Dlaczego FSF uzyskuje od współpracowników deklaracje przeniesienia praw autorskich? Почему ФСПО собирает авторские права у разработчиков? Profesor Eben Moglen, Columbia University Law School Профессор Эбен Моглен, Юридическое училище Колумбийского университета Zgodnie z prawem autorskim USA, na warunkach którego opublikowano pierwotnie większość wolnego oprogramowania, zgłoszenie praw autorskich daje bardzo ważne korzyści proceduralne. В рамках авторского права США, под юрисдикцией которого по историческим обстоятельствам большинство свободных программ публиковалось в первое время, регистрация авторских прав дает очень существенные процедурные преимущества. A pomimo niezaprzeczalnego prawa rozpowszechniania wynikającego z GPL, zasadniczo dociekanie praw autorskich nie jest możliwe przez dystrybutorów - tylko posiadacz praw autorskich lub ktoś, na kogo te prawa przeniesiono, może egzekwować postanowienia licencji. И несмотря на то, что GPL предоставляет широкие права по распространению, распространители, вообще говоря, не могут отстаивать авторские права в суде: требовать соблюдения лицензии может только правообладатель или тот, кому передали авторские права. Jeśli praca objęta prawem autorskim ma wielu autorów, powodzenie działań wymuszających przestrzeganie licencji zależy od współpracy ich wszystkich. Если у произведения, попадающего под действие авторских прав, есть несколько авторов, то успех процесса зависит от сотрудничества всех авторов. Chcąc zapewnić wszystkim naszym prawom autorskim spełnienie stosownych zapisów prawnych i innych wymagań związanych z rejestracją, jak również dla sprawniejszego egzekwowania GPL, w FSF wymagamy, by każdy z autorów kodu włączonego do projektów FSF złożył oświadczenie o przeniesieniu praw autorskich. Wymagamy też, jeśli jest to stosowne do okoliczności, zrzeczenia się ze strony pracodawcy programisty ewentualnych roszczeń z tytułu pracy najemnej. Чтобы гарантировать, что все наши авторские права соответствуют требованиям учета и другим требованиям регистрации, и чтобы иметь возможность приводить GPL в действие наиболее эффективно, ФСПО требует, чтобы каждый автор программ, включаемых в проекты ФСПО, осуществлял передачу авторских прав и, когда это имеет смысл, отказ от любых претензий на результаты работы по найму со стороны работодателя программиста. Dzięki temu możemy być pewni, że całość kodu w projektach FSF jest wolnym kodem, którego wolność możemy chronić najskuteczniej. Takim kodem, na którym inni programiści mogą całkowicie polegać. Таким образом мы можем быть уверены, что все программы в проектах ФСПО - это свободные программы, свободу которых мы можем наиболее эффективно отстаивать, и, следовательно, на которые другие разработчики могут полностью положиться. Czemu nie należy stosować Lesser GPL dla kolejnej biblioteki Почему вам не следует применять Меньшую GPL для своей следующей библиотеки W Projekcie GNU do zastosowania dla bibliotek mamy dwie główne licencje. У проекта GNU есть две основных лицензии для библиотек. Jedną jest GNU Lesser GPL, drugą - zwykła GNU GPL. Одна из них - Меньшая GPL, другая - обычная GNU GPL. Wybór licencji jest ma istotne znaczenie: wykorzystanie Lesser GPL dopuszcza korzystanie z biblioteki w programach prawnie zastrzeżonych. Zastosowanie zwykłej GPL powoduje, że biblioteka jest dostępna tylko dla wolnych programów. От выбора лицензии зависит многое: применение Меньшей GPL допускает использование библиотеки в несвободных программах; применение обычной GPL для библиотеки делает ее доступной только для свободных программ. To, która z licencji będzie najlepsza dla danej biblioteki jest kwestią strategii i zależy od niuansów konkretnej sytuacji. Какая лицензия лучше всего подходит для данной библиотеки - вопрос стратегии. Это зависит от особенностей ситуации. Obecnie większość bibliotek GNU objęta jest Lesser GPL, co znaczy, że kierujemy się tylko jedną z tych dwu strategii, zaniedbując drugą. В настоящее время большинство библиотек GNU распространяются по Меньшей GPL, а это значит, что мы пользуемся только одной из этих двух стратегий, пренебрегая другой. Dlatego też teraz staramy się o wydawanie większej liczby bibliotek na warunkach zwykłej GPL. Таким образом, сейчас мы стремимся выпускать больше библиотек под обычной GPL. Wykonawcy oprogramowania prawnie zastrzeżonego mają przewagę finansową, wykonawcy wolnego oprogramowania powinni czerpać korzyści od siebie wzajemnie. У разработчиков несвободных программ есть преимущество в деньгах; разработчикам свободных программ нужно создавать преимущества друг для друга. Stosowanie dla bibliotek zwykłej GPL daje konstruktorom wolnych programów przewagę nad konstruktorami programów zastrzeżonych - mogą korzystać z biblioteki, która jest niedostępna dla tych drugich. Применение обычной GPL для библиотеки дает разработчикам свободных программ преимущество перед разработчиками несвободных: библиотеку, которой они могут воспользоваться, в то время как разработчики несвободных программ ее применять не могут. Stosowanie zwykłej GPL nie dla każdej biblioteki jest szczególnie korzystne. Не для каждой библиотеки применение обычной GPL несет преимущества. Istnieją przyczyny, dla których w pewnych przypadkach lepiej jest użyć Lesser GPL. В определенных случаях есть причины, по которым лучше применять Меньшую GPL. Najpowszechniejszym takim przypadkiem jest wolna biblioteka, której możliwości są już dostępne dla autorów programów zastrzeżonych przy zastosowaniu innych, alternatywnych bibliotek. Самый обычный случай - когда возможности свободной библиотеки легко доступны для несвободных программ благодаря другим, альтернативным библиотекам. W takiej sytuacji nie ma jakichś szczególnych korzyści, które biblioteka ta mogłaby przynieść wolnemu oprogramowaniu, więc lepiej jest użyć dla niej Lesser GPL. В этом случае библиотека не может дать свободным программам никакого особого преимущества, так что для этой библиотеки лучше применять Меньшую GPL. Z tego właśnie powodu zastosowaliśmy Lesser GPL dla biblioteki GNU C. Вот почему мы воспользовались Меньшей GPL для библиотеки Си GNU. Ostatecznie, istnieje mnóstwo innych bibliotek standardowych C: użycie GPL dla naszej doprowadziłoby do tego, że wykonawcy programów prawnie zastrzeżonych korzystaliby z alternatywnej - to nie problem dla nich, tylko dla nas. В конце концов, есть множество других библиотек Си; применение GPL для нашей версии заставило бы разработчиков несвободных программ применять другую - если это проблема, то не для них, а только для нас. Niemniej jednak, kiedy dana biblioteka daje ważne, wyjątkowe możliwości, tak jak GNU Readline, to całkiem inna sprawa. Однако когда библиотека предоставляет значимую уникальную возможность, как в случае GNU Readline, то это совсем другое дело. Biblioteka Readline realizuje redagowanie wprowadzanych danych i prowadzenie historii poleceń w programach interaktywnych, a gdzie indziej funkcja ta nie jest jeszcze powszechnie dostępna. Библиотека Readline реализует историю и редактирование вводимых команд для интерактивных программ, а без нее это доступно не всегда. Wydanie jej na warunkach GPL i ograniczenie jej wykorzystania do sfery wolnych programów daje naszej społeczności rzeczywistą przewagę. Выпуск ее под GPL и ограничение ее использования свободными программами дает нашему сообществу реальную опору. Co najmniej jeden program użytkowy jest dziś wolny właśnie dlatego, że było to konieczne dla skorzystania z Readline. На сегодня по меньшей мере одна прикладная программа является свободной именно потому, что это было необходимо для использования Readline. Jeśli zbierzemy kolekcję dających duże możliwości bibliotek objętych GPL, które nie mają swoich odpowiedników dla oprogramowania prawnie zastrzeżonego, otrzymamy zbiór przydatnych modułów, które posłużą jako gotowe elementy dla nowych wolnych programów. Если мы соберем коллекцию эффективных библиотек, распространяемых по GPL, у которых не будет аналогов, доступных для несвободных программ, они составят набор полезных модулей, которые смогут служить блоками для построения новых свободных программ. Będzie to znaczącą przewagą dla przyszłego rozwoju wolnego oprogramowania, a w niektórych przedsięwzięciach postanowi się uczynić budowane oprogramowanie wolnym po to, by móc skorzystać z tych bibliotek. Это создаст значительное преимущество для дальнейшего развития свободных программ, и некоторые проекты решат сделать программы свободными, чтобы воспользоваться этими библиотеками. Prace uniwersyteckie bez trudu mogą poddać się temu oddziaływaniu; obecnie, gdy firmy zaczynają rozważać wydawanie wolnych programów, czynnik ten może działać w ten sposób także na część projektów komercyjnych. Научные проекты легко поддаются влиянию; в настоящее время таким образом можно повлиять даже на коммерческие проекты. Konstruktorzy programów prawnie zastrzeżonych, usiłując pozbawić wolnych konkurentów ważnej przewagi, będą próbowali przekonać autorów bibliotek, by nie wydawali ich na warunkach GPL. Разработчики несвободных программ, стремясь лишить свободных конкурентов важного преимущества, будут пытаться убедить авторов не вносить библиотеки в набор, распространяемый по GPL. Na przykład, mogą odwoływać się do naszego ego, obiecując „więcej użytkowników tej biblioteki”, jeśli pozwolimy im wykorzystywać kod w prawnie zastrzeżonych produktach programowych. Например, они могут взывать к самолюбию, обещая “рост числа пользователей этой библиотеки”, если мы позволим им применять ее в несвободных программных продуктах. Popularność jest kusząca i programiście biblioteki łatwo przychodzi znalezienie uzasadnienia dla myśli, że wzrost popularności tej jednej biblioteki jest tym, czego społeczność potrzebuje najbardziej. Популярность соблазнительна, и для разработчика библиотеки легко обосновать мысль, что рост популярности этой конкретной библиотеки - это то, в чем сообщество нуждается больше всего. Jednak nie powinniśmy dać się skusić, gdyż trzymając się razem możemy osiągnąć znacznie więcej. Но мы не должны поддаваться на эти уговоры, потому что мы можем достичь гораздо большего, если встанем плечом к плечу. My, konstruktorzy wolnego oprogramowania, powinniśmy wspierać się nawzajem. Мы, разработчики свободных программ, должны поддерживать друг друга. Wydając biblioteki, których użycie jest ograniczone do wolnego oprogramowania, możemy pomóc wzajemnie swym wolnym programom w prześcignięciu prawnie zastrzeżonych alternatyw. Выпуская библиотеки, которые ограничены только свободными программами, мы можем сделать так, чтобы наши свободные пакеты помогали друг другу превзойти несвободные альтернативы. Cały ruch wolnego oprogramowania stanie się bardziej popularny, gdyż wspólnie wolne oprogramowanie lepiej stawi czoła konkurencji. Популярность движения за свободное программное обеспечение в целом будет выше, поскольку свободное программное обеспечение в целом будет более сплоченно противостоять конкуренции. Czy możesz ufać swojemu komputerowi? Можете ли вы доверять своему компьютеру? autor: Richard Stallman Ричард Столмен Czyje polecenia powinien spełniać wasz komputer? Чьим приказам должен подчиняться ваш компьютер? Większość osób sądzi, że komputery powinny słuchać tylko swoich właścicieli i nikogo innego. Большинство думает, что их компьютеры должны подчиняться им, а не кому-то другому. W oparciu o program tzw. „zaufanej techniki komputerowej”, „trusted computing”, wielkie korporacje medialne (w tym wytwórnie filmowe i firmy fonograficzne) wspólnie z takimi firmami komputerowymi, jak Microsoft i Intel wprowadzają w życie plan, który polega na tym, że wasz komputer ma słuchać ich, a nie was (Microsoftowa wersja tego schematu nazywa się „Palladium”). По плану, который они называют “доверенными вычислениями”, крупные записывающие компании (в том числе компании кино- и звукозаписи) вместе с такими компьютерными компаниями, как Intel и Microsoft, планируют заставить ваш компьютер подчиняться им вместо вас. (Версия этой схемы, предлагаемая компанией Microsoft, называется Palladium.) Już wcześniej programy prawnie zastrzeżone zawierały złośliwe cechy, ale ten plan spowodowałby, że stałoby się to powszechne. Раньше несвободные программы заключали в себе вредоносные особенности, но по этому плану они станут повсеместными. Prawnie zastrzeżone oprogramowanie w istocie oznacza, że nie kontrolujecie tego, co ono robi, nie możecie analizować ani zmienić kodu źródłowego. Несвободная программа означает, в принципе, что вы не контролируете то, что она делает; вы не можете изучить исходный текст или изменить ее. Nie jest