychmiast. Groziłoby to zamknięciem na pewien czas dopływu w pełni wykwalifikowanych młodych sił do działających organizmów teatralnych, a z drugiej strony, wycofaniem z obiegu tych naszych wybitniejszych aktorów, którzy „trzymają na swych barkach” cały ciężar repertuaru. Słowem, należałoby właściwie zawiesić na parę lat działalność wszystkich naszych placówek teatralnych, w oczekiwaniu na możność dostarczenia kadr ludzi w pełni wykwalifikowanych, z idealnie opanowanym rzemiosłem sztuki aktorskiej.
Jakie zaradcze środki w tym względzie wprowadziło już nasze szkolnictwo w celu radykalnej poprawy tego zła?
Przede wszystkim, gruntowną zmianę systemu rekrutacji naszej młodzieży przy przyjmowaniu jej na studia na wydziale aktorskim; zmianę polegającą na wprowadzeniu systemu przesiewów i eliminacji, zanim najbliżsi istotnym, kardynalnym wymaganiom, będą mogli przystąpić do egzaminu wstępnego. Przyniesie to niezawodnie podwójną korzyść: uwolni szkołę od przyjmowania jednostek o wątpliwych kwalifikacjach do zawodu aktorskiego, a wielu dziewczętom i chłopcom oszczędzi gorzkiego rozczarowania, umożliwiając skierowanie ich do innych uczelni, gdzie z powodzeniem będą mogli zdobywać fachową wiedzę, niezbędną dla wykonywania zawodów odpowiadających ich dyspozycjom.
Równolegle z obostrzeniami, wprowadzonymi w nowych formach rekrutacji z inicjatywy Departamentu Szkolnictwa Artystycznego, Rektor PWST ze swojej strony zastosował zdecydowanie surowsze kryteria nie tylko dla nowo wstępujących, ale również przy promowaniu studentów z jednego roku na drugi.
W sumie możemy stwierdzić, że kierownictwo szkoły ma prawo, z czystym sumieniem, stanąć przed sądem społeczeństwa i ponieść pełną odpowiedzialność za ludzi, których wypuszcza w tym roku na sceny Polski Ludowej. Mamy również wszelkie dane, by oczekiwać, że za cztery lata PWST przygotuje zastęp młodych, gotowych zawodowo, moralnie i ideologicznie, pełnowartościowych pracowników sceny, którzy nareszcie zastąpią, wciąż jeszcze grasujące w naszych teatrach, rzesze niewykwalifikowanych, bezwartościowych „partyzantów”, którzy w powojennym chaosie, wskutek braku dostatecznej kontroli, jakimiś szczelinami potrafili przemknąć się i zaśmiecają nasze sceny.

1952