Pierwszy mój „występek”

Będąc w piątej klasie czwartego męskiego gimnazjum w Warszawie i posiadając niezłomne przekonanie, że przez samą matkę naturę jestem predysponowany na znakomitego aktora, jedynie dla świętego spokoju mojej matki usiłowałem (nie bez trudu zresztą) przepychać się corocznie (oczywiście co najmniej z kilkoma poprawkami) z klasy do klasy. Wśród licznych moich znajomych miałem wielu aspirantów do tego samego zawodu, którzy, będąc o kilka lat ode mnie starsi, uczęszczali już do dość zresztą lichej szkoły dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Byli to moi najbliżsi koledzy i przyjaciele, z którymi za parę lat miałem (oczywiście w swoich marzeniach) stanowić czoło polskiego aktorstwa, kochana zaś matka moja, w gruncie rzeczy już całkowicie zrezygnowana i gotowa ofiarować swoje bóstwo na pożarcie Melpomenie, usiłowała jedynie misternie odwlekać dzień klęski, żądając, nie bez racji, aby jej jedynak ukończył co najmniej szkołę średnią.
W owym okresie (bez mała jeszcze w epoce Bolesława Prusa) zjeżdżały na letnie miesiące do Warszawy co ciekawsze zespoły teatrów prowincjonalnych i w tzw. „ogródkach” w kilku punktach śródmieścia dawały swoje przedstawienia. Akcja ta miała potrójny sens: przede wszystkim była dopingiem, pobudzającym aktywność wspaniałego skądinąd Teatru Rozmaitości, który jednak dufny w swoje siły i wielkie błyszczące na jego horyzoncie gwiazdy aktorskie (Marcello-Palińska, Irena i Tekla Trapszówny, Jadwiga Czaki, Maria Wisnowska, Aleksandra baronowa Lude-Żmurkowa oraz Wincenty Rapacki, Bolesław Leszczyński, Mieczysław Frenkiel, Władysław Wojdałowicz, Szymanowski, Tatarkiewicz, Prażmowski, Wolski, Wostrowski i wielu, wielu innych), zbyt łatwo usadowił się na laurach, popadając niejednokrotnie w miłą drzemkę; po wtóre ogródki dostarczały Rozmaitościom nowych kadr, nowego narybku, który wykazawszy się uzdolnieniem na swoich scenkach ogródkowych, uzyskiwał tzw. debiut w Rozmaitościach i w razie pomyślnego rezultatu zostawał wcielony do zespołu pierwszego w Polsce teatru dramatycznego; i wreszcie po trzecie — ogródki, dzięki popularnemu repertuarowi i niskim cenom, oddawały usługi licznym rzeszom słomianych wdowców, którzy — wyprawiwszy dostojne swe połowice do wód lub na podmiejskie letniska — nie zawsze wiedzieli, w jaki sposób mogą wesoło spędzić miłe wieczory wolności. Regulamin szkolny najostrzej zabraniał młodzieży gimnazjalnej uczęszczać do tych przybytków sztuki; jeden z paragrafów szkolnego kodeksu wydrukowany w uczniowskiej legitymacji głosił kategorycznie: „Odwiedzania tzw. «ogródków» zakazuje się najsurowiej pod rygorem wydalenia z uczelni z tzw. wilczym biletem”. A że zakazany owoc bywa najsmaczniejszy, więc ambicją wszystkich sztubaków było właśnie jak najczęstsze odwiedzanie teatrzyków ogródkowych, oczywiście po cywilnemu, co czyniło przestępstwo tym groźniejszym.
Tak zwana giełda aktorska mieściła się w owym czasie w cukierni Bliklego na Nowym Swiecie. W czerwcu, tj. w okresie kiedy rozpoczynała się akcja ogródkowa i prowincjonalni dyrektorzy teatrów formowali i dopełniali swoje zespoły, Blikle od rana do późnego wieczoru wypełniony był po brzegi samym prawie aktorstwem. Nie potrzebuję chyba zaznaczać, że i ja, jako przyszły sławny artysta, wszystkie wolne chwile spędzałem przy stoliku w gronie moich kolegów, już wtedy kandydatów na zawodowych pracowników sceny.
