Odradzająca się stolica i nowe życie w Polsce Ludowej

Po trzyletniej pracy w teatrze i w PWST w Łodzi zostałem zaproszony przez dyrektora Bronisława Dąbrowskiego na występy gościnne do Katowic, gdzie zjawił się najniespodziewaniej długoletni mój dyrektor i serdeczny przyjaciel Arnold Szyfman i w ciągu piętnastu minut zaangażował mnie na bardzo dobrych warunkach do objętego znowu przez niego Teatru Polskiego. Opuściłem Łódź i przeniosłem się z całą kupą z różnych źródeł pozbieranych gratów do mojej kochanej Warszawy, w której już zaczęło tętnić nowe życie. Z tygodnia na tydzień — ba! z minuty na minutę — widać było kolosalną różnicę: jezdnie Śródmieścia zostały całkowicie uprzątnięte z gruzów, na ulicach płonęły latarnie; tu i ówdzie kursowały tramwaje, dorożki i najróżnorodniejszego typu prywatne, powstałe z konieczności chwili pojazdy, jak: riksze, ciężarowe platformy, podmiejskie bryczuszki, resorówki i najzwyklejsze, ordynarne wozy, tak zwane gnojówki. Woźnice tych przedziwnych wehikulików głośno wykrzykiwali kierunek jazdy i cenę. Na przykład podróż spod pomnika Kopernika na Pragę przez drewniany most pontonowy kosztowała 10 zł od łebka i trwała około trzydziestu minut. Na każdym kroku widać było powracających do stolicy jej mieszkańców, z tobołkami, mantelzakami, dziećmi, psami, kotami i kanarkami, osiedlających się w piwnicach i suterenach rozwalonych domów — byle w stolicy, byle w ukochanej Warszawie. Szeroko brzmiało ich hasło: „Odbudujemy Warszawę jeszcze piękniejszą, niż była!” To szczytne hasło zostało już w dużej mierze i z najwyższym entuzjazmem zrealizowane.
Gmach Teatru Polskiego był dość poważnie uszkodzony dwiema bombami, które przebiwszy dach nad sceną naruszyły wiele urządzeń scenicznych. Ocalenie tego gmachu od kompletnego zniszczenia zawdzięczamy w pierwszym rzędzie niezmordowanej pracy i bohaterskiej odwadze jednego z najstarszych pracowników tej instytucji, odźwiernego Stanisława Romańczuka. W ostatnich dniach powstania, kiedy uciekające hordy hitlerowców usiłowały w myśl zapowiedzi, że w Warszawie nie pozostawią kamienia na kamieniu — zniszczyć całe miasto, Romańczuk z narażeniem życia tkwił na dachu, gasząc — niejednokrotnie wybuchające u jego stóp — bomby zapalające.
Pod wodzą dyrektora Szyfmana zabrano się z nieprawdopodobną energią do łatania wszelkich zniszczeń i w niezwykle krótkim czasie doprowadzono piękny gmach do stanu całkowitej używalności. Zebrany ze wszystkich stron, pierwszorzędny zespół artystyczny, złożony przeważnie z dawnych pracowników Teatru Polskiego i stale powiększany przez napływających z różnych stron świata, spieszących do macierzystego warsztatu pracy uciekinierów, niezwłocznie przystąpił do pracy i niebawem Teatr Polski wznowił chlubną swą działalność wystawiając „Lilię Wenedę” Słowackiego w reżyserii Juliusza Osterwy z Elżbietą Barszczewską w roli tytułowej. Głód teatru wśród zbiedzonych, głodnych i obdartych gnieżdżących się w podziemiach warszawiaków okazał się tak potężny, że mimo braku gazu, wody, produktów spożywczych i lokomocji teatr co dnia wypełniony był tłumami żądnych wrażeń, bohaterskich synów stolicy. Równocześnie zaczęły ściągać do Warszawy z Łodzi, Krakowa i innych niesproszkowanych ośrodków naszego kraju wszelkiego rodzaju urzędy państwowe i instytucje społeczne oraz dziesiątki tysięcy stałych mieszkańców Warszawy. Raźno przystąpiono do odbudowy i rozbudowy stolicy. Kiedy we wrześniu czterdziestego siódmego roku zaangażowany przez dyrektora Szyfmana zjechałem do stolicy, zastałem ją, dość prowizorycznie wprawdzie, ale w sposób całkowicie możliwy, przygotowaną do pomieszczenia, wyżywienia i zaspokojenia podstawowych potrzeb mieszkańców. Prawie wszędzie kursowały na całkowicie już oczyszczonych i wyremontowanych jezdniach tramwaje, autobusy i nawet kilka dostarczonych z Kraju Rad trolejbusów; wszędzie płonęły światła, a na całej długości ulicy Marszałkowskiej w parterowych pomieszczeniach (piętra domów zostały całkowicie wypalone i zniszczone) widniało już wiele eleganckich sklepów i magazynów wszelkiego rodzaju i branży. Już działało kilka kin, czynne było Radio w skromnym, niezmiernie ciasnym pomieszczeniu w Al. Ujazdowskich, a w Łodzi działała obszerna, nowocześnie wyposażona wytwórnia filmowa. Słowem: życie już kipiało i pulsowało najżywszym tętnem. Niebawem zjechała z Łodzi i PWST z rektorem Leonem Schillerem.