Radość twórczego życia
Cały szereg zawodów i związanych z nimi czynności, cały szereg fachów wytwarzał mocno typowe, nieraz kontrastowo odmienne indywidualności ludzkie; formował tak zwane „typy”, czy „typki”. Zarówno zewnętrzny wygląd tych typowych ludzi, ich ruchy, gesty, mimika, wysławianie się, sposób bycia, a nawet brzmienie głosu, jak i specyfika ich mentalności były tak odmienne, różne i indywidualne, że pozwalały lokować ich właścicieli w pewnych określonych szufladkach, opatrzonych etykietami; na przykład: palestra (sędzia, czy rejent), belfer (pedagog, wychowawca młodzieży), lub wiejski proboszcz o pulchnej, rumianej twarzy, z lekko zmysłowym układem warg smakosza-pieczeniarza i pobożnie złożonymi na pokaźnym brzuchu rączkami. Z wyglądu tych ludzi odgadywało się nieomylnie ich zawód.
Kiedy przed sześćdziesięciu laty zaczynałem pracę w teatrze – pośród aktorstwa, zwłaszcza na prowincji, spotykało się cały szereg takich typków, które w ustnej relacji przeszły do niepisanej historii polskiego teatru. Czy to kolega Puchalski (pospolicie Puchałą zwany), czy Gorzkowski („Gonio”), czy Edward Olszewski, czy wreszcie wielki Bolesław Leszczyński – obdarzeni byli tak mocnymi, a odmiennymi od przeciętnych ludzi swojej epoki, rysami charakteru, nawykami i wyczynami, że przeszli w historii aktorstwa do kategorii „typów”, o których pamięć, niezależnie od ich stopnia uzdolnienia i zajmowanego stanowiska w hierarchii teatralnej, długo trwać będzie w anegdocie.
Dwa podstawowe elementy składały się na specyfikę „typu” dawnego aktora: 1) olbrzymia, wybujała, nieraz aż chorobliwa wyobraźnia – fantazja (Bolesław Puchalski) i 2) lekkie nadużywanie mocno uprzywilejowanego w społeczeństwie stanowiska aktora, który w okresie długotrwałej okupacji rosyjskiej na terenie Kongresówki był, obok kapłana na ambonie, jedynym głosicielem publicznie słowa polskiego ze sceny (Alojzy Żółkowski i po części Bolesław Leszczyński).
W pierwszym szeregu starszego pokolenia naszego aktorstwa uplasował się epigon tej kategorii typów, oryginalny, wręcz swoisty gatunek człowieka teatru, kolega Władysław Grabowski, pospolicie do dziś dnia „Władziem” zwany.
Wysoce utalentowany i obdarzony wręcz znakomitymi warunkami zewnętrznymi, w całym tego słowa znaczeniu „rasowy aktor” – poza sceną, w życiu prywatnym stanowił typ oryginała, którego zachowanie się, sposób bycia, wymowa, głos, ruchy, specyficzny rodzaj humoru i dowcipu tworzyły całość skończoną i zgoła nie dającą się porównać z żadnym z Jego rówieśników. W skali ogólnoludzkiej był to człowiek zbliżony może do powszechnie znanego na terenie Warszawy filozofa-dziwaka, Franca Fiszera.
Młody, lotny, zapalny, strzelający przeogromnym zapasem ognistego temperamentu, specyficznie ruchliwy, wesoły, życzliwy, impulsywny i tryskający radością życia (z gatunku Colas Breugnon), młody Grabowski, ulubieniec kobiet, grywający tzw. lekkich amantów, szedł przez życie i scenę, jak się to zwykło mówić, „śpiewająco”.
Beztroski, swawolny, słonecznie radosny, pełen wprost niewyczerpanej, niezniszczalnej siły witalnej, kochał życie w radości i radość twórczego życia na scenie.
Można o Nim powiedzieć, że pije słodycz życia ogromnymi haustami, z żarłocznością nienasyconego smakosza.
I w życiu prywatnym, i w robocie teatralnej, przejaskrawia trochę, wpada często w rodzaj szarży, ale zawsze szarży stylowej, rasowej; tak własnej, indywidualnej, tak płynącej bezpośrednio z nadmiaru radości życia, że łatwo mu się ją wybacza.
Szczery realista w budowaniu swoich kreacji scenicznych ma szeroką skalę możliwości i dał całą masę doskonałych postaci. Tworząc, żyje rolą i cały, bez reszty, wciela się w swoją postać sceniczną.
Niezwykle zamiłowany i sumienny – kocha instytucję, w której pracuje i potrafi w poczuciu dyscypliny grać zespołowo, nie wysuwając swojej osoby na plan pierwszy; łącząc wysoką technikę, wypracowaną długoletnią praktyką, z kierunkami nowoczesnymi, umie podporządkować się wymaganiom reżysera. Reprezentuje połączenie tradycji starego, rasowego aktora z wymogami, jakich żąda się od nowoczesnego, dzisiejszego pracownika sceny. Jest stary i wiecznie młody zarazem.
Z latami, w miarę ustabilizowania się i opanowania swego wulkanicznego temperamentu i wichrowatego impetu życiowego, w pracy swojej jak i w zewnętrzności, staje się coraz piękniejszym i monumentalniejszym. Jego wyrazista twarz i kształtna głowa, dzisiaj z bujną, rozwichrzoną śnieżnobiałą czupryną, mocnymi, wyrazistymi oczami, wysokim czołem, ostro zarysowanymi rysami, jest wręcz piękna, a Jego linia twórcza od świetnego Janka, a potem Olszewskiego w Lekkomyślnej siostrze Perzyńskiego, poprzez kapitalnego Dyndalskiego we Fredrowskiej Zemście, Chudogębę w Wieczorze Trzech Króli, Orgona w Świętoszku, Prokuratora w Wilkach w nocy Rittnera i Rotmistrza w Damach i huzarach dała ostatnio wielką, dojrzałą kreację Stańczyka w Rzeczypospolita zapłaci Auderskiej.
I oto niebawem ten wieczny smarkacz, ten rozkoszny szaławiła, niejako nowoczesny Gucio ze Ślubów – obchodzić będzie jubileusz pięćdziesięciolecia swego bujnego, śmiałego i bogatego żywota, i owocnej pracy na scenie polskiej.
Ja, Jego szczery przyjaciel i gorący wielbiciel, życzę mu długich lat żywota i pracy, meldując jednocześnie swoją zazdrość, że przejdzie do historii naszego aktorstwa jako rzetelny artysta i wielka, swoista indywidualność – jako ciekawy, pełnowartościowy, oryginalny „typ” rasowego aktora.

1953