żadnym zaskoczeniem, że sprytni biznesmeni znaleźli sposób na sprawowanie kontroli, która stawia was w niekorzystnej sytuacji. Нет ничего неожиданного в том, что хитроумные предприниматели находят способы воспользоваться своим контролем, чтобы поставить вас в невыгодное положение. Microsoft zrobił to kilka razy: jedna z wersji Windows została tak zaprojektowana, aby Microsoftowi składać raport o wszelkim oprogramowaniu, jakie macie na twardym dysku, ostatnia aktualizacja „zabezpieczeń” w Windows Media Player wymaga od użytkowników zgody na nowe restrykcje. Компания Microsoft делала это несколько раз: одна из версий Windows была спроектирована так, чтобы посылать в Microsoft отчеты обо всех программах на вашем жестком диске; недавнее обновление Windows Media Player, связанное с “безопасностью”, требовало, чтобы пользователи согласились с новыми ограничениями. Ale Microsoft nie jest w tym odosobniony: program KaZaa do wspólnego wykorzystywania muzyki został zaprojektowany w ten sposób, aby biznesowi partnerzy KaZaa mogli wydzierżawiać wasz komputer do użytku swoich klientów. Но компания Microsoft не одинока: программа для обмена музыкой KaZaa составлена так, чтобы деловой партнер KaZaa мог сдавать ваш компьютер в аренду своим клиентам. Własności te, które świadczą o złych zamiarach, często są utajnione, ale nawet kiedy o nich się dowiecie, trudno je usunąć, bo nie macie kodu źródłowego. Эти вредоносные особенности часто секретны, но даже когда вы узнаете о них, их трудно удалить, поскольку у вас нет исходного текста. W przeszłości były to odosobnione przypadki. В прошлом это были отдельные случаи. „Zaufana technika komputerowa” umożliwi ich rozprzestrzenienie. “Доверенные вычисления” сделали бы эту практику всеобъемлющей. Właściwsza nazwa to „zdradziecka technika komputerowa”, bo plan ma zagwarantować, że wasze komputery notorycznie będą wam nieposłuszne. Для них больше подходит название “вероломные вычисления”, потому что план был составлен так, чтобы гарантировать, что ваш компьютер будет систематически выходить у вас из подчинения. W rzeczy samej, plan ten zamierzono, by powstrzymać funkcjonowanie waszego komputera jako jednostki ogólnego zastosowania. Фактически он составлен для того, чтобы ваш компьютер перестал функционировать как компьютер общего назначения. Każda operacja może wymagać formalnego pozwolenia. Любая операция может потребовать явного разрешения. Myśl techniczna, leżąca u podstaw zdradzieckiej techniki komputerowej polega tym, że komputer zawiera urządzenie z cyfrowym szyfrem i podpisem, a klucze utrzymuje się przed wami w tajemnicy. Техническая идея, стоящая за вероломными вычислениями, состоит в том, что в компьютере есть устройство шифрования и проверки цифровых подписей, а ключи хранятся в секрете от вас. Programy prawnie zastrzeżone będą korzystać z tego urządzenia w celu kontrolowania, jakie programy wolno wam uruchomić, do jakich dokumentów i danych możecie uzyskać dostęp i do jakich programów możecie te dane przekazać. Несвободные программы будут пользоваться этим устройством, чтобы контролировать, какие из других программ вы можете выполнять, к каким документам или данным у вас может быть доступ и каким программам вы можете их передавать. Programy te stale będą ściągać z Internetu nowe reguły uprawnień i automatycznie narzucą owe reguły waszej pracy. Эти программы будут постоянно загружать по сети новые правила получения доступа и автоматически применять эти правила к вашей работе. Jeśli nie pozwolicie komputerowi na okresowe pobieranie z Internetu nowych reguł, niektóre z jego funkcji automatycznie przestaną działać. Если вы не дадите своему компьютеру периодически получать новые правила из Интернета, некоторые возможности будут автоматически отключаться. Rzecz jasna, Hollywood i firmy fonograficzne planują tak wykorzystać zdradziecką technikę komputerową w DRM (Digital Restrictions Management, Zarządzaniu Cyfrowymi Restrykcjami), żeby ściągnięte pliki wideo lub muzyczne można było odtworzyć tylko na jednym, konkretnym komputerze. Конечно, Голливуд и записывающие компании планируют применять вероломные вычисления для цифрового управления ограничениями, с тем чтобы полученные фильмы и музыка могли воспроизводиться только на одном обозначенном компьютере. Dzielenie się nimi będzie zupełnie całkowicie niemożliwe, przynajmniej jeśli chodzi o autoryzowane pliki, jakie otrzymalibyście od tych firm. Обмен будет совершенно невозможен, по крайней мере, теми подписанными файлами, которые вы получали бы от этих компаний. To wy, społeczność musicie mieć tak swobodę, jak i możliwość dzielenia się tymi rzeczami. У вас, широкой общественности, должна быть как свобода, так и возможность обмениваться этим. (Liczę na to, że ktoś znajdzie sposób na tworzenie nieszyfrowanych wersji, ich przesyłanie i dzielenie się nimi, i że dzięki temu wprowadzenie DRM nie całkiem się uda, ale to nie może być usprawiedliwieniem tego systemu). (Я предполагаю, что кто-нибудь найдет способ создания незашифрованных версий и обмена ими, так что цифровое управление ограничениями не добьется полного успеха, но это не оправдывает эту систему.) Wystarczająco złe jest już uniemożliwianie dzielenia się, ale czeka nas jeszcze gorsze. Когда обмен делают невозможным, это уже достаточно плохо, но они идут дальше. Planuje się zastosowanie tych samych rozwiązań dla poczty elektronicznej i dokumentów - w rezultacie e-maile będą znikały po dwóch tygodniach, a dokumenty będzie można czytać tylko na komputerach jednej firmy. Есть планы по применению той же техники для электронной почты и документов - что приведет к сообщениям, исчезающим через две недели, или документам, которые можно прочесть только на компьютерах одной компании. Wyobraźcie sobie, że dostajecie e-maila od szefa, który każe wam zrobić coś, co waszym zdaniem jest ryzykowne. Miesiąc później, gdy intryga spali na panewce, nie będziecie mogli wykorzystać tego e-maila, by udowodnić, że to nie była wasza decyzja. Представьте себе, что вы получаете сообщение от своего шефа, в котором вам велят сделать что-нибудь, что вы считаете рискованным; через неделю, когда оно ушло в топку, вы не можете воспользоваться им, чтобы показать, что это было не ваше решение. Zasada „mam to na piśmie” przestaje was chronić, jeśli polecenie napisano znikającym atramentem. “Получение в письменном виде” не защитит вас, когда приказ написан исчезающими чернилами. Wyobraźcie sobie, że dostajecie e-maila od szefa, który głosi politykę sprzeczną z prawem lub niegodziwą moralnie, na przykład każe zniszczyć dokumenty audytu waszej firmy lub pozwala na rozpowszechnianie niebezpiecznych gróźb pod adresem waszego kraju bez ich sprawdzenia. Представьте себе, что вы получаете сообщение от своего шефа, в котором устанавливаются правила, нарушающие закон или возмутительные с точки зрения нравственности, например, уничтожать отчетные документы вашей компании или бездействовать в обстоятельствах, которые могут представлять серьезную опасность для вашей страны. Dzisiaj możecie je przesłać dziennikarce i ujawnić tę działalność. Сегодня вы можете переслать это журналисту, и об этой деятельности станет известно. Ze zdradziecką techniką komputerową dziennikarka nie będzie w stanie przeczytać tego dokumentu, własny komputer odmówi jej posłuszeństwa. При вероломных вычислениях журналист не сможет прочесть документ; его компьютер откажется ему подчиняться. Zdradziecka technika komputerowa staje się rajem dla korupcji. Вероломные вычисления - рай для коррупции. Edytory tekstu, jak Microsoft Word, mogą wykorzystywać zdradziecką technikę komputerową podczas zapisywania dokumentów, by zagwarantować sobie, że żaden konkurujący z nimi edytor tekstu ich nie odczyta. В таких текстовых процессорах, как Microsoft Word, вероломные вычисления могли бы применяться при сохранении ваших документов, чтобы гарантировать, что никакой конкурирующий текстовый процессор не сможет их прочесть. Dzisiaj musimy w żmudnych eksperymentach dociekać tajników formatów Worda po to, aby wolne edytory tekstu mogły odczytać dokumenty Worda. Сегодня мы должны разузнавать секреты формата Word путем кропотливых экспериментов, чтобы свободные текстовые процессоры могли читать документы Word. Jeśli Word zaszyfruje dokumenty wykorzystując podczas ich zapisu zdradziecką technikę komputerową, społeczność korzystająca z wolnego oprogramowania zostanie pozbawiona szansy rozwijania oprogramowania, które te dokumenty odczyta. A jeśli będzie w stanie, to używania takich programów można nawet zakazać, opierając się na Digital Millennium Copyright Act, Ustawie o prawach autorskich w cyfrowym tysiącleciu. Если Word при сохранении документов будет зашифровывать их с помощью вероломных вычислений, у сообщества свободного программного обеспечения не останется никакой возможности разработать программы для чтения их - и даже если бы мы могли это, такие программы могли бы быть запрещены Законом об авторском праве цифрового тысячелетия. Programy, które wykorzystują zdradziecką technikę komputerową stale będą ściągać przez Internet nowe reguły uprawnień i automatycznie narzucą owe reguły waszej pracy. Программы, применяющие вероломные вычисления, будут постоянно загружать из Интернета новые правила получения доступа и автоматически применять эти правила к вашей работе. Jeśli Microsoftowi lub rządowi Stanów Zjednoczonych nie spodoba się to, co napisaliście w jakimś tekście, mogą przesłać nowe instrukcje, nakazujące wszystkim komputerom, żeby każdemu odmawiały pozwolenia na przeczytanie tego dokumentu. Если Microsoft или правительство США не понравится то, что вы сказали в написанном вами документе, они смогли бы разослать новые указания, в которых всем компьютерам приказано не давать никому прочесть этот документ. Po załadowaniu nowych instrukcji, każdy komputer będzie posłuszny. Каждый компьютер стал бы подчиняться им, когда загрузит новые указания. Wasze teksty będą narażone na usuwanie działające wstecz, w stylu znanym z „Roku 1984”. Вашу запись можно было бы удалить задним числом в стиле “1984”. Może się okazać, że sami nie możecie ich już przeczytać. Вы сами не смогли бы прочесть ее. Pewnie myślicie, że możecie odkryć, jakie to paskudne rzeczy robi dana aplikacja zdradzieckiej techniki komputerowej, zbadać, na ile są dotkliwe, a potem zdecydować, czy się na nie godzicie. Вы могли бы подумать, что вы можете разузнать, какие мерзости делает приложение, использующее вероломные вычисления, изучить, насколько они болезненны, и решить, идти ли на это. Głupotą i krótkowzrocznością byłaby zgoda na nie, ale rzecz w tym, że umowie, którą, jak się wam zdaje, zawieracie, nie pozostanie niezmienna. Даже если вы можете разузнать это, было бы глупо соглашаться на такую сделку, но вы не можете даже ожидать, что условия сделки будут оставаться неизменными. Z chwilą, gdy uzależnicie się od stosowania określonego programu, daliście się złapać na haczyk i oni o tym wiedzą, wtedy mogą zmienić warunki umowy. Как только вы становитесь зависимы от программы, вы сели на крючок, и они знают это; тогда они могут изменить условия сделки. Niektóre aplikacje automatycznie pobiorą aktualizacje, które będą robić coś innego -- i nie pozostawią wam wyboru, czy dokonać uaktualnienia, czy nie. Некоторые приложения станут автоматически загружать обновления, которые будут делать что-то другое - и они не дадут вам возможности решать, проводить ли обновление. Dzisiaj możecie uniknąć poddania się restrykcjom prawnie zastrzeżonego oprogramowania, nie korzystając z niego. Сегодня вы можете избежать ограничения несвободными программами, если не будете пользоваться ими. Jeśli korzystacie z GNU / Linuksa lub innego wolnego systemu operacyjnego, jeśli rezygnujecie z instalacji na nim prawnie zastrzeżonych aplikacji, wtedy to wy kierujecie pracą komputera. Если у вас GNU/Linux или другая свободная операционная система и если вы не устанавливаете на ней несвободные приложения, то вы управляете тем, что делает ваш компьютер. Jeśli wolne oprogramowanie posiada złośliwe własności, ci, którzy rozwijają program, usuną je, a wy będziecie mogli korzystać z poprawionej wersji. Если в свободной программе есть вредоносная особенность, другие разработчики сообщества ее удалят и вы сможете пользоваться исправленной версией. Możecie także stosować wolne programy użytkowe i narzędziowe na niewolnych systemach operacyjnych; nie daje wam to pełnej swobody, ale wielu użytkowników tak robi. Вы также можете работать со свободными прикладными программами и средствами разработки на несвободных операционных системах; это не предоставляет вам полной свободы, но