Rok szkolny i egzaminy przejściowe skończyły się dwudziestego drugiego czerwca, przy czym niżej podpisany po ciężkiej i mozolnej walce z przeciwnościami uzyskał promocję do klasy VI, niestety z dwiema piśmiennymi poprawkami po wakacjach (z algebry i geometrii). Jako tzw. zdolny leniuch specjalnie nie miałem serca do matematyki, a że termin poprawek przypadał dopiero na dzień dwudziestego trzeciego sierpnia, postanowiłem — mając w perspektywie długie dwa miesiące dolce far niente — przebrawszy się oczywiście z punktu po cywilnemu, oddawać się wyłącznie i jedynie rozkoszom przyszłego życia wielkiego artysty teatru. Nazajutrz zaraz po dziesiątej rano dyżurowałem przy stoliku u Bliklego w błogim oczekiwaniu, aż wielcy wtajemniczeni, wszechwładni dyrektorowie zgłoszą się na targowisko celem dokonania wyboru i zakupu żywego towaru. Tym razem siedziałem tyłem do drzwi wejściowych, frontem zaś do wystawowego okna wychodzącego na Nowy Świat; przy tym samym stoliku siedziało jeszcze trzech moich kolegów, którzy właśnie przed tygodniem ukończyli studia w szkole dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Wszyscy trzej, jak przystało na prawdziwych amantów, mieli własne bądź też pożyczone lakierki, czyściutkie kołnierze i mankiety, solidnie wyskrobane gęby i wytworne pierniczkowego koloru rękawiczki. W cukierni wrzało co najmniej jak w ulu w okresie wybierania królowej. Po długim oczekiwaniu w drzwiach ukazał się dyrektor teatru łódzkiego, znany literat Michał Wołowski, i najbezceremonialniej zaczął tak oglądać i taksować zgromadzony towar; co chwilę oko jego zatrzymywało się na jakimś ciekawszym obiekcie, po czym szeptał coś do ucha swojemu sekretarzowi, który najdemokratyczniejszym kiwnięciem paluszka przywoływał do dyrektorskiego majestatu szczęśliwą wybrankę lub wybrańca.
W ciągu godziny odbyły się trzy czy cztery tego rodzaju transakcje, przy czym serca moich sąsiadów przy stoliku biły coraz gwałtowniej, a moje — w poczuciu koleżeństwa i zawodowej solidarności — postanowiło im wtórować. W pewnej chwili oczy dyrektora i sekretarski paluszek zatrzymały się obiecująco na naszym stoliku. Kolejno wszyscy trzej moi sąsiedzi podrywali się z krzeseł, ale w tejże chwili z uczuciem klęski lokowali się z powrotem na krzesłach pod wpływem złowróżbnego, a bardzo wytwornego gestu sekretarskiej ręki, zdającego się mówić: Ależ nie, nie pan, skądże znowu!
Po trzech identycznych tragikomicznych momentach nastąpiło czwarte kiwnięcie palcem sekretarza, wobec czego wszyscy moi trzej zdruzgotani losem sąsiedzi zwrócili się do mnie z pełnymi żalu i nie tajonej zawiści słowami:
—	No, jazda, idźże! Ciebie najwyraźniej woła!
