Stefan Jaracz
Myśleć, mówić, czy pisać o Jaraczu, o wielkim Jaraczu, o tej przeogromnej bryle najszacowniejszego kruszcu, jakim jest boski dar natury – talent, o tej pięknej, bogatej duszy wypełnionej po brzegi najszlachetniejszym aktywizmem. Słowem, wspominać Jaracza bez patosu – jest wprost niepodobieństwem. Już samo to nazwisko, fonetycznie nawet, ma w sobie zarodek monumentalizmu: bije z niego siła, jędrność, bezpośredniość – wielkość – jest dziwnie pełne, zwarte, mocne, bo też i nosiciel tego nazwiska ma w strukturze ducha swego moc blasku, czystości, i właśnie szlachetnego patosu w najsubtelniejszym tego wyrazu znaczeniu.
Syn ludu, produkt Ziemi Tarnowskiej, Jaracz od natury otrzymuje jej pierwotną, twórczą siłę, jej wrażliwość i bezpośredniość, jej moc i prawdę. Stąd się wywodzi Jego prostolinijność w czuciu i myśleniu, Jego bezkompromisowość i bojowość w postępowaniu, Jego wielkie ukochanie teatru i ofiarna walka o uspołecznienie tego teatru. Dzisiaj Jaracz urasta prawie do ideału, staje się symbolem Polskiego Artysty. Od szeregu lat widziałem w Jaraczu „pierwszego” spośród nas i kornie chyliłem głowę przed Jego płomiennym artyzmem i dostojnym człowieczeństwem. Obdarzony od natury wielkim, jak diament czystym, talentem twórczym, dużą, niezmiennie żywą i aktywną, inteligencją, fanatycznym wprost umiłowaniem swego zawodu i pełną świadomością doniosłości roli, jaką w życiu kulturalnym ta gałąź sztuki odgrywa, Jaracz mimo nie najświetniejszych w powodu [wzrostu] warunków zewnętrznych, sceniczną pracą zdobywa sobie w ciągu paru zaledwie lat olbrzymią zgoła indywidualną technikę i dzięki specyficznej sugestywności, która Go wyróżnia z grona młodych talentów – staje się czołowym aktorem i rychło wchodzi do pierwszego rzędu naszej walczącej armii. 
Jaracz w obozie oświęcimskim zapada na gruźlicę, która bezlitośnie, brutalnie zabiera Go z pola walki i zmusza do samotnej wegetacji z dala od kipiącego nurtu życia, i to właśnie w chwili, kiedy wieją nowe odżywcze wiatry, tak bliskie jego ideałom, kiedy stalowy lemiesz ludu polskiego zaczyna odwalać rodne skiby, zdeptane barbarzyńskim butem wojny, gleby naszej; świeże, nabrzmiałe twórczością, życiodajną siłą, ziarno kultury naszej zaczyna kiełkować zapowiadając nowe bujne życie – obfite żniwo, tym razem dla wszystkich obywateli demokratycznej Polski. Odchodzi w przededniu niemal realizacji swoich zamysłów, swoich ideałów, o których urzeczywistnienie walczył do ostatniej chwili swego pełnego trudu życia.
Trzy cenne, rzadkie wartości Jaracza-artysty wysuwają Go na czoło aktorstwa polskiego;
Primo: wielki talent indywidualny, samorodny, przy dużej inteligencji i mistrzowskiej technice;
Sekundo: ogromna bezpośredniość i wyjątkowa sugestywność jego gry.
Tertio: niesłychanie rzadko spotykany u największych nawet artystów ustawiczny, niezmordowany, żywiołowy pochód naprzód; po osiągnięciu odległego, trudnego do dojścia, punktu swojego artystycznego rozwoju, Jaracz nigdy nie spoczywa na laurach, nie żyje z kapitału swoich osiągnięć; odwrotnie, bez spoczynku, wytchnienia, wyznacza sobie nowy, następny, jeszcze trudniejszy cel i uparcie, z żelazną wolą i konsekwencją idzie, samotnie nieraz, pod prąd, bez kompromisu, aby w ustawicznej walce utorować drogę postępowi, rozszerzyć krąg działania i zasięg wpływu Jego umiłowanemu Narodowemu Teatrowi.
I ta właśnie całkowita, wprost idealna bezkompromisowość Jaracza stanowi najcenniejszy, najbardziej podziwu i odwagi godny klejnot Jego duszy.
Odszedł, ale zostaje!
Zostaje Jego żar, Jego rewolucyjny aktywizm, Jego rycerski pióropusz prawdziwego Polskiego Artysty.
Zostaje wśród nas jego pamięć, przykład i dozgonna wdzięczność.

1945