многие пользователи практикуют это. Zdradziecka technika komputerowa naraża istnienie wolnych systemów operacyjnych i wolnych aplikacji na niebezpieczeństwo, możecie bowiem ich w ogóle nie uruchomić. Вероломные вычисления создают угрозу существованию свободных операционных систем и свободных приложений, потому что вы, возможно, вообще не будете в состоянии выполнять их. Niektóre wersje zdradzieckiej techniki komputerowej będą wymagać systemu operacyjnego ze specjalną autoryzacją przyznaną przez konkretną firmę. В некоторых версиях вероломных вычислений от операционной системы потребовалось бы, чтобы она была одобрена конкретной компанией. Nie będzie się dało zainstalować wolnego systemu operacyjnego. Свободные операционные системы нельзя было бы установить. Niektóre wersje zdradzieckiej techniki komputerowej mogą wymagać, żeby każdy program był specjalnie autoryzowany przez wytwórcę systemu operacyjnego. В некоторых версиях вероломных вычислений от каждой программы потребовалось бы, чтобы она была особым образом одобрена разработчиком операционной системы. Nie moglibyście uruchomić wolnych aplikacji w takim systemie. В такой системе вы не смогли бы выполнять свободные приложения. Jeśli odkrylibyście, jak to zrobić i powiedzielibyście komuś, byłoby to przestępstwo. Если бы вы нашли способ делать это и рассказали об этом кому-нибудь, это могло бы быть нарушением закона. W Stanach Zjednoczonych są już propozycje takich przepisów, które nakazywałyby, aby wszystkie komputery realizowały zdradziecką technikę komputerową, i zakazywały podłączania do Internetu starych komputerów. Уже есть проекты законов США, которые потребовали бы, чтобы все компьютеры поддерживали вероломные вычисления. Jedną z takich propozycji jest CBDTPA, [Consumer Broadband and Digital Television Promotion Act zgłoszony przez senatora Fritza Hollingsa w marcu 2002 roku]. Nazywamy go Consume But Don't Try Programming Act, Aktem „konsumuj, ale nie próbuj programować”. CBDTPA (мы называем его законом “Потребляй, но не вздумай программировать”) - один из них. Ale nawet jeśli przy pomocy ustaw nie zmuszą was do przejścia na zdradziecką technikę komputerową, presja, by je zaakceptować może być olbrzymia. Но даже если они не заставят вас перейти на вероломные вычисления законодательным путем, давление с целью заставить принять их может быть неимоверным. Dzisiaj ludzie często używają w komunikacji formatu Worda, choć powoduje to kilka rodzajów problemów (zob. „Możemy położyć kres załącznikom Worda”). Сегодня люди часто пользуются форматом Word для переговоров, хотя это приводит к разного рода проблемам (см. “Мы можем положить конец вложениям Word”). Jeśli jedynie maszyny ze zdradziecką techniką komputerową będą potrafiły czytać najnowsze dokumenty Worda, wiele osób przejdzie na nie, jeżeli postrzegają sytuację tylko w kategoriach indywidualnego działania („bierz, jakie jest, albo wcale”). Если читать документы последней версии Word сможет только машина с вероломными вычислениями, многие перейдут на нее, если будут смотреть на ситуацию только как на личный выбор (принять или отказаться). Żeby sprzeciwić się zdradzieckiej technice komputerowej, musimy połączyć siły i zmierzyć się z tą sytuacją wspólnie. Чтобы противостоять вероломным вычислениям, мы должны объединиться и рассматривать ситуацию как коллективное решение. Więcej informacji na temat zdradzieckiej techniki komputerowej znajdziecie na stronie: . Подробнее о вероломных вычислениях см. на http://www.cl.cam.ac.uk/users/rja14/tcpa-faq.html. Wielu obywateli musi się zorganizować, by zablokować zdradziecką technikę komputerową. Чтобы остановить вероломные вычисления, потребуется организация большого числа граждан. Potrzebujemy waszej pomocy! Нам нужна ваша помощь! Electronic Frontier Foundation oraz Public Knowledge prowadzą kampanię przeciwko zdradzieckiej technice komputerowej, podobnie jak sponsorowany przez FSF Digital Speech Project. Поддержите, пожалуйста, “Дефект гарантирован”, кампанию ФСПО против цифрового управления ограничениями. Postscriptum Более поздние замечания 1. W ramach Projektu GNU rozprowadzane jest GNU Privacy Guard, program, który implementuje technologię klucza publicznego i podpisów cyfrowych, a który można wykorzystać do przesyłania bezpiecznej i prywatnej poczty e-mail. 2. Проект GNU распространяет программу GNU Privacy Guard, в которой реализовано шифрование с открытым ключом и цифровые подписи и которую вы можете применять для безопасной и конфиденциальной электронной переписки. Warto przyjrzeć się, czym GPG różni się od zdradzieckiej techniki komputerowej i co sprawia, że jedno z nich jest pomocne, a drugie tak niebezpieczne. Полезно рассмотреть, чем GPG отличается от вероломных вычислений и понять, что делает первую полезной, а вторые такими опасными. Gdy ktoś używa GPG do zaszyfrowania wysyłanego do was dokumentu, a wy używacie GPG do zdekodowania go, jako wynik otrzymujecie niezaszyfrowany dokument, który możecie przeczytać, przesłać dalej, skopiować, a nawet ponownie zaszyfrować, żeby bezpiecznie przesłać go komuś innemu. Когда кто-то пользуется GPG, чтобы послать вам зашифрованный документ, а вы пользуетесь GPG, чтобы расшифровать его, в результате получается незашифрованный документ, который вы можете читать, пересылать, копировать и даже перезашифровать, чтобы безопасно переслать его кому-то еще. Aplikacja zdradzieckiej techniki komputerowej pozwoliłaby wam przeczytać tekst na ekranie, ale nie pozwoliłaby na utworzenie niezaszyfrowanego dokumentu, który moglibyście wykorzystać w inny sposób. Приложение с вероломными вычислениями позволило бы вам читать слова с экрана, но не позволило бы вам создать незашифрованный документ, с которым вы могли бы делать что-то другое. GPG, pakiet wolnego oprogramowania, oddaje dostęp do funkcji bezpieczeństwa w ręce użytkowników, to oni z korzystają z niego. GPG, пакет свободных программ, делает функции безопасности доступными пользователям; они пользуются пакетом. Zdradziecka technika komputerowa została zaprojektowana tak, żeby narzucić restrykcje użytkownikom, to ona wykorzystuje użytkowników. Техника вероломных вычислений задумана, чтобы налагать ограничения на пользователей; она пользуется ими. Microsoft przedstawia palladium jako środek bezpieczeństwa i twierdzi, że chroni ono przed wirusami, ale to zdanie jest ewidentnie fałszywe. Microsoft представляет Palladium как меру безопасности и заявляет, что это защитит от вирусов, но ложность этого заявления очевидна. Podczas prezentacji dokonanej przez Ośrodek Badawczy Microsoftu w październiku 2002 roku padło stwierdzenie, że jeden z warunków technicznych palladium polega na tym, iż istniejące systemy operacyjne i aplikacje będą dalej działać; a zatem wirusy dalej będą w stanie robić to wszystko, co robią dzisiaj. В докладе, который подготовили в Microsoft Research в октябре 2002 года, утверждалось, что одна из характеристик системы Palladium состоит в том, что существующие операционные системы и приложения будут выполняться по-прежнему; следовательно, вирусы по-прежнему смогут делать все, что они могут делать сегодня. Gdy w związku z palladium Microsoft mówi o „bezpieczeństwie”, nie ma na myśli tego co, zwykle rozumiemy przez to słowo: zabezpieczenie waszego komputera przed rzeczami, których nie chcecie. Когда сотрудники Microsoft говорят о “безопасности” в связи с системой Palladium, они не подразумевают того, что мы обычно подразумеваем под этим словом: защиту вашей машины от того, чего вы не желаете. Mają na myśli zabezpieczenie kopii waszych danych na waszym własnym komputerze przed takim do nich przez was dostępem, jakiego nie chcą inni. Они подразумевают защиту ваших копий данных на вашей машине от того, чтобы они были доступны вам так, как они не желают. Jeden ze slajdów prezentacji wymieniał kilka typów sekretów, które palladium miałoby przechowywać, w tym: „tajemnice osób trzecich”, „tajemnice użytkownika” - lecz „tajemnice użytkownika” umieszczono w cudzysłowie, zauważając, że w kontekście palladium trąci to absurdem. На одном слайде доклада было перечислено несколько типов секретов, для хранения которых можно было бы применять Palladium, в том числе “секреты третьих сторон” и “секреты пользователя” - но “секреты пользователя” были в кавычках. Этим они признают, что в контексте системы Palladium секреты пользователя - это нечто абсурдное. Podczas prezentacji robiono częsty użytek z innych terminów, które często wiążemy z kontekstem bezpieczeństwa, na przykład „atak”, „złośliwy kod”, „oszukiwanie” (spoofing), a także „zaufany”. В докладе часто употреблялись другие термины, которые у нас нередко ассоциируются с безопасностью, такие, как “атака”, “вредоносная программа”, “подлог”, а также “доверенный”. Żaden z nich nie znaczy tego, co znaczy normalnie. Ни один из них не означает того, что он обычно означает. „Atak” nie znaczy, że ktoś próbuje wam zrobić krzywdę - znaczy, że próbujecie kopiować muzykę. “Атака” не значит, что кто-то пытается повредить вам - это значит, что вы пытаетесь скопировать музыку. „Złośliwy kod” oznacza kod, który wprowadziliście, by robić na swojej maszynie coś, czego ktoś inny nie chce, żeby robiła. “Вредоносной программой” называется программа, установленная вами, чтобы делать то, что кто-то другой хочет помешать делать на вашей машине. „Oszukiwanie” nie znaczy, że ktoś was wykiwał - oznacza, że to wy wykiwaliście palladium. “Подлог” не значит, что вас кто-то обводит вокруг пальца, это значит, что вы обводите вокруг пальца Palladium. I tak dalej. И так далее. Uprzednie oświadczenie twórców palladium zawierało elementarne przesłanki, że każdy kto wypracuje lub zbierze informacje, powinien mieć totalną kontrolę nad tym, jak ich używacie. В предшествующем заявлении разработчиков Palladium содержалась принципиальная предпосылка, согласно которой у того, кто выработал или собрал информацию, должен быть полный контроль над тем, как вы пользуетесь ею. Oznaczałoby to rewolucyjne obalenie dawnych idei etycznych i systemu prawnego, stwarzałoby system kontroli bez precedensu. Это стало бы революционным переворотом, перечеркивающим этические и юридические идеи прошлого, и создало беспрецедентную систему контроля. Specyficzne problemy związane z tym systemem nie są dziełem przypadku, wynikają z założonego celu. Конкретные проблемы этой системы не случайны; они вытекают из основной цели. Celu, który musimy odrzucić. Именно эту цель мы должны отвергнуть. Egzekwowanie GNU GPL Юридическая сила GNU GPL Eben Moglen Эбен Моглен 10 września 2001 10 сентября 2001 года Tego lata Microsoft, w ramach ofensywy przeciw licencji GPL, wznowił spekulację na temat jej „egzekwowalności”. Предпринятое этим летом компанией Microsoft наступление на GPL в очередной раз разожгло дискуссию о том, имеет ли GPL “юридическую силу”. Ten szczególny przykład stosowania taktyki „FUD” (Fear, Uncertainty, Doubt - strachu, niepewności, wątpliwości) zawsze trochę mnie bawił. Этот замечательный пример демагогической шумихи всегда немного забавляет меня. Podejrzewam, iż jestem jedynym prawnikiem na świecie, który może to powiedzieć, ale zastanawiam się, nad czym wszyscy łamią sobie głowę: Egzekwowanie GPL to coś, co robię na co dzień. По-видимому, я - единственный в мире юрист, который может это сказать, однако меня удивляет, почему всем это кажется удивительным: правовая охрана работ под этой лицензией - это то, что я делаю постоянно. Ponieważ wolne oprogramowanie jest we współczesnym społeczeństwie koncepcją niekonwencjonalną, ludzie często wyobrażają sobie, że tak nietypowe przedsięwzięcie musi być realizowane z użyciem wyjątkowo sprytnego, i z tego powodu kruchego, mechanizmu prawnego. Концепция свободной программы не является общепринятой в современном обществе, поэтому люди склонны предполагать, что такой нетипичной цели можно достичь только с помощью особо хитроумного и потому хрупкого юридического аппарата. Ale to założenie jest błędne. Однако такое предположение ошибочно. Cel projektowania i publikowania GPL przez Fundację wolnego oprogramowania (Free Software Foundation) jest, niestety, niezwykły: przekształcamy proces wytwarzania oprogramowania, aby wszyscy mieli prawo rozumieć, naprawiać, udoskonalać i rozpowszechniać oprogramowanie najlepszej jakości na świecie. Составив и опубликовав GPL, Фонд свободного программного обеспечения преследовал действительно необычную, к сожалению, цель. Мы меняем устоявшийся порядок создания программ для того, чтобы дать каждому право изучать, исправлять, улучшать и распространять лучшие в мире программы. Jest to inicjatywa dokonująca transformacji; pokazuje