Gdyby mój talent pisarski urósł do dziesiątej potęgi, to i wtedy nawet nie potrafiłbym opisać, co się działo w oszalałej mojej duszyczce. Zerwałem się jak z procy, przewracając tacę, wylewając dwie czarne na pierniczkowe rękawiczki i lakierowane pantofle kolegi S., potrącając trzy (oczywiście przyszłe) koleżanki i dwa krzesła, po czym czerwony jak burak znalazłem się wobec samego pana dyrektora. W piętnaście minut potem kładłem swój cenny podpis na blankiecie kontraktowym, opiewającym, że od pierwszego lipca do pierwszego września jestem zatrudniony w charakterze aktora w teatrze łódzkim, grającym pod dyrekcją Michała Wołowskiego w ad hoc przerobionym gmachu cyrkowym przy ul. Ordynackiej i za swoją pracą otrzymywać będę czterdzieści rubli miesięcznie, płatne w dwóch półmiesięcznych ratach. Podpisałem się z nieprawdopodobnie zamaszystym zakrętasem, wytwornie szurgnąłem nogami i krokiem pełnym majestatu i olimpijskiej dumy wróciłem do mego stolika, powitany ponurymi spojrzeniami trzech moich sromotnie „przegranych” przyjaciół.
A kiedy wyszedłem na ulicę i owionął mnie przedwieczorny zefirek, stanęło przede mną straszliwe pytanie: No, co teraz?! Dwa problemy: matka i gimnazjum. Sytuacja zdawała się bez wyjścia. Długo błądziłem nad brzegami Wisły, szukając w jej nurtach zbawczej myśli, aż wreszcie tuż pod mostem Kierbedzia najprawdopodobniej któraś z litościwych syren wskazała mi jedyną, ale zupełnie pewną drogę. Oczywiście kłamstwo, kochane, zbawcze kłamstwo, które kiedyś uratowało splendor majowego nabożeństwa i tym razem posłużyło mi (przynajmniej na razie) za deskę ratunku. Idąc do domu ułożyłem następującą tragifarsę. Za dwa dni miałem wyjeżdżać, oczywiście z matką, na okres dwumiesięcznych wakacji do Klukówka, majątku leżącego na pograniczu między łomżyńską a grodzieńską gubernią, dzierżawionego przez dalekich kuzynów mojej matki, panów B., u których od przyjazdu do Warszawy stale spędzaliśmy wakacje oraz ferie świąteczne. Litościwy los sprawił, że wśród moich kolegów piątoklasistów znalazł się jeden, jeszcze większy tępak w dziedzinie matematyki, mający tak jak ja dwie powakacyjne poprawki. Przyszedłszy do domu miałem już misternie ułożony plan działania, tudzież całkowicie opracowany tekst z załącznikami i argumentami, popierającymi moją tezę, i z pełnym spokojem (tu znowu widziałbym przejaw dyspozycji aktorskich) wyrecytowałem poczciwej mateczce następującą anegdotę:
—	Wyobraź sobie, droga mamo, że jeden z najbliższych moich przyjaciół i kolegów w klasie, Ryszard W., mający tak jak ja dwie poprawki z tych samych przedmiotów, zaproponował mi poprzez swoich rodziców, abym przez miesiąc pozostał w Warszawie i zamieszkał w ich domu, przeznaczając cały czas na wspólne przygotowywanie się do egzaminów. Idzie tylko o twoją aprobatę, a po miesiącu przyjadę na resztę wakacji do ciebie, do Klukówka.
Pomysł mojego kłamstwa był przekonywający, logiczny, prosty i nie pozbawiony nawet pewnych rysów szlachetnego altruizmu. Łatwowierne matczysko i tym razem bez cienia podejrzeń zaakceptowało mój genialny szekspirowsko-ibsenowski projekt i w dwa dni potem wyjechało solo do Klukówka, pozostawiając mnie rzekomo u państwa W., trawiącego dnie i kawałki nocy nad zawiłymi, a całkowicie mi obcymi równaniami algebraicznymi i geometrycznymi formułami. Pozostałem wolny jak ptak, całkowicie niezależny i pracujący za czterdzieści rubli miesięcznie w ukochanym moim zawodzie.
