Rzedną szeregi starych ludzi teatru
Z plejady aktorów „starej gwardii”, typowych reprezentantów dawnego pokolenia, ze wszystkimi zaletami i wadami swojej epoki – ubyło dwóch o zdecydowanej indywidualności.
W Lublinie zmarł doskonały aktor charakterystyczny Leon Wołłejko, a w Toruniu dobry aktor i długoletni dyrektor teatru – Franciszek Rychłowski.
Leon Wołłejko stanowił typ doskonałego aktora o szerokiej skali możliwości, bujnej indywidualności, wielkiej, niefałszowanej prawdzie i olbrzymiej sile sugestywnej. Był to czołowy aktor, powiedzmy, „regionalny” (wilnianin). Pod tym względem przypominał genialnego Żółkowskiego, który poza rogatki drogiej Warszawy nigdy nie wyjrzał. Popularność tego kapitalnego artysty w małej skali dałaby się zestawić z popularnością wielkiego Warłamowa na terenie Petersburga i całej carskiej Rosji przed półwiekiem. Nie tylko na scenie, ale i w życiu prywatnym: na ulicy, w domu otaczała Go miłość i uwielbienie całego społeczeństwa. To był „nasz, kochany Wołłejko!”.
Wołłejko, lubo typowy aktor starego teatru, umiał jednak być młodym i w okresie pobytu w Wilnie Reduty współpracował z Osterwą z młodzieńczym zapałem najaktywniejszego „redutowca”, dając cały swój bogaty kunszt, wysoką technikę i bezprzykładne zamiłowanie, a przejmując w zamian nowe kierunki i formy, które stanowiły ideologiczną bazę Reduty. Mając wszystkie uprawnienia do „gwiazdora", Wołłejko zawsze był i do śmierci pozostał „zespołowcem” w całym, najlepszym tego wyrazu znaczeniu.
Franciszek Rychłowski, poza aktorstwem, rozwijał działalność jako organizator i dyrektor teatru.
Przez szereg lat prowadził teatr w Kijowie, który poza miejscową Polonią obsługiwał całą olbrzymią połać Ukrainy i Podola (Żytomierz, Berdyczów, Humań, Biała Cerkiew itd.). W okresie międzywojennym przez szereg lat prowadził teatr w Wilnie i w Łodzi, a w roku 1912–1913 był organizatorem i współkierownikiem Teatru Zjednoczonego w Warszawie na Bielańskiej 5: teatru, który pomimo bardzo krótkiej egzystencji odegrał pewną rolę w historii teatrów stołecznych: był mianowicie poniekąd prekursorem, w homeopatycznej dawce, Szymanowskiego Teatru Polskiego, usiłując dawać lekką ostrogę drzemiącemu na laurach znakomitemu Teatrowi Rozmaitości, zmuszając go do odświeżenia repertuaru przez wystawienie takich sztuk jak: Wesele Wyspiańskiego (po raz pierwszy w Warszawie z pełnym tekstem), Irydion, Poskromienie złośnicy itp.
Obydwaj zmarli koledzy stanowili topniejącą resztkę typu dawnego aktora o bardzo swoistej indywidualności, którą obok oryginalności, nieraz szczerze zabawnej, czy nawet wręcz anegdotycznej, cechowało zawsze gorące umiłowanie swojego zawodu, docenianie roli, jaką w życiu narodowym odgrywał teatr i głęboko pojmowane koleżeństwo.

1950