jak tradycyjne sposoby prowadzenia interesów mogą zostać zastąpione zupełnie innymi modelami produkcji i dystrybucji w nowym, połączonym w sieć społeczeństwie. Эта инициатива несет в себе перемены, она демонстрирует, как в новом сетевом обществе традиционные способы предпринимательства могут быть заменены совершенно другими схемами производства и распространения. Natomiast GPL, aparat prawny sprawiający, że wszystko inne jest możliwe, jest bardzo solidną maszyną właśnie dlatego, że została zbudowany z najprostszych elementów. Однако GPL - юридический документ, который делает возможным все остальное, - является очень надежным механизмом в точности потому, что он состоит из простейших деталей. Istotą prawa autorskiego, tak jak innych systemów przepisów własnościowych, jest zdolność wykluczania. Сущность авторского права, подобно институту права собственности, заключается в полномочии запрещать. Osoba, której przysługują prawa autorskie jest prawnie upoważniona do wykluczenia wszystkich z możliwości kopiowania, dystrybucji oraz tworzenia dzieł pochodnych. Обладатель исключительных прав по закону уполномочен запрещать всем другим воспроизводить и распространять произведение, а также создавать производные от него произведения. Prawo do wykluczania pociąga za sobą odpowiednio większą władzę dla licencji - możliwość udzielania pozwolenia na robienie tego, co w przeciwnym razie byłoby zabronione. Полномочие запрещать предполагает равное ему по силе полномочие разрешать, т. е. предоставлять право делать то, что в противном случае было бы запрещено. Licencje to nie kontrakty: użytkownik dzieła jest zobligowany do trzymania się granic licencji nie dlatego, że dobrowolnie się na to zgodził, ale dlatego, że nie ma żadnego prawa aby działać, o ile nie pozwala na to licencja. Лицензия на программу - это не обычный договор: пользователь вынужден соблюдать условия лицензии не потому, что он добровольно согласился с ними, а потому, что он вообще не имеет права действовать, кроме как с разрешения, данного лицензией. Ale większość firm produkujących oprogramowanie własnościowe chce mieć większą władzę niż daje im samo prawo autorskie. Но большинство компаний-производителей несвободных программ хотят больше власти, чем им дает авторское право. Te firmy twierdzą, że licencja na ich oprogramowanie „należy do konsumentów”, ale licencja narzuca zobowiązania obce prawu autorskiemu. Такие компании, по их словам, предоставляют потребителям право использовать программы “по лицензии”, но лицензия при этом содержит условия, о которых авторское право не упоминает. Przykładowo, oprogramowanie, którego użytkownik nie ma prawa zrozumieć, często żąda od niego potwierdzenia, że nie będzie go dekompilował. Например, программа, работу которой вам не позволено понимать, требует, чтобы вы согласились не декомпилировать ее. Prawo autorskie nie zabrania dekompilacji, zakaz ten jest jedynie warunkiem umowy, na który trzeba się zgodzić w celu otrzymania oprogramowania przy kupnie produktu na „licencji zafoliowanej” (shrink wrap) [chodzi tutaj o umowy zapakowane razem z produktem, przez co nie można się z nimi zapoznać przed otwarciem pudełka - przyp.tłum.] w sklepie lub zgadzaniu się na warunki umowy internetowej (click-wrap license). Авторское право не запрещает декомпиляцию программ, такого рода запрет является просто одним из условий получения программы, с которыми вы соглашаетесь, когда покупаете продукт в магазине с напечатанным на его упаковке лицензионным соглашением или нажав кнопку “согласен с условиями” при запуске программы. Prawo autorskie jest jedynie środkiem do dalszego wywłaszczania użytkowników. Авторское право в данном случае - это просто механизм, позволяющий забрать у пользователей еще больше прав. Z drugiej strony, GPL raczej ujmuje z prawa autorskiego niż do niego dodaje. GPL, наоборот, не расширяет сферу охраны авторского права, а сужает ее. Licencja nie musi być skomplikowana, gdyż staramy się kontrolować użytkowników w jak najmniejszym stopniu. Поскольку мы пытаемся контролировать пользователей настолько мало, насколько это возможно, мы не нуждаемся в сложной лицензии. Prawo autorskie daje wydawcom władzę, dzięki której mogą oni zabraniać użytkownikom korzystać z praw do kopiowania, modyfikowania i dystrybucji, które w naszej opinii powinien mieć każdy użytkownik; zatem GPL łagodzi prawie wszystkie restrykcje systemu prawa autorskiego. Мы убеждены, что у всех пользователей произведения должно быть право копировать, распространять и вносить в него изменения. Авторское право предоставляет издателям возможность запретить пользователям осуществление этих прав. Таким образом, GPL снимает почти все ограничения, предусмотренные авторским правом. Bezwzględnie wymagamy tylko jednej rzeczy - aby każda osoba, rozprowadzająca prace na licencji GPL lub z takich się wywodzące, także rozprowadzała je na licencji GPL. Мы требуем безоговорочного соблюдения только одного условия: чтобы каждый, кто распространяет произведения, лицензируемые по GPL, или производные от них произведения, распространял их также на условиях GPL. Z punktu widzenia prawa autorskiego warunek ten jest ograniczeniem drobnym. С точки зрения авторского права это очень небольшое ограничение. Zwykle udaje się egzekwować znacznie bardziej restrykcyjne licencje: wszystkie licencje zaangażowane w każdy proces o prawo autorskie są o wiele bardziej restrykcyjne niż GPL. Регулярно подтверждается юридическая сила лицензий, содержащих намного больше ограничений: любая лицензия, которая участвует в каждом отдельно взятом процессе по нарушению авторских прав, содержит больше ограничений, чем GPL. Ponieważ w formalnych warunkach GPL nie ma nic skomplikowanego ani kontrowersyjnego, nigdy nawet nie spotkałem się z poważnym argumentem na to, że nadużywa ona władzy posiadacza licencji. Поскольку условия GPL не содержат никаких сложных или спорных положений, мне никогда не предъявляли веских доводов в подтверждение того, что требования GPL выходят за пределы полномочий лицензиара. Niekiedy mówi się jednak, że GPL nie da się wyegzekwować, ponieważ użytkownicy nie „zgodzili się” na jej warunki. Но иногда полагают, будто GPL не имеет юридической силы, так как пользователи не “приняли” ее условий. Stwierdzenie to wywodzi się z nieporozumienia. Это утверждение основано на неверном понимании. Licencja nie wymaga, aby ktokolwiek się na nią „godziłby” móc nabywać i instalować oprogramowanie na licencji GPL, używać go, przeglądać je ani nawet by modyfikować je doświadczalnie. Эта лицензия не требует присоединения к ней для того, чтобы приобретать, устанавливать, применять, изучать или вносить экспериментальные изменения в программы, лицензируемые по GPL. Wszystkie te czynności są zabronione bądź kontrolowane przez spółki z ograniczoną odpowiedzialnością produkujące oprogramowanie, dlatego wymagają one, aby przed rozpoczęciem korzystania z ich prac użytkownik zgodził się na warunki licencji, dołączając warunki umowne wykraczające poza prawo autorskie. Фирмы-производители несвободных программ запрещают либо контролируют все эти действия, поэтому они требуют от вас присоединения к своему лицензионному соглашению, которое содержит условия, не предусмотренные авторским правом, до того, как вы сможете использовать их произведения. Ruch wolnego oprogramowania uważa, że wszystkie wymienione czynności są prawami, które powinien mieć każdy użytkownik; nawet nie chcemy omawiać tych czynności w licencji. Движение за свободное программное обеспечение считает, что у любого пользователя должно быть право на все эти действия, поэтому мы даже не хотим регулировать эти вопросы с помощью лицензии. Prawie nikt z osób używających oprogramowania na licencji GPL na co dzień nie potrzebuje żadnej licencji i na żadną się nie zgadza. Почти во всех случаях для повседневного использования программ, лицензируемых по GPL, не требуется ни лицензии, ни согласия с чем бы то ни было. GPL nakłada zobowiązania na osobę tylko jeśli rozprowadza ona oprogramowanie wytworzone na podstawie kodu będącego na licencji GPL, a zgodzić się na nią trzeba tylko w wypadku redystrybucji. GPL обязывает вас только тогда, когда вы распространяете программу, сделанную из исходного текста, лицензируемого по GPL, и присоединение к лицензии требуется только тогда, когда происходит дальнейшее распространение. Z uwagi na to, że nikt nie może dokonywać redystrybucji bez licencji, możemy bez obawy założyć, że każda osoba dokonująca redystrybucji oprogramowania na licencji GPL planowała się na tę licencję zgodzić. И поскольку никто не может распространять программы без лицензии, мы можем считать, что каждый, кто распространяет лицензируемые по GPL программы, намерен принять условия GPL. W końcu GPL wymaga, aby do każdego egzemplarza oprogramowania objętego licencją była dołączona jej treść, więc wszyscy są w pełni poinformowani. В конце концов, GPL требует, чтобы каждый экземпляр программы, распространяемой по GPL, сопровождался текстом лицензии, так что все вполне информированы об условиях. Pomimo taktyki FUD, GPL jako licencja prawa autorskiego jest całkowicie godna zaufania. Несмотря на демагогию, юридическая сила GPL как лицензии на объекты авторского права совершенно бесспорна. Dlatego też mogłem egzekwować ją dziesiątki razy przez prawie dziesięć lat, nigdy nie będąc w sądzie. Именно это дало мне возможность десятки раз в течение почти десяти лет обеспечить действие GPL на практике, даже не доводя дела до суда. Tymczasem w ostatnich miesiącach chodziły słuchy, iż brak sądowych wyroków egzekwujących przestrzeganie GPL, w USA i w innych krajach, dowodzi, że z GPL jest coś nie tak, że nietypowy cel jej polityki jest realizowany w sposób formalnie nie dający się obronić, albo że Fundacja Wolnego Programowania, będąca autorem licencji, boi się próby w sądzie. Между тем в последние месяцы ходило много слухов о том, что отсутствие судебных решений в США или других государствах показывает, что в GPL есть изъяны, что необычная цель, которую преследует GPL, осуществляется технически незащищенным способом, что ФСПО - создатель GPL - просто боится проверить ее силу в суде. W rzeczywistości rzecz ma się dokładnie odwrotnie. Верно в точности обратное. Nie kierujemy się w sprawie GPL do sądu, bo jeszcze nigdy nikt nie chciał ryzykować sądowej walki z nami. Нам ни разу не приходилось обращаться в суд с иском об устранении нарушения GPL, поскольку до сих пор не нашлось ни одного желающего оспорить GPL в суде. W takim razie co się dzieje, gdy licencja GPL zostaje naruszona? Что же происходит в случае нарушения GPL? W przypadku oprogramowania, do którego prawo autorskie posiada Fundacja Wolnego Oprogramowania (dlatego, że to my napisaliśmy te programy bądź dlatego, że autorzy wolnego oprogramowania przepisali na nas prawa autorskie, aby korzystać z naszego doświadczenia przy zabezpieczaniu wolności swojego oprogramowania), pierwszym krokiem jest doniesienie, zwykle otrzymywane przez email na adres. В отношении тех программ, авторские права на которые принадлежат ФСПО (потому что это мы их написали или потому что другие авторы свободных программ передали нам свои права с тем, чтобы воспользоваться нашим опытом для защиты свободы их программ), первый шаг - это отчет, направляемый обычно по электронной почте на license-violation@gnu.org. Prosimy osoby składające doniesienia o pogwałceniu prawa o pomoc w ustaleniu niezbędnych faktów, a następnie przeprowadzamy dalsze dochodzenie w takim stopniu, w jakim jest to wymagane. В этом случае мы просим тех, кто сообщил о нарушении, помочь нам в установлении необходимых фактов, а затем проводим дальнейшее расследование, какое потребуется. Do tego etapu dochodzimy dziesiątki razy każdego roku. В течение года мы проделываем это десятки раз. Zwykle, aby rozwiązać problem, wystarcza dyskretny wstępny kontakt. Обычно для устранения возникших нарушений достаточно бывает первого спокойного контакта. Strony sądziły, że działały zgodnie z licencją GPL i chętnie stosują się do rad dotyczących naprawy błędu. Они полагали, что не нарушают GPL, и с удовольствием следуют нашим рекомендациям по устранению ошибки. Jednakże czasami uważamy, że konieczne będą działania mające na celu osiągnięcie pewności, bo skala wykroczenia lub jego uporczywość sprawia, że czysto dobrowolne przystanie na warunki staje się niewystarczające. Однако иногда мы считаем необходимым применить более надежные меры защиты, поскольку масштаб нарушений или их регулярность делают добровольное устранение недостаточным. W takich sytuacjach pracujemy z podmiotami, aby ustalić programy zgodności z