Teatr łódzki rozpoczynał swą gościnę w stolicy Szekspirowską „Komedią omyłek”, w której otrzymałem do zreferowania malutki epizodzik w końcowej scenie ostatniego aktu. Miałem odtworzyć postać kilkunastoletniego wyrostka, sługi tchórzliwego i przygłupawego. I wiek, i cechy umysłu i charakteru odpowiadały warunkom roli, tekst zaś obejmował zaledwie osiem wierszy, które należało wyrecytować przed moją panią w stanie szczytowego przerażenia w obliczu katastrofy. Po wielu próbach, na których radziłem sobie jako tako, przyszedł dzień premiery — wielki, epokowy dzień w życiu przyszłego artysty, pierwszy „występek" na prawdziwej scenie, pośród prawdziwych, zawodowych aktorów, w prawdziwej szekspirowskiej komedii. Wrażenia tego wiekopomnego dnia z całą drobiazgowością utkwiły w mojej pamięci tak niezatarcie i mocno, tak ściśle i tak głęboko, że gdybym nawet miał przeżyć drugie siedemdziesiąt siedem lat, szczegóły tego dnia żywe i nienaruszone zeszłyby ze mną do grobu.
Widowisko rozpoczynało się o godzinie ósmej wieczór, ponieważ zaś występowałem w ostatniej scenie ostatniego aktu, mój więc debiut miał się odbyć tuż przed godziną dziesiątą. Tego dnia nie jadłem ani śniadania, ani obiadu i od momentu obudzenia się ustawicznie powtarzałem w myśli swój ośmiowierszowy tekst z dziwnym, złowróżbnym przeczuciem, że: primo — spóźnię się na spektakl, secundo — przewrócę się, wbiegając na scenę, i tertio — w tłumie zebranych w tym momencie na scenie aktorów i statystów nie potrafię odnaleźć mojej pani, przed którą mam tekst swój wykrzyczeć. Te trzy przeczuwane katastrofy opętały bez reszty moją świadomość i stały się formalną ideé fixe. O godzinie piątej i pół znalazłem się na ulicy Ordynackiej przed gmachem cyrku, niestety szczelnie zamkniętym, i nerwowo, jak rekrut szyldwach, odmierzałem kilkunastometrową przestrzeń chodnika, spacerując coraz szybszym krokiem tam i na powrót. A brama, stanowiąca wejście za kulisy, wciąż była na głucho zamknięta, no więc pierwsze przeczucie stało się już tragiczną rzeczywistością. Najwyraźniej jestem spóźniony. W pewnym szczęśliwym momencie, kiedy już nie chodziłem, a formalnie biegałem po Ordynackiej, zamordowując spotykanych przechodniów pytaniem: — Psze pana, która to godzina?! — brama mojego sezamu otworzyła się, ukazując wyłaniającą się z niej postać dozorcy (czytaj: „pana stróża”) z konewką, służącą do polewania ulicy. Momentalnie rekordowym tempem Zatopka przebiegłem na przeciwległy chodnik, zatrzymałem się przed rozwartymi wrotami do mojego szczęścia, udając, że czytam naklejony na ścianie afisz, i wykorzystawszy moment, w którym pan stróż, odwrócony do mnie tyłem, rozpoczął akcję skrapiania jezdni idąc w stronę Nowego Światu, nie postrzeżony przez nikogo błyskawicznie wśliznąłem się przez bramę na podwóreczko i misternie ukryłem się, w arcy zresztą niewygodnej pozie, przykucnięty w ciasnej szczelinie między dwoma nie najwytworniej woniejącymi śmietnikami. Po kwadransie pan stróż, nie zauważywszy mnie szczęśliwie, zniknął w czeluściach cyrkowego gmachu. Dla ścisłości i pełni obrazu muszę zaznaczyć, że był to dzień 6 lipca, niezwykle duszny i upalny przy całkowicie bezchmurnym — jak się to u nas zwykło mówić — iście