Teatralna śmierć
Nagle przy wykonywaniu pracy zawodowej, w warunkach najmakabryczniejszej „teatralności”, odbiegł od nas kolega Stanisław Grolicki. Teatr traci w nim jednego z ciekawszych, niezwykle subtelnych i zdecydowanie indywidualnych reprezentantów średniego pokolenia aktorstwa polskiego.
Wychowany na terenie i wśród kulturalnej atmosfery Krakowa, wzrosły na pamięci świetnych tradycji teatrów: Koźmiana, Pawlikowskiego i Kotarbińskiego – uczestnik zanikającego już blasku i kultu Młodej Polski, z Przybyszewskim na czele, i okresu, w którym Wyspiański „teatr swój widział ogromny” – uczeń świetnego aktora i pedagoga śp. Stanisławskiego – dziedziczy po nim, a raczej rozwija poprzez niego, podstawową swoją wartość, którą nazwałbym „artystyczną dystynkcją”.
Stosunek Grolickiego do interpretowanej przez niego postaci cechuje najdalej posunięta delikatność: ten aktor boi się, aby zbyt śmiałym chwytem nie urazić, nie zadrasnąć godności osobistej reprezentowanej postaci; woli raczej nie dorysować, niż gdyby miał przerysować kontury owego modelu; ma głęboki szacunek dla osobowości tego oryginału, którego wierną, twórczą, dopełnioną kopię ma dać w sobie. Jego kreacja jest pełnokrwista, wyraźna, plastyczna i żywa, pozostawia jedynie wnikliwemu widzowi obszerne pole do dopełnienia obrazu własną intuicją, krytyczną analizą i indywidualnym sądem. Delikatnie sugeruje własną koncepcję, nie stawiając kropki nad i, a pozwalając to uczynić widzowi. To jest subtelny aktor dla subtelnego widza.
Podstawa elementów twórczości Grolickiego-aktora wiąże się ściśle, i jest idealnie zharmonizowana, z zasadniczymi elementami struktury psychicznej Grolickiego-człowieka. Jego stosunek do ludzi to jakby ciche podejście na palcach, to delikatne dotykanie poprzez rękawiczki, niesłychanie ostrożne obchodzenie się z wrażliwą substancją cudzej osobowości. Oto zewnętrzne formy i wewnętrzna treść Grolickiego-człowieka i Grolickiego-aktora w zetknięciu z człowiekiem, w życiu i w roli.
Ta idealna symbioza dwu Grolickich, o identycznych niejako założeniach i światopoglądach, stworzyła dość rzadką a zarazem cenną wartość, dzięki której, dając wiele wyraźnie od siebie różniących się postaci scenicznych, Grolicki jest zawsze zasadniczo sobą. Nie lubi grać „nieludzi”.
Kiedy, porosły już w pierze, poszukiwany na rynku aktorskim, Grolicki może stawiać warunki – zastrzega się przy zawieraniu umowy, że nie będzie grał minerałów, roślin i wszelkich symboli, lecz występować będzie jedynie w sztukach pisanych prozą i reprezentujących wyłącznie człowieka. Boi się symbolów i wiersza. Ten półfakt, a półanegdota, ma swoją pełną wymowę: Grolicki-człowiek i Grolicki-aktor, i w życiu i w roli, przede wszystkim szuka i interesuje się człowiekiem!
Jego awersja do symboli i obawa przed wierszem okazały się niebawem grubo przesadnym niedocenianiem własnych aktorskich możliwości. W Łodzi, przed półtora rokiem, gra w Weselu w ciekawym ujęciu reżyserskim Woszczerowicza – Chochoła, a więc słomę, symbol... Gra go jednak tak swoiście, tak zgoła inaczej od dotychczasowych reprezentantów tej niewdzięcznej i trudnej roli, że staje się bodajże najciekawszym jej przedstawicielem. Ta słoma nie tylko nie szeleści pustym, nic nie mówiącym, dźwiękiem, ale nabiera pełnej plastyki i wyrazu, sugestywnej siły: mówi wyraźnym, ludzkim głosem, całkowicie zrozumiałym. Jego słoma staje się człowiekiem.
Jeżeli chodzi o wiersz, to obawy skromnego Groły były także płonne. Jego Rzecznicki w Fantazym Słowackiego był nie tylko dyskretną, a równocześnie plastyczną i żywą, postacią z epoki, nie tylko bawił i wzruszał niezwykle subtelnie, ale kapitalnie, z wyjątkowym wyczuciem rytmu i barwy, operował trudnym wierszem.
Okoliczności, wśród jakich śmierć porwała nam tego rasowego aktora, były tak makabryczne, tak brutalnie „teatralne”, że myślę, iż będą stanowiły unikat w historii aktorstwa w ogóle.
Poważnie od lat chory na serce, grając z nami w przeddzień śmierci komiczną postać w żarcie scenicznym Czechowa Oświadczyny, gdzie głównym elementem komizmu jego roli jest właśnie wada serca i wszelkie, w niezwykle zabawnej formie ukazywane, przypadłości z tą chorobą związane; operując tekstem, gdzie co chwila padają takie zdania, jak: „serce moje”, „oj, anewryzm serca”, „serce pękło”, „umieram, zdaje się”, itd. – nakręca równocześnie film oparty na noweli Edgara Allana Poe'go Zdradzieckie serce, i w pełnej, niezwykle ekscentrycznej charakteryzacji, dziwacznie ukostiumowany, zdążywszy jedynie wyszeptać „Słabo mi...” – kończy ostatnią rolę i wraz z nią ostatnią chwilę życia.
Śmierć zabiera z teatru uszminkowanego komedianta, a z życia szczerego, bezpośredniego artystę.
Nie ma już Groty na scenie, ale tkwi głęboko w naszej pamięci!

1947