licencją GPL dla ich przedsięwzięć, prowadzonych przez kierowników wyższego szczebla, którzy regularnie składają raporty nam i swoim zarządom. В таких случаях мы совместно с этими компаниями организуем программы по соблюдению GPL. Осуществлением этих программ руководят старшие руководители этих компаний, которые регулярно отчитываются перед ФСПО и непосредственно перед руководством своих предприятий. W szczególnie złożonych przypadkach nalegaliśmy niekiedy na podjęcie kroków, dzięki którym w przypadku kolejnego pogwałcenia zasad ich egzekwowanie na drodze sądowej będzie proste i szybkie. В особо сложных ситуациях мы иногда настаиваем на таких мерах, которые в случае будущих нарушений обеспечат простую и быструю судебную защиту. W ciągu około dziesięciu lat egzekwowania licencji GPL nigdy nie nalegałem na płacenie za straty, jakich doznała Fundacja poprzez naruszenie licencji i rzadko kiedy żądałem publicznego przyznania się do nadużycia. В течение почти десятилетней истории применения GPL я никогда не требовал возмещения убытков, причиненных ФСПО в результате нарушения лицензии. Я также редко настаивал на публичном признании допущенных нарушений. Najważniejszym celem zawsze była dla nas zgodność z licencją oraz zapewnienie dobrego sprawowania w przyszłości. Мы всегда придерживались того принципа, что самые важные цели - это соблюдение условий лицензии и обеспечение правомерного поведения в будущем. Zrobiliśmy wszystko, aby ułatwić naruszycielom podporządkowywanie się i zaoferowaliśmy, że dawne przewinienia pójdą w niepamięć. Мы делали все возможное для того, чтобы нарушителям было проще вернуться к соблюдению лицензии, и предлагали забыть о прошлых нарушениях. W pierwszych latach ruchu wolnego oprogramowania prawdopodobnie byłaby to jedyna możliwa strategia. В самом начале развития движения за свободное программное обеспечение это была, пожалуй, единственно возможная стратегия. Kosztowne i uciążliwe spory sądowe mogłyby zniszczyć fundację FSF albo przynajmniej uniemożliwić jej robienie tego, co było konieczne, aby ruch wolnego oprogramowania stał się trwałą potęgą w przekształcaniu przemysłu związanego z oprogramowaniem, jaką jest teraz. Дорогостоящие и обременительные судебные процессы могли бы положить конец ФСПО или по меньшей мере помешать нам выполнить то, что, по нашему убеждению, было необходимо для превращения движения за свободное программное обеспечение в ту устойчивую силу, способную изменить отрасль программного обеспечения, какой оно стало сейчас. Przez cały czas jednak trzymaliśmy się naszego podejścia do egzekwowania licencji nie dlatego, że musieliśmy, ale dlatego, że dawało to wyniki. Однако мы и впоследствии сохранили наш подход к применению лицензии - не потому, что были вынуждены это делать, а потому, что он работал. Wokół wolnego oprogramowania wyrósł cały przemysł, w którym wszystkie strony rozumiały przytłaczającą wagę licencji GPL - nikt nie chciał być postrzegany jako łajdak kradnący wolne oprogramowanie, nikt też nie chciał być klientem, partnerem biznesowym ani nawet pracownikiem sprawcy. Вокруг свободных программ выросла целая отрасль, и все те, кто работал в ней, понимали огромную важность GPL - никто не хотел выглядеть мерзавцем, укравшим свободную программу, и никто не хотел быть пользователем, деловым партнером или даже работником таких бесчестных людей. Postawieni przed wyborem między dyskretną zgodą na warunki a kampanią, mającą na celu negatywny rozgłos, i sporem w sądzie skazanym na przegraną, naruszyciele wybierali prostszą drogę. Выбирая между соблюдением условий GPL без публичной огласки и кампанией общественного порицания с судебной битвой, которую нельзя выиграть, нарушители предпочитали не сопротивляться. Raz czy dwa spotkaliśmy się nawet z przedsiębiorstwami, które, podlegając amerykańskiemu prawu autorskiemu, były zaangażowane w celowe, karygodne naruszanie prawa autorskiego: uzyskując kod źródłowy oprogramowania na licencji GPL, ponownie go kompilując, aby ukryć jego pochodzenie, i wystawiając na sprzedaż jako produkt firmowy. Пару раз мы даже сталкивались с фирмами, которые, как это классифицируется в авторском праве США, участвовали в умышленном, преступном нарушении авторского права. Они брали исходный текст лицензируемой по GPL программы, перекомпилировали его, чтобы скрыть его происхождение, и предлагали к продаже как несвободный продукт. Pomagałem autorom wolnego oprogramowania spoza fundacji FSF radzić sobie z takimi problemami i rozwiązywaliśmy je - ponieważ naruszyciel nie chciał dobrowolnie zrezygnować, a w przypadkach, o których teraz piszę, formalności prawne nie pozwalały na wniesienie oskarżenia przeciwko naruszycielom - poprzez rozmowy z osobami dokonującymi redystrybucji i z potencjalnymi klientami. Поскольку в случаях, о которых я говорю, правонарушитель не шел на добровольное прекращение нарушений и юридические формальности препятствовали судебному преследованию этих лиц, я помог разработчикам свободных программ (не имеющих отношения к ФСПО) решить эти проблемы, обратившись к потенциальным клиентам и поставщикам. „Czemu mielibyście wydawać poważne sumy - pytaliśmy - na oprogramowanie naruszające naszą licencję, przez które możecie ugrzęznąć w skomplikowanych problemach prawnych, skoro możecie mieć to samo oprogramowanie legalnie i za darmo?” “Зачем вам платить солидные деньги за программу, - спрашивали мы, - которая нарушает нашу лицензию и затянет вас в дебри юридических затруднений, когда вы можете взять полноценную программу бесплатно?” Klienci zawsze dostrzegali jak odpowiednie jest to pytanie. Для клиентов ответ был очевиден. Kradzież wolnego oprogramowania to przestępstwo, które naprawdę się nie opłaca. Действительно, кража свободных программ - это один из случаев, когда преступление не окупается. Być może jednak odnieśliśmy zbyt duży sukces. Но может быть, мы слишком преуспели. Gdybym lata temu kierował sprawy o wyegzekwowania GPL do sądów, nikt nie słuchałby teraz podszeptów Microsoftu. Если бы я начал применять GPL в суде много лет назад, сейчас никто просто не обратил бы внимания на слухи, распускаемые Microsoft. Akurat w tym miesiącu miałem do czynienia z kilkoma umiarkowanie kłopotliwymi sytuacjami. Как раз в этом месяце я работал над парой умеренно сложных случаев. „Zobaczcie - mówię - ilu ludzi z całego świata naciska mnie, żebym egzekwował licencję GPL w sądzie, tylko po to, bym udowodnił, że mogę. “Посмотрите, - сказал я, - как много людей по всему миру вынуждают меня применить GPL в суде только для того, чтобы доказать, что я это могу сделать. Naprawdę muszę dać jakiś przykład. Мне просто необходимо создать прецедент. Chcecie spróbować na ochotnika?” Хотите быть добровольцем?” Ktoś kiedyś zechce. Однажды кто-то им будет. Ale jego klienci przeniosą się do kogo innego, utalentowani technicy zrezygnują z posad, bo nie będą chcieli, żeby ich dobre imię było kojarzone z taką firmą, a jego samego okryje zła sława. Но клиенты этого кого-то перейдут к другим, талантливые специалисты, которые не хотят, чтобы их имена связывали с такой фирмой, уйдут, а общественное мнение образумит его. I wszystko to stanie się jeszcze zanim wejdziemy do sądu. И все это произойдет еще до того, чем мы переступим порог зала суда. Pierwsza osoba, która postanowi spróbować, będzie tego żałować. Первый же, кто станет таким добровольцем, непременно пожалеет об этом. Nasze podejście do prawa jest tak samo niezwykłe jak nasze podejście do oprogramowania, ale o to właśnie chodzi. Наш метод правовой охраны так же необычен, как и наш метод создания программ. Wolne oprogramowanie ma znaczenie, gdyż ostatecznie okazuje się, że inny sposób to właściwy sposób. Значение свободных программ состоит в том, что этот другой метод оказывается в конечном счете верным. Eben Moglen jest profesorem prawa i historii prawa w Columbia University Law School. Эбен Моглен - профессор права и истории права юридического факультета Колумбийского университета (США). Pełni nieodpłatnie funkcję Radcy Głównego Fundacji Wolnego Oprogramowania. Он безвозмездно исполняет обязанности главного консультанта в Фонде свободного программного обеспечения. § Licencja GNU Wolnej Dokumentacji. § Лицензия свободной документации GNU. Największą słabością wolnych systemów operacyjnych jest brak dobrych wolnych podręczników, które moglibyśmy dołączać do systemów. Больше всего в свободных операционных системах не хватает не программ; самый большой дефицит - свободные руководства, которые мы могли бы включать в эти системы. Wiele z naszych najważniejszych programów nie jest dostarczanych z pełnymi podręcznikami. Многие из наших важнейших программ не укомплектованы полными руководствами. Dokumentacja jest kluczową częścią każdego pakietu programowego - gdy ważny pakiet wolnego programowania nie jest dostarczany z wolnym podręcznikiem, jest to istotna luka. Документация - существенная часть любого пакета программ; когда важный свободный пакет программ не укомплектован свободным руководством, это серьезный пробел. Mamy teraz wiele takich luk. Сегодня у нас много таких пробелов. Pewnego razu, wiele lat temu, pomyślałem sobie, że nauczyłbym się Perla. Однажды, много лет назад, я подумывал об освоении языка Перл. Miałem egzemplarz wolnego podręcznika, ale okazał się ciężki w czytaniu. У меня была копия свободного руководства, но читать его мне было трудно. Kiedy spytałem użytkowników Perla o alternatywy, powiedzieli, że są lepsze podręczniki wprowadzające, ale te nie są wolne. Когда я спросил пользователей Перла об альтернативах, мне сказали, что есть более качественные учебники - но они не свободны. Dlaczego tak się działo? Почему так было? Autorzy dobrych podręczników napisali je dla wydawnictwa O'Reilly Associates, które opublikowało je na restrykcyjnych warunkach. Żadnego kopiowania, modyfikacji, brak dostępnych plików źródłowych, co wyłączyło te podręczniki ze wspólnoty wolnego oprogramowania. Авторы хороших руководств написали их по заказу издательства “О'Рейлли Эссошиэйтс”, которое опубликовало их на ограничительных условиях - копировать и править их было запрещено, исходные файлы не были доступны - что исключало их использование в сообществе свободного программного обеспечения. To nie pierwszy raz, kiedy zdarzyło się coś podobnego, i (ku wielkiej stracie naszej społeczności) z pewnością nie ostatni. Такого рода ситуация возникла не в первый раз и (к большому ущербу для нашего общества) далеко не в последний. Komercyjni wydawcy podręczników zachęcili bardzo wielu autorów, by ci ograniczyli dostęp do napisanych przez siebie podręczników. С тех пор издатели несвободной документации ввели великое множество авторов в соблазн наложить ограничения на свои руководства. Wielokrotnie słuchałem użytkownika GNU entuzjastycznie opowiadającego mi o pisanym przez siebie podręczniku, dzięki któremu spodziewa się wspomóc projekt GNU. A potem moje nadzieje gasły, w miarę jak dochodził do wyjaśnień, że podpisał umowę z wydawcą, ograniczającą książkę tak, że nie będziemy mogli z niej korzystać. Много раз мне приходилось слышать, как пользователь GNU с увлечением рассказывает о руководстве, которое он пишет и которым он собирается помочь проекту GNU - а затем он обманывал мои надежды, поясняя, что он подписал с издателем контракт об ограничениях на руководство, так что мы не сможем воспользоваться им. Wiedząc, że pisanie dobrą angielszczyzną jest rzadką umiejętnością wśród programistów, nie możemy sobie pozwolić na tracenie podręczników w ten sposób. Ввиду того, что умение писать на хорошем английском языке встречается среди программистов нечасто, мы едва ли можем позволить себе терять документацию таким образом. Wolna dokumentacja, tak jak wolne oprogramowanie, jest kwestią wolności, nie ceny. Свободная документация, как и свободные программы, означает свободу, а не стоимость. Problemem w przypadku tych podręczników nie było to, że O'Reilly Associates pobierało opłaty za drukowane egzemplarze - samo w sobie jest to w porządku. Проблема этих книг заключалась не в том, что “О'Рейлли Эссошиэйтс” взимала плату за типографские копии - само по себе это не плохо. (Free Software Foundation również sprzedaje drukowane egzemplarzewolnych podręczników GNU). (Фонд свободного программного обеспечения тоже продает типографские копии свободной документации GNU.) Jednak podręczniki GNU są dostępne w postaci kodu źródłowego, podczas gdy te dostępne są tylko na papierze. Но документация GNU доступна в виде исходного текста, а эти руководства - только в печатном виде. Podręczniki GNU zawierają zezwolenie na kopiowanie i modyfikacje, podręczniki Perla - nie. Руководства