italskim, rozpalonym niebie, że zaś złośliwe słońce skierowało palące swoje promienie akurat na miejsce mojej kryjówki, pozycja moja z wolna stawała się prawdziwą torturą i nic nie zapowiadało nadziei zbawienia. Nie umiem powiedzieć, ile godzin „przekucałem” w błogim ukryciu wonnego śmietnika; faktem jest, że gdy już byłem bliski omdlenia i w rozpaczy zdecydowany raczej na wyrzeczenie się kariery teatralnej, spostrzegłem drepczącego przez podwóreczko i zdążającego do garderoby poczciwego, starego naszego krawca teatralnego, z którym już w czasie prób zdążyłem nie tylko się poznać, ale nawet zadzierzgnąć węzły niemal przyjaźni, co przyszło mi tym łatwiej, że starowina otaczał żywą sympatią młodzież teatralną i zawsze stawał po jej stronie w obronie przed złośliwymi figlami, jakimi starzy aktorzy lubili udręczać neofitów, każąc im w ten sposób — ku uciesze całego zespołu — opłacać frycowe. Na razie więc byłem uratowany i wraz z krawcem panem S. wkroczyłem do garderoby. Zegar wskazywał godzinę szóstą i pół. A więc może się jednak nie spóźnię, bo to, że się przewrócę przy wejściu i nie potrafię odszukać mojej pani, było więcej niż pewne. W każdym bądź razie z trzech nieuniknionych katastrof pozostały już w perspektywie tylko dwie, a trzecia zmalała do połowy.
W garderobie oprócz nas dwóch nie było jeszcze nikogo i podczas gdy poczciwy pan S. zajął się rozwieszaniem i sortowaniem kostiumów, zwróciłem się do niego z gorącą prośbą, aby zechciał mnie, nowicjuszowi, całkowicie nie obeznanemu z kostiumologią, łaskawie wskazać, co mam w tej dziedzinie uczynić, aby się przeistoczyć w głupawego, wystraszonego pachołka i odległej epoki Homera, którego fragmenty z „Iliady” i „Odysei” mogłem w każdej chwili recytować na pamięć. Pan S. dobrotliwie pouczył mnie, że muszę zdjąć ze siebie nie tylko ubranie i obuwie, ale wszystkie części bielizny, tak aby w stroju adamowym, w najdosłowniejszym tego słowa znaczeniu, móc włożyć cieliste trykoty (które oczywiście najszczelniej muszą przylegać do mego grzesznego, acz młodzieńczego ciała), sandały, krótkie kąpielowe spodenki (gwoli moralności) i grecką dekoltowaną koszulkę z krótkimi rękawami, przepasaną białym pasem. Łapczywie chłonąłem te bezcenne instrukcje i tu przed moimi przerażonymi oczyma wyłoniły się dwie nowe hydry przeczucia. Oczywiście na scenie trykoty opadną ze mnie i zsuną się opasujące łydki rzemienie sandałów. A więc groza, która przed chwilą zdawała się już folgować, spotęgowała się jeszcze, stwarzając pewność nie trzech, jak przed dwiema godzinami, ale już całych pięciu nieodwołalnych kompromitacji! Chcąc się bronić przed przeznaczeniem i w każdym razie nie mieć sobie nic do wyrzucenia, prawie ze łzami w oczach ubłagałem kochanego pana S., ażeby rzemienny pasek, którym na brzuszku opasał mi trykoty, zechciał zacisnąć tak mocno, aby żadna siła nigdy już nie potrafiła go odpiąć; to samo należało zrobić z rzemykami sandałów: trzeba je tak mocno zacisnąć, aby w żadnym razie nie mogły się rozluźnić. Po czym przystąpiłem po raz pierwszy w swoim życiu do przeistaczania się z kulturalnego młodzieńca w głupawego, prymitywnego pachołka greckiego. Ile mnie to kosztowało zdrowia i cierpień, okaże się za chwilę.