GNU разрешено копировать и изменять; руководства по Перл - нет. Problemem są właśnie te ograniczenia. Проблема заключается в этих ограничениях. Kryterium wolnego podręcznika jest niemal takie samo, jak w przypadku wolnego programu: jest to kwestia przekazania wszystkim użytkownikom pewnych praw, wolności. Критерий свободы руководства примерно такой же, как критерий свободы программы: предоставление всем пользователям определенных свобод. Musi być dozwolona redystrybucja (łącznie z komercyjną), tak by każdej kopii programu mógł towarzyszyć podręcznik, on-line lub na papierze. Перераспространение (в том числе коммерческое) должно быть разрешено таким образом, чтобы руководство могло бы сопровождать каждую копию программы, в электронном виде или на бумаге. Decydujące jest też zezwolenie na zmiany. Разрешение вносить изменения тоже жизненно важно. Ogólnie, nie uważam, by kluczowe było posiadanie przez innych praw do modyfikacji wszelkiego rodzaju artykułów czy książek. В общем случае я не думаю, что важно, чтобы людям было разрешено изменять любого рода статьи и книги. Zagadnienia związane ze słowem pisanym niekoniecznie są takie same jak te, które odnoszą się do programów. Вопросы, связанные с литературными произведениями, не всегда совпадают с вопросами, связанными с программами. Na przykład, nie sądzę, żebyście wy czy ja sam byli zobligowani do udzielania zezwolenia na zmiany w artykułach takich jak ten, które opisują nasze działania i poglądy. Например, я не думаю, что вы или я обязаны предоставлять разрешение изменять такие статьи, как эта, которые описывают наши действия или наши взгляды. Istnieje jednak szczególny powód, dla którego wolność modyfikacji dokumentacji wolnego oprogramowania jest kluczowa. Но есть особая причина, по которой свобода изменения жизненно важна для документации свободных программ. Gdy ludzie wykorzystują swoje prawo do modyfikacji programu i dodają czy zmieniają jego możliwości, jeśli są sumienni, to zmienią także podręcznik, w ten sposób zapewniając zmienionemu programowi dokładną i użyteczną dokumentację. Когда люди пользуются своим правом изменять программы и добавляют или модифицируют ее особенности, то, если они сознательны, они будут исправлять и описание - чтобы с программой они могли предоставить точную и полезную документацию. Podręcznik zabraniający programistom sumienności w ukończeniu pracy, lub dokładniej: wymagający od nich napisania od zera nowego podręcznika jeśli zmieniają program, nie spełnia potrzeb naszej społeczności. Руководство, которое запрещает программистам быть сознательными и завершать свое дело (или, точнее, требует, чтобы они писали новую документацию с самого начала, если они модифицируют программу), не удовлетворяет потребностям нашего сообщества. Choć całościowy zakaz zmian jest nie do przyjęcia, niektóre rodzaje ograniczeń metody modyfikacji nie stwarzają żadnych problemów. Хотя полное запрещение модификаций неприемлемо, некоторого рода ограничения на метод модификации не представляют проблемы. Na przykład, wymaganie zachowania oryginalnej informacji o prawach autorskich, warunkach dystrybucji czy listy autorów jest ok. Например, вполне допустимо требование сохранять список авторов или уведомление об авторских правах первоначального автора и условиях распространения. Nie jest też kłopotliwe wymaganie, by zmienione wersje zawierały adnotację o tym, że zostały zmienione, a nawet wskazanie całych sekcji tekstu, które nie mogą być usuwane czy zmieniane, dopóki tylko dotyczą one kwestii nietechnicznych. Также не представляет проблемы требование включать в измененные версии уведомление о том, что они были изменены, и даже целые разделы, которые не позволено ни удалять, ни изменять, до тех пор, пока эти разделы посвящены нетехническим вопросам. (Takie sekcje są w niektórych podręcznikach GNU). (В некоторых руководствах GNU такие разделы есть.) Te rodzaje ograniczeń nie są problemem gdyż, z praktycznego punktu widzenia, nie powstrzymują sumiennego programisty przed przystosowaniem podręcznika do zmian w programie. Такого рода ограничения не представляют проблемы, поскольку на практике они не препятствуют сознательному программисту адаптировать документацию к измененной программе. Inaczej mówiąc, nie blokują społeczności wolnego oprogramowania możliwości pełnego wykorzystywania podręcznika. Другими словами, они не мешают сообществу свободного программного обеспечения пользоваться руководством в полной мере. Jednakże, musi być możliwa zmiana całości technicznej zawartości podręcznika i późniejsza dystrybucja wyniku wszelkimi zwykłymi środkami, przez wszystkie zwykłe kanały przekazu. W przeciwnym razie, ograniczenia faktycznie blokują społeczność, podręcznik nie jest wolny, a zatem potrzebujemy innego. Однако должна быть возможность изменять все техническое содержимое руководства, а затем распространять результат на любом обычном носителе, по всем обычным каналам; в противном случае ограничения сообществу мешают; такое руководство не свободно, так что нам нужно другое руководство. Niestety, często trudno znaleźć kogoś, kto napisałby inny podręcznik, gdy istnieje już podręcznik prawnie zastrzeżony. К сожалению, часто бывает трудно найти кого-нибудь, кто написал бы другое руководство, когда есть несвободное руководство. Przeszkodę stanowi to, iż wielu użytkowników sądzi, że taki podręcznik jest wystarczająco dobry %emdash; nie widzą więc potrzeby pisania wolnego podręcznika. Трудность состоит в том, что многие пользователи думают, что несвободного руководства достаточно; так что они не ощущают потребности написать свободное руководство. Nie zauważają, że wolny system operacyjny ma lukę, którą trzeba zapełnić. Они не понимают, что в свободной операционной системе есть пробел, который нужно заполнить. Dlatego użytkownicy myślą, że podręczniki prawnie zastrzeżone są wystarczająco dobre? Почему пользователи думают, что несвободной документации достаточно? Niektórzy z nich się nad tym nie zastanawiali. Некоторые об этом не задумывались. Mam nadzieję, że ten artykuł zrobi coś, by to zmienić. Я надеюсь, что эта статья поможет изменить это положение. Inni uważają, że podręczniki prawnie zastrzeżone są do przyjęcia z tej samej przyczyny, dla której wiele osób akceptuje oprogramowanie prawnie zastrzeżone: osądzają wyłącznie w kategoriach praktycznych, nie stosując wolności jako kryterium. Другие пользователи считают несвободные руководства приемлемыми по той же причине, по какой многие считают приемлемыми несвободные программы: они рассматривают вопрос с чисто практической точки зрения, не применяя критерия свободы. Ci ludzie mają prawo do swoich poglądów, ale ponieważ opinie te wywodzą się z wartości nieobejmujących wolności, nie są wskazaniem dla tych z nas, którzy cenią wolność. Эти люди свободны в своих мнениях, но поскольку эти мнения основаны на системе ценностей, в которой свободе нет места, они не могут быть образцом для тех из нас, кто свободу ценит. Proszę, powiedzcie o tym innym. Пожалуйста, рассказывайте людям об этой проблеме. Nadal tracimy podręczniki na rzecz publikacji prawnie zastrzeżonych. Мы по-прежнему проигрываем руководства несвободным изданиям. Jeśli nagłośnimy, że takie podręczniki nie są wystarczające, być może kolejna osoba, która zechce pomóc GNU pisząc dokumentację, zda sobie sprawę, zanim nie będzie za późno, że przede wszystkim musi uczynić ją wolną. Если мы будем рассказывать, что несвободной документации не достаточно, возможно, еще один человек, который хочет помочь GNU составлением документации, вовремя осознает, что прежде всего он должен сделать ее свободной. Możemy też zachęcać wydawców komercyjnych do sprzedawania wolnych, opartych na copyleft podręczników zamiast podręczników prawnie zastrzeżonych. Мы можем также призывать коммерческих издателей продавать свободные руководства с авторским левом вместо несвободных. Jednym ze sposobów, w jaki możecie pomóc to zrobić, jest sprawdzanie przed kupnem podręcznika warunków jego rozpowszechniania i preferowania podręczników na licencji copyleft. Один из способов помочь этому - проверять условия распространения руководства перед тем, как вы купите его, и предпочитать книги с авторским левом книгам без авторского лева. Dlaczego termin „Free Software” jest lepszy niż „Open Source”? Почему выражение “свободные программы” лучше, чем “открытый исходный текст”? Ten artykuł został zastąpiony ulepszonym, Dlaczego „otwartemu oprogramowaniu” umyka idea wolnego oprogramowania. Эта статья была серьезно переработана в статью “Почему ‘открытый исходный текст’ не передает понятия ‘свободная программа’”, которая гораздо лучше. Tę wersję trzymamy dla celów historycznych. Мы сохраняем эту версию по историческим причинам. Chociaż bez względu na nazwę wolne oprogramowanie oferuje tę samą wolność, nazwa jest bardzo ważna: różne słowa przekazują różne znaczenia. Хотя свободные программы под любым другим названием дали бы вам ту же самую свободу, очень важно, какое название мы употребляем: разные слова передают разные мысли. W roku 1998 niektórzy programiści pracujący nad wolnym oprogramowaniem, zaczęli używać terminu „oprogramowanie open source” zamiast „wolne oprogramowanie”. В 1998 году в сообществе свободного программного обеспечения некоторые стали употреблять термин “программы с открытым исходным текстом” вместо термина “свободные программы” для описания того, чем они занимаются. Termin „open source” szybko zaczął być kojarzony z odmiennym podejściem, inną filozofią, innymi wartościami, a nawet z odmiennym kryterium, według którego akceptowane są licencje. Термин “открытый исходный текст” быстро стал ассоциироваться с другим подходом, другой философией, другими ценностями и даже другим критерием приемлемости лицензий. Oba ruchy, Wolne Oprogramowanie i Open Source, są obecnie osobnymi ruchami, chociaż możemy i pracujemy razem nad niektórymi praktycznymi przedsięwzięciami. Сегодня движение за свободное программное обеспечение и движение за открытый исходный текст - два отдельных движения с разными взглядами и целями, хотя мы можем работать и работаем вместе над некоторыми практическими проектами. Fundamentalna różnica między tymi dwoma ruchami leży w uznawanych przez nie wartościach, sposobach patrzenia na świat. Принципиальная разница между этими двумя движениями лежит в их ценностях, в их мировоззрении. Dla Open Source kwestia, czy oprogramowanie powinno mieć dostępne otwarte źródła to problem praktyczny, nie etyczny. Для движения за открытый исходный текст вопрос, нужно ли открывать исходный текст программы, - вопрос практический, а не этический. Jak to ktoś ujął: „Open source to metodyka konstruowania, wolne oprogramowanie to ruch społeczny”. Как сказал один человек, “открытый исходный текст - это методика разработки; свободные программы - это общественное движение”. Dla ruchu Open Source oprogramowanie, które nie jest wolne to rozwiązanie gorsze niż optymalne. Для движения за открытый исходный текст несвободные программы - это неоптимальное решение. Dla ruchu Wolnego Oprogramowania programy, które nie są wolne to problem społeczny, którego rozwiązaniem jest wolne oprogramowanie. Для движения за свободное программное обеспечение несвободные программы - это социальная проблема, а свободные программы - решение. Związek między ruchem Free Software a ruchem Open Source Связь между движением за свободное программное обеспечение и движением за открытый исходный текст Oba ruchy, Free Software i Open Source, są jak dwa skrzydła polityczne w naszej wspólnocie. Движение за свободное программное обеспечение и движение за открытый исходный текст - как два политических лагеря внутри сообщества свободного программного обеспечения. Grupy radykalne w latach 1960-tych znane były z tego, że tworzyły frakcje: organizacje dzielą się z powodu niezgodności opinii na temat detali strategicznych, a następnie nienawidzą się nawzajem. Zgadzają się co do podstawowych zasad, lecz mają inne opinie w kwestiach praktycznych zaleceń, uważają jednak drugie skrzydło za przeciwników i zwalczają się jak mogą. Радикальные группы шестидесятых годов XX века были известны своей склонностью к расколам: организации разбивались из-за несогласия в деталях стратегии, и две дочерние группы считали друг друга противниками. Или, по крайней мере, у людей было такое впечатление, независимо от того, было ли это верно. W przypadku ruchu Free Software i Open Source, wszystko jest na odwrót: nie zgadzamy się co do podstawowych zasad, ale jesteśmy mniej więcej zgodni jeśli chodzi o praktyczne zalecenia. Отношения между движением за свободное программное обеспечение