Dobrotliwy pan S., pomagając sobie kolanem, zacisnął rzemienny pas z całej siły i zapiął go na ostatnią najdalszą dziurkę, a ja, niegodny sługa Melpomeny, po raz ostatni zaczerpnąłem powietrza na długie, brzemienne w skutki godziny. Mniej więcej to samo działo się z rzemykami od sandałów. Kiedy pan S. ostatecznie je naciągnął i zawiązał na moich łydkach, mogłem, uniósłszy się z taboretu, pozostawać jedynie w pozycji konika polnego ze stale zgiętymi i podanymi naprzód kolanami. To były dwa pierwsze ofiarne haracze, które młody adept składał na ołtarzu żarłocznej i bezwzględnej bogini. Po półgodzinie (bez wdechu) zaczęli się schodzić starsi koledzy i rozsiadłszy się przed ustawionymi lustrami wśród jarzącego światła elektrycznych lampek, w najgrubszych negliżach lub zgoła półnago jęli nakładać peruki i obsmarowywać twarze tłustymi szminkami najrozmaitszych kolorów. Przed adeptem stanął nowy problem: czym mam się usmarować, aby zostać greckim pachołkiem? Z najuprzejmiejszym zapytaniem zwróciłem się do siedzącego najbliżej starszego aktora, pana M., jak się później okazało — znanego anegdociarza, figlarza i wytrawnego kawalarza. Dostojny mój interlokutor (który w sezonie zimowym grał znakomicie rolę Kozodoja w Huaptmannowskim dramacie pt. „Dzwon zatopiony”, przy czym twarz, kark i ręce swoje malował ciemnozieloną szminką, idealnie harmonizującą z okalającym jego biodra kozim-futerkiem) najzupełniej poważnie polecił mi, abym posmarowawszy z lekka smalcem szyję, ramiona, twarz i ręce, dość grubo natarł te części ciała ofiarowaną mi do tego celu ciemnozieloną szminką. Jakkolwiek nie miałem w owym okresie zbyt wygórowanego pojęcia o swojej inteligencji, to jednak zaskoczyła mnie wyraźnie ta instrukcja starszego kolegi, ale po chwili usiłowałem wytłumaczyć sobie, że ta ciemnozielona barwa w promieniach skondensowanego światła rampy i reflektorów prawdopodobnie dawać będzie złudzenie normalnej barwy ciała ludzkiego. Tak pokrzepiony na duchu, najsumienniej wykonałem zlecenie i usmarowany na ciemnozielono, ze zgiętymi wciąż kolanami pokazałem się mojemu instruktorowi, który, zwróciwszy uprzednio uwagę wszystkich kolegów na moją postać, ryknął głośnym, żywiołowym śmiechem, do którego niebawem dołączył się chóralny śmiech całego zespołu. Łzy zakręciły mi się w oczach, zadrżały wargi i kolana zgięły się jeszcze bardziej. Wtedy szanowny kolega M. bardzo serdecznie przeprosiwszy mnie oznajmił, że jest tradycyjnym obyczajem, aby każdy debiutant musiał swoim udziałem w jakimś żarcie okupić przynależność do kasty artystów teatru. Po czym polecił mi zmazać smalcem całe misterne malowidło i już normalną cielistą szminką umalować się na greckiego chudopachołka. Tym razem już z całym spokojem i pełną wiarą wykonałem swoje zadanie. W tym momencie zadźwięczał dzwonek zapowiadający rozpoczęcie pierwszego aktu. Dzwonek ten podziałał niezwykle pobudzająco na moje rozkołysane nerwy, co, jak wiadomo, powoduje wzmożone działanie nerek i pęcherza. Znalazłem się w obliczu potrzeby radykalnej decyzji: albo odpięcie pasa i zaznanie rozkosznej samotności, albo kompromitacja i wieczna plama nie tylko na trykotach, ale i na honorze przyszłego artysty. Poczciwy pan S. łaskawie uwzględnił moją prośbę, po czym na skutek najgorętszych moich zaklęć zaciągnął z powrotem pasek na trykotach w sposób zdecydowanie wykluczający wszelką możność wdychania i wydychania cudownej zakulisowej atmosfery. Byłem jednak uszczęśliwiony, bo katastrofalna ewentualność opadnięcia trykotów została raz na zawsze usunięta.
Zbliżała się kulminacja. Rozpoczęto właśnie ostatni akt, w końcowej scenie którego miałem dowodnie przekonać niecierpliwie wyczekujących na moje zjawienie się na scenie widzów, jak wielki talent będą mieli szczęście własnoocznie oglądać i własnoręcznie oklaskiwać. Na pół czołgając się, wciąż na najniewygodniej zgiętych kolanach, udałem się za kulisy i stanąłem w rogu za sceną przed drzwiami, którymi właśnie miałem wbiec i dokonać jednego z najbardziej znamiennych w moim życiu faktów: zagrać oszalałego ze strachu, pełnego najwyższej paniki, prymitywnego, głupawego pachołka. Inspicjent (tak się nazywa osobnik wpuszczający na scenę aktorów i wykonywający wszelkie działania zakulisowe) położył ciężką łapę na moim ramieniu i szepnął złowróżbnie:
—	Uwaga!
W tym momencie wszystko dokoła mnie przestało istnieć. Nie chciałem słyszeć i nie słyszałem nikogo i nic. Zapomniałem pierwszych słów tekstu, nie wiedziałem, do kogo mam się z nim zwrócić, i jedna tylko myśl rozświecała mroki, zalegające moją mózgownicę: Mamusiu, czemu nie jestem w tej chwili z tobą w Klukówku?! Z najwyższym trudem uniosłem prawą nogę i postawiłem ją na schodku. I w tym właśnie decydującym momencie skutkiem naprężenia mięśni łydki — rzemyki od sandała nie wytrzymały, pękły i z wolna zaczęły opadać na schodek. Sztylety wszystkich morderców świata wraziły się w moje na cały głos bijące serce. Bo nie tylko przepowiadana katastrofa zaistniała realnie, ale nie mogła w żadnym razie nie pociągnąć za sobą całego łańcucha wypływających z niej nieszczęść: nie mogę oczywiście nie upaść, nie mogę nie zaplątać się w zwisające rzemyki, nie mogę nie zagubić się w tłumie zaludniających scenę postaci i nie mogę odnaleźć osoby, przed którą mam obowiązek wykrzyczeć swoje przerażenie. A więc jestem zgubiony z kretesem. Debiut stanie się skandalem, sromotnie wyleją mnie z teatru (bo fakt, że oczywiście zostanę z wilczym biletem wypędzony z gimnazjum, w tej chwili dla mnie nie istniał; to był detal, nad którym nie warto się było nawet zastanawiać), no i na deser oczywiście będzie rozpacz mojej kochanej matki.