и движением за открытый исходный текст прямо противоположны этой картине. У нас есть разногласия в основных принципах, но мы более или менее согласны в практических рекомендациях. Więc możemy współpracować i współpracujemy razem nad wieloma konkretnymi projektami. Итак, мы можем работать и работаем вместе над конкретными проектами. Nie uważamy ruchu Open Source za wroga. Мы не думаем о лагере открытого исходного текста как о противнике. Wrogiem jest oprogramowanie prawnie zastrzeżone o restrykcyjnych licencjach. Противник - несвободные программы. Nie jesteśmy przeciwko ruchowi Open Source, ale nie chcemy by nas wrzucano do jednego worka. Мы не против движения за открытый исходный текст, но мы не хотим, чтобы нас сваливали в одну кучу с ними. Uznajemy wkład, jakie wnieśli do naszej społeczności, lecz to my ją stworzyliśmy. Мы признаем их вклад в наше сообщество, но мы создали это сообщество, и мы хотим, чтобы люди это знали. Chcemy, by kojarzono nasze osiągnięcia z naszymi wartościami i naszą filozofią. Мы хотим, чтобы люди связывали наши достижения с нашими ценностями и нашей философией, а не с их философией и ценностями. Chcemy być słyszani, nie przysłonięci przez grupę o odmiennych poglądach. Мы хотим, чтобы нас слышали и чтобы нас не заслоняла группа с другими взглядами. Wkładając wiele wysiłku w to, żeby nie uważano nas za część tej grupy, wystrzegamy się stosowania słowa „otwarte” w odniesieniu do wolnego oprogramowania lub jego przeciwieństwa, „zamknięte”, gdy mowa o niewolnym oprogramowaniu. Чтобы люди не думали, что мы являемся частью их, мы заботимся о том, чтобы избегать употребления слова “открытый” для описания свободных программ, или его противоположности, слова “закрытый”, когда говорим о несвободных программах. Dlatego mówiąc o pracy, którą wykonaliśmy i oprogramowaniu, które zbudowaliśmy, takim jak system operacyjny GNU / Linux, wspomnijcie o ruchu Wolnego Oprogramowania. Поэтому упоминайте, пожалуйста, о движении за свободное программное обеспечение, когда вы говорите о работе, которую мы выполнили, и о программах, которые мы разработали - например, об операционной системе GNU/Linux. Porównanie obu terminów. Сопоставление терминов. Pozostała część tego artykułu stanowi porównanie obu terminów: „wolne oprogramowanie” i „open source”. В остальной части статьи сравниваются два термина - “свободные программы” и “открытый исходный текст”. Pokazano w niej, dlaczego termin „open source” nie rozwiązuje żadnych problemów - wręcz przeciwnie: tworzy nowe. Объясняется, почему термин “открытый исходный текст” на самом деле не решает никаких проблем, а создает их. Dwuznaczność Неоднозначность Termin „free software” niesie ze sobą problem dwuznaczności, bowiem niezamierzone znaczenie: „oprogramowanie, które możesz dostać za darmo” [w angielskim „free” znaczy zarówno „wolny” jak i „darmowy”] pasuje równie dobrze jak zamierzone znaczenie: „oprogramowanie, które daje użytkownikowi pewną wolność”. У термина “свободная программа” есть проблема неоднозначности: непреднамеренное значение “программа, которую вы можете получить по нулевой цене” подходит под этот термин так же, как подразумеваемое значение “программа, которая дает пользователю определенные свободы”. Staraliśmy się zaradzić temu problemowi publikując dokładniejszą definicję wolnego oprogramowania, nie jest to jednak doskonałe rozwiązanie - nie wyeliminuje problemu całkowicie. Мы решаем эту проблему, публикуя более точное определение свободных программ, но это не идеальное решение; оно не может полностью устранить проблему. Niedwuznaczny, prawidłowy termin byłby lepszy, przyjmując, że nie pociągnie za sobą innych problemów. Однозначный корректный термин был бы лучше, если бы он не заключал в себе других проблем. Na nieszczęście w języku angielskim wszystkie alternatywy wiążą się z kolejnymi problemami. К сожалению, у всех альтернатив в английском языке есть свои проблемы. Zbadaliśmy wiele z tych, które nam sugerowano, ale żadna nie jest na tyle „dobra”, by zamiana miała sens. Мы рассмотрели многое из того, что нам предлагали, но ничто не было так явно “правильно”, чтобы переход на это был бы хорошей идеей. Każdy proponowany zamiennik „free software” wiąże się z jakimś problemem semantycznym lub gorszej natury - do tej ostatniej kategorii należy „oprogramowanie open source”. У каждой предлагавшейся замены термина “свободная программа” в лучшем случае есть семантическая проблема подобного рода или даже хуже - в том числе и у “открытого исходного текста”. Oficjalna definicja „programowania open source”, opublikowana przez Open Source Initiative, jest bardzo zbliżona do naszej definicji wolnego oprogramowania. Jednak pod pewnymi względami jest nieco mniej rygorystyczna, przez co akceptują kilka licencji uważanych przez nas za niedopuszczalnie restrykcyjne wobec użytkowników. Официальное определение “программы с открытым исходным текстом” в том виде, в каком оно опубликовано Инициативной группой открытого исходного текста, очень близко к нашему определению свободной программы; однако оно несколько более свободно в некоторых отношениях, и они приняли несколько лицензий, которые мы считаем недопустимо жесткими для пользователей. Jednak oczywistym znaczeniem określenia „open source software” jest „można obejrzeć kod źródłowy”. Однако очевидное значение выражения “программа с открытым исходным текстом” - “вы можете смотреть на исходный текст”. Jest to o wiele słabsze kryterium niż wolne oprogramowanie; zawiera bowiem nie tylko wolne oprogramowanie, ale i niektóre własnościowe programy, takie jak Xv i Qt za czasów, kiedy obowiązywała oryginalna licencja (przed QPL). Этот критерий намного слабее, чем определение свободной программы; ему соответствуют свободные программы, но также и некоторые несвободные программы, в том числе Xv и Qt под первоначальной лицензией (до перехода на QPL). Oczywiste znaczenie „open source” nie jest tym, co mają na myśli ludzie, którzy je promują. Это наивное толкование “открытого исходного текста” не означает того, что подразумевают его защитники. Skutek jest taki, że większość osób je źle rozumie. Это приводит к тому, что большинство людей неверно понимают, за что выступают эти защитники. Pisarz Neal Stephenson w ten oto sposób zdefiniował „open source”: Вот как писатель Нил Стефенсон определил “открытый исходный текст”: Linux jest oprogramowaniem „open source”, co po prostu oznacza, że każdy może uzyskać kopie jego kodów źródłowych. “Linux - это программа с ‘открытым исходным текстом’, что попросту означает, что каждый может получить копии файлов исходного текста”. Nie sądzę, by celowo próbował odrzucić czy spierać się z „oficjalną” definicją. Я не думаю, что он преднамеренно стремился отвергнуть или оспорить “официальное” определение. Zastosował po prostu reguły języka angielskiego i wywnioskował z nich znaczenie terminu. Я полагаю, он просто применил правила английского языка, чтобы получить смысл термина. Amerykański stan Kansas opublikował podobną definicję: Штат Канзас опубликовал сходное определение: Stosowanie oprogramowania open source (open-source software, OSS). “Применение программ с открытым исходным текстом (ПОИТ). OSS to programy, których kod jest swobodnie i publicznie dostępny, choć konkretne umowy licencyjne mogą różnić się co do tego, co można zrobić z tym kodem. ПОИТ - это программа, исходный текст которой свободно и публично доступен, хотя разные лицензионные соглашения по-разному определяют, что позволено делать этим исходным текстом”. Oczywiście można sobie z tym radzić publikując dokładną definicję terminu. Ludzie używający terminu „open source software” uczynili to, tak jak i my zrobiliśmy z „wolnym oprogramowaniem”. Конечно, сторонники открытого исходного текста пытались бороться с этим, опубликовав точное определение термина, точно так же, как мы сделали это для “свободных программ”. Jednak objaśnienie terminu „wolne oprogramowanie” jest proste - ktoś, kto pojął, że mamy na myśli jedno znaczenie przymiotnika zamiast drugiego („free speech, not free beer” - „wolność słowa, nie darmowe piwo”) już nie będzie rozumiał go niewłaściwie. Но для “свободных программ” объяснение просто - человек, который ухватил идею “вольная речь, а не бесплатное пиво”, никогда больше не поймет термин неправильно. Nie ma natomiast podobnie zwięzłego wyjaśnienia oficjalnej definicji znaczenia terminu „open source”, które jasno wskazywałoby dlaczego naturalne znaczenie jest niepoprawne. Такого же краткого способа объяснить официальное значение “открытого исходного текста” и ясно показать, почему естественное определение неверно, не существует. Strach przed wolnością. Боязнь свободы. Głównym argumentem za „oprogramowaniem open source” jest twierdzenie, że „wolne oprogramowanie” jest dla ludzi niewygodne. Главный аргумент в пользу термина “открытый исходный текст” состоит в том, что “свободные программы” отпугивают некоторых людей. To prawda: mówienie o wolności, o kwestiach etycznych, o odpowiedzialności i wygodzie wymaga od ludzi myślenia o rzeczach, które woleliby pominąć. Это правда: говорить о свободе, об этических проблемах, об ответственности, а не только об удобстве, значит просить людей думать о вещах, которые они, возможно, предпочли бы игнорировать. Mogą one zasiać niepokój i niektórzy mogą je odrzucić z tego powodu. Это может вызывать дискомфорт, и некоторые могут просто отвернуться от этого. Nie wynika z tego, że społeczeństwu będzie lepiej, jeśli nie będziemy mówić o tych rzeczach. Но из этого не следует, что для общества было бы лучше, если бы мы перестали говорить об этом. Kilka lat temu osoby pracujące nad wolnym oprogramowaniem zauważyły tę reakcję - uczucie niepokoju, i niektórzy zaczęli szukać sposobu uniknięcia go. Несколько лет назад разработчики свободных программ заметили последствия этого дискомфорта, и некоторые из них стали искать пути избежать его. Zorientowali się, że nie mówiąc nic o etyce i wolności, lecz jedynie o bezpośrednim, praktycznym pożytku płynącym z używania niektórych wolnych programów, będą mogli w bardziej efektywny sposób „sprzedać” je pewnym użytkownikom, szczególnie w sferach biznesowych. Они поняли, что умалчивая об этике и свободе и говоря только о немедленных практических выгодах определенных свободных программ, они могли бы более эффективно “всучивать” эти программы определенным пользователям, особенно предпринимателям. Termin „open source” jest tego kontynuacją: sposobem na zdobycie „większej akceptacji w kręgach biznesowych”. Термин “открытый исходный текст” предлагается как способ сделать этого больше - способ быть “более приемлемыми для деловых кругов”. Poglądy i wartości ruchu Open Source mają swoje źródło właśnie w tej decyzji. Взгляды и ценности движения за открытый исходный текст основаны на этом решении. Podejście to okazało się na swój sposób efektywne. Этот подход оказался эффективным с его собственной точки зрения. Wiele osób zaczyna dziś używać wolnego oprogramowania z powodów czysto praktycznych. Сегодня многие переходят на свободные программы по чисто практическим причинам. Jest to oczywiście dobre, ale to nie wszystko! Само по себе это хорошо, но это не все, что нам нужно! Przyciąganie użytkowników do wolnego oprogramowania nie jest całą pracą, a jedynie jej pierwszą fazą. Привлечение пользователей к свободным программам - это не вся работа, это только первый шаг. Prędzej czy później użytkownikom tym ponownie zaproponuje się, by używali oprogramowania o restrykcyjnej licencji, z powodu takich czy innych praktycznych zalet. Рано или поздно этих пользователей пригласят вернуться назад к несвободным программам ради какой-нибудь практической выгоды. Niezliczone firmy próbują zaoferować tego typu pokusę - dlaczego więc użytkownicy mieliby odrzucić ich ofertę? Бесчисленные компании стремятся предложить такое искушение. В каком случае пользователи будут отказываться? Może tak się stać tylko wtedy, jeśli uprzednio poznali wartość wolności wolnego oprogramowania - sami dla siebie. Только если они научились ценить свободу, которую им дают свободные программы, ради самой свободы. Od nas zależy, czy upowszechnimy tę ideę, zaś aby to uczynić, musimy mówić o wolności. Наша задача - разнести эту мысль, - и чтобы сделать это, нам необходимо говорить о свободе. Pewna doza „musimy być cicho” w podejściu do biznesu może być korzystna dla społeczności, ale musimy też mówić wiele o wolności. Подход “умалчивания” по отношению к предпринимателям в определенной мере может быть полезен для сообщества, но разговоры о свободе должны быть в избытке. Obecnie możemy zaobserwować sporo objawów podejścia „siedzimy