O	tym, co się działo na przestrzeni najbliższych pięciu minut, dowiedziałem się jedynie ze szczegółowych relacji naocznych świadków mojego fiaska. W jaki sposób zdołano mnie odpasać, zdjąć sandały, których twarde rzemyki przebiegające między pierwszymi i drugimi palcami obydwu stóp dosłownie werżnęły się w ciało i boleśnie je raniły, kto i jakim rodzajem lokomocji dostarczył mnie do domu, rozebrał i ułożył, napoiwszy przedtem całą masą waleriany, bromu i innych kropli laurowych — wszystko to pozostanie najgłębszą tajemnicą, nad którą przyszli moi biografowie, wspierani hipotezami naukowców (psychologów i psychiatrów), będą sobie przez wiele długich lat utrudzali swoje mózgownice. Pełen rozpaczy, w przeświadczeniu o	sromotnie poniesionej klęsce, zmęczony i osłabiony, zwlokłem się z łóżka dopiero po południu. Nie bez trudu uporawszy się z toaletą, w stanie całkowitej duchowej depresji udałem się na miasto. Na rogu Nowego Światu nabyłem wieczorne wydanie „Kuriera Warszawskiego” i wtulony w zagłębienie bramy z najwyższym niepokojem przebiegałem szpalty gazety w poszukiwaniu recenzji teatralnej, opisującej wczorajszy mój skandal. Jakoż w oko moje wpadł nagłówek: Otwarcie sezonu, „Komedia omyłek” Szekspira, teatr łódzki pod dyrekcją M. Wołowskiego. Celowo oczywiście pomijając część wstępną recenzji, dającą analizę sztuki, i szczegółowo omawiającą walory reżyserskie i	wykonawców głównych ról — oko moje zatrzymało się na końcowym fragmencie sprawozdania, które cytuję w dosłownym jego brzmieniu: „W maleńkiej epizodycznej rólce głupawego przerażonego sługi zadebiutował p. Werowicz (jest chyba rzeczą dla wszystkich zrozumiałą, że aspirant do zawodu aktorskiego nie może nie mieć wykombinowanego pseudonimu; ta tradycja, wsparta jeszcze koniecznością ukrywania się ze względu na władze szkolne, kazała mi skrócić moje nazwisko, odrzucając pierwszą jego sylabę i pozostać li tylko przy trzech następnych: stąd — Werowicz — przyp. autora). Młodzieniec ten rokuje najlepsze nadzieje. Był tak naturalnie i przekonywająco wystraszony, jak gdyby istotnie jego samego spotkała w życiu jakaś brzemienna w skutki katastrofa. W jego przerażeniu było tyle sugestywnej prawdy, tyle szczerości, że te walory pozwalają twierdzić, że p. Werowicz ma wszelkie dane do poważnej kariery artystycznej. W każdym razie należy stwierdzić, że debiut był niezwykle udany”.
Całe zmęczenie, depresja i kacenjamer zamieniły się w huraganowy podmuch szczęścia. Wyskoczyłem z bramy i niemal wyciągniętym kłusem, z „Kurierem” w rękach pobiegłem do Bliklego, gdzie już zastałem kilku moich dawnych kolegów i całą gromadkę nowych, obecnych moich współtowarzyszy z zespołu teatru łódzkiego, naocznych świadków wczorajszego mojego triumfu.
Niestety rozkoszna ta idylla trwała zaledwie pięć tygodni. Matka moja, nie doczekawszy się po miesiącu powrotu Olutka, w poszukiwaniu zguby zjechała z Klukówka i drogą ustnych informacji, po szeregu zawiłych poszukiwań, kierując się intuicją i metodami Sherlocka Holmesa, odnalazła uciekiniera na scenie ad hoc przerobionego cyrku w czasie próby z jednoaktowej komedyjki swojskiego autora pt. „Wisus". Rozegrał się bezkrwawy wprawdzie, ale bardzo mroczny dramat. Matka, zrobiwszy najsłuszniejszą zresztą scenę dyrektorowi Wołowskiemu za samowolne wyrwanie z ławy szkolnej obiecującego młodzieńca, dosłownie za rękę, w oczach całego zespołu „moich kolegów”, ostentacyjnie wyprowadziła marnotrawnego syna na ulicę przez tę samą bramę i obok tegoż śmietnika, za którym przed pięciu tygodniami ukryty przeżywałem tragedię i mękę narodzin wielkiego artysty.
Tak się skończyły pierwsze moje umizgi do niewdzięcznej Melpomeny, na formalne zaślubiny z którą musiałem teraz czekać z górą aż pięć lat.
„Miłe złego początki — ale koniec żałosny!”