cicho”, a za mało wypowiedzi o wolności. В настоящее время у нас избыток первого и недостаток второго. Większość ludzi zaangażowanych w rozwój wolnego oprogramowania nie wspomina wiele o wolności, czego powodem jest zwykle chęć „uzyskania większej akceptacji ze strony biznesu”. Большинство из тех, кто связан со свободными программами, мало говорит о свободе - обычно потому, что они стремятся быть “более приемлемыми для предпринимателей”. Schemat ten jest szczególnie wyraźny w przypadku dystrybutorów oprogramowania. В особенности это характерно для поставщиков программ. Niektóre dystrybucje systemu GNU / Linux dodają pakiety o restrykcyjnych licencjach do podstawowej, wolnej wersji systemu i przedstawiają to użytkownikom jako zaletę, a nie jako cofnięcie się na ścieżce do wolności. Некоторые дистрибутивы операционной системы GNU/Linux добавляют несвободные программы к основной свободной системе и приглашают пользователей рассматривать это как достоинство, а не шаг назад от свободы. Nie nadążamy za napływem nowych użytkowników wolnego oprogramowania, trudno nam jest uczyć ich o wolności i naszej wspólnocie w takim tempie, w jakim przychodzą. Нам не удается отвечать на приток пользователей свободных программ - не удается рассказывать людям о свободе и нашем сообществе, как только они вступают в него. Dlatego też niewolne oprogramowanie (takie jak Qt, kiedy po raz pierwszy stała się popularna) i częściowo niewolne dystrybucje systemów operacyjnych znajdują tak żyzne podłoże. Вот почему несвободные программы (такие, какой была библиотека Qt, когда к ней пришла первая известность) и частично несвободные дистрибутивы операционных систем находят такую благодатную почву. Rezygnacja ze słowa „wolne” w tym momencie byłaby pomyłką: potrzebujemy więcej mówić o wolności, nie mniej. Перестать пользоваться словом “свободный” сейчас было бы ошибкой; нам нужно больше, а не меньше, говорить о свободе. Jeśli osoby używające terminu „open source” przyciągną do naszej społeczności więcej użytkowników, będzie to pewien wkład; jeśli jednak tak się stanie, reszta będzie musiała ciężej pracować, by zwrócić uwagę nowych osób na kwestie wolnościowe. Если те, кто пользуется термином “открытый исходный текст”, привлекают больше пользователей в наше сообщество, это полезно, но остальным из нас нужно еще больше работать, чтобы привлечь внимание этих пользователей к проблеме свободы. Częściej i głośniej niż kiedykolwiek musimy mówić: „To wolne oprogramowanie i daje wam wolność”. Чаще и громче, чем когда-либо прежде, мы должны говорить: “Это свободная программа, она дает вам свободу!” Czy znak handlowy pomoże? Мог бы помочь товарный знак? Osoby propagujące „oprogramowanie open source” próbowały zastrzec znak handlowy twierdząc, że dzięki temu będą mogli zapobiec niewłaściwemu używaniu tego terminu. Защитники “программ с открытым исходным текстом” пытались сделать это товарным знаком, говоря, что это дало бы им возможность предотвратить злоупотребления. Ta inicjatywa została potem zarzucona, określenie było zbyt opisowe, by nadawało się na znak handlowy. Tak więc prawny status „open source” jest taki sam jak „free software”: nie ma prawnych ograniczeń co do jego używania. Впоследствии от этой инициативы отказались, поскольку термин был слишком описателен, чтобы быть товарным знаком; таким образом, “открытый исходный текст” имеет такой же юридический статус, как “свободные программы”: юридических ограничений на его употребление не существует. Słyszałem o wielu firmach nazywających swoje programy „open source”, mimo że nie były zgodne z oficjalną definicją - sam byłem świadkiem kilku takich wypadków. Мне сообщали, что некоторые компании называли пакеты программ “открытым исходным текстом” несмотря на то, что они не удовлетворяли официальному определению; я сам несколько раз сталкивался с такими случаями. Czy jednak używanie zastrzeżonego terminu cokolwiek by zmieniło? Но была бы ли большая разница, если бы применялся термин, который был бы товарным знаком? Nie jestem przekonany. Не обязательно. Firmy formułują wiadomości o nowych produktach w ten sposób, by sprawić wrażenie, że program jest „oprogramowaniem open source”, nie mówiąc o tym bezpośrednio. Компании также часто делали объявления, создающие впечатление, что программа является “программой с открытым исходным текстом”, явно не говоря об этом. Np. pewne ogłoszenie IBM dotyczące programu, którego licencja nie była zgodna z oficjalną definicją, brzmiało tak: Например, в одном из объявлений IBM о программе, которая не удовлетворяла официальному определению, сказано так: Jak to jest w zwyczaju w społeczności open source, użytkownicy technologii... będą mogli również współpracować z IBM... Как общепринято в сообществе открытого исходного текста, пользователи этих... средств смогут сотрудничать с IBM... Nie mówiło ono, że program rzeczywiście był „open source”, jednak wielu czytelników nie zauważyło tego szczegółu. В действительности здесь не говорилось, что программа является программой с “открытым исходным текстом”, но многие читатели не заметили этой детали. (Należy zauważyć, że IBM szczerze próbowało uczynić ten program wolnym oprogramowaniem i później wprowadziło nową licencję, dzięki której program stał się zarówno „wolnym oprogramowaniem” jak i „open source”; jednakże w chwili ogłoszenia nie był on ani jednym, ani drugim). (Я должен отметить, что IBM искренне пыталась сделать эту программу свободной и впоследствии приняла новую лицензию, которая действительно делает программу свободной и с “открытым исходным текстом”; но когда публиковалось объявление, программа не была ни тем, ни другим.) A oto jak Cygnus Solutions, utworzone jako firma zajmująca się wolnym oprogramowaniem, która następnie zmieniła kurs (by tak rzec) w kierunku oprogramowania prawnie zastrzeżonego, ogłosiło wprowadzenie na rynek takiego zastrzeżonego oprogramowania: А вот как компания Cygnus Solutions, которая сформировалась как фирма, занимавшаяся свободными программами, а впоследствии ответвилась (так сказать) на несвободные программы, рекламировала несвободные программные продукты: Cygnus Solutions jest liderem na rynku open source i właśnie udostępnił dwa nowe produkty współpracujące z [GNU/] Linuksem. Cygnus Solutions - лидер рынка открытого исходного текста - только что выпустила два продукта на рынке [GNU/]Linux. W przeciwieństwie do IBM, Cygnus nie próbował uczynić tych programów wolnym oprogramowaniem i nie zbliżyły się one do definicji. В отличие от IBM, Cygnus не пыталась сделать эти пакеты свободными программами, и эти пакеты не приближались к этому. Jednakże Cygnus nie powiedział, że są one „oprogramowaniem open source”, sformułowali za to mglistą wypowiedź próbując uzyskać sprzyjające nastawienie związane z tym terminem. Но Cygnus на самом деле не заявляла, что это - “программы с открытым исходным текстом”, они только воспользовались термином, чтобы создать у невнимательных читателей такое впечатление. Fakty te sugerują, że znak handlowy nie zapobiegałby naprawdę zamętowi, jaki towarzyszy terminowi „open source”. Эти наблюдения наводят на мысль, что товарный знак по-настоящему не предотвратил бы путаницы, к которой приводит термин “открытый исходный текст”. Błędne zrozumienie(?) „Open Source”. Заблуждения(?) об “открытом исходном тексте”. „Open Source Definition” jest wystarczająco klarowna i jasne jest, że typowe niewolne oprogramowanie nie zalicza się do tej kategorii. Определение открытого исходного текста достаточно ясно, и совершенно ясно, что типичная несвободная программа ему не удовлетворяет. Wydawać by się więc mogło, że „firma open source” to taka, której produkty są wolnym oprogramowaniem, prawda? Таким образом, можно считать, что выражение “компания, занимающаяся открытым исходным текстом”, обозначает компанию, продукты которой являются свободными программами (или близки к этому), верно? Niestety, wiele firm próbuje nadać temu inne znaczenie. Увы, многие компании пытаются вложить в это другое значение. Na spotkaniu „Open Source Developers Day” w sierpniu 1998 r., wielu komercyjnych producentów oznajmiło, że planują udostępnić jako wolne oprogramowanie (lub „open source”) tylko część swojej pracy. На собрании в “День разработчиков открытого исходного текста” в августе 1998 года несколько из приглашенных коммерческих разработчиков заявили, что они намерены сделать свободными программами (или “открытым исходным текстом”) только часть своей работы. Ich celem jest praca nad dodatkami prawnie zastrzeżonymi, (takimi jak oprogramowanie czy podręczniki), by sprzedać je użytkownikom wolnego oprogramowania. Их предприятия сосредоточены на разработке несвободных дополнений (программ или документации) для продажи пользователям этих свободных программ. Mówią nam, byśmy uważali to za właściwe, za część naszej społeczności, ponieważ część pieniędzy jest przekazywana na rozwój wolnego oprogramowania. Они просят нас расценивать это как нечто правомерное, как часть нашего сообщества, потому что часть денег передается на развитие свободных программ. W rzeczywistości firmy te próbują uzyskać sprzyjający kwit „open source” dla swoich zastrzeżonych prawnie produktów - nawet jeśli te nie są oprogramowaniem „open source” - ponieważ mają jakiś związek z wolnym oprogramowaniem lub utrzymują jakieś wolne programy. В результате эти компании стремятся создать благоприятный ореол “открытого исходного текста” вокруг своих несвободных программных продуктов - несмотря на то, что это не “программы с открытым исходным текстом” - потому что у них есть какая-то связь со свободными программами или потому что эта же компания поддерживает также какие-то свободные программы. (Założyciel pewnej firmy powiedział całkiem otwarcie, że w każdy wolny pakiet włożą tak niewiele własnej pracy, ile tylko wytrzyma społeczność). (Один основатель компании совершенно открыто заявил, что они будут вкладывать в свободный пакет программ, который они поддерживают, минимальное количество труда, необходимое, чтобы не вызвать возмущения сообщества.) Na przestrzeni ostatnich lat wiele firm dołożyło się do rozwoju wolnego oprogramowania. За прошедшие годы много компаний внесло вклад в развитие свободных программ. Część z nich zajmuje się głównie rozwijaniem oprogramowania niewolnego, jednak te dwie aktywności były oddzielone, mogliśmy więc ignorować ich zastrzeżone prawnie produkty i pracować z nimi nad wolnymi projektami. Некоторые из этих компаний разрабатывали главным образом несвободные программы, но эти два рода деятельности были разделены; таким образом, мы могли бы игнорировать их несвободные продукты и работать вместе с ними над свободными программными проектами. Następnie mogliśmy im uczciwie podziękować za ich wkład w rozwój wolnego oprogramowania, nie wspominając pozostałej działalności. В этом случае мы могли бы впоследствии честно поблагодарить их за их вклад в свободные программы, не говоря о том остальном, чем они занимались. Nie możemy postępować podobnie w stosunku do tych nowych firm, ponieważ nam na to nie pozwolą. Мы не можем поступать так же с этими новыми компаниями, потому что они не дают нам такой возможности. Firmy te usilnie próbują tak się przedstawić, by inni postrzegali ich działania jako jedną całość; chcą, byśmy postrzegali ich prawnie zastrzeżone oprogramowanie tak samo, jak wkład w rozwój wolnego oprogramowania - którym nie jest. Эти компании усиленно предлагают обществу смешать всю их деятельность в одну кучу; они хотят, чтобы мы относились к их несвободным программам так же благосклонно, как мы относились бы к настоящей помощи, хотя эти программы такой помощью не являются. Przedstawiają się jako „firmy open source” mając nadzieję na mgliste ciepłe odczucie z naszej strony, które będziemy żywić w stosunku do nich. Они представляют себя как “компании открытого исходного текста”, надеясь, что это создаст у нас смутные теплые чувства по отношению к ним и что мы так же смутно будем руководствоваться ими. Ta manipulacja nie byłaby mniej groźna, gdyby wykorzystywali termin „wolne oprogramowanie”. Эта практика манипулирования была бы не менее вредоносна, если бы это делали, пользуясь термином “свободные программы”. Jednakże firmy nie używają terminu „wolne oprogramowanie” w taki sposób - być może idealistyczne skojarzenia sprawiają, że wydaje im się nieodpowiedni. Но компании, кажется, не употребляют термин “свободные программы” таким образом; возможно, из-за его связи с идеалами он кажется неподходящим. Termin „open source” otworzył drzwi takim praktykom. Термин “открытый исходный текст” открыл двери для этой практики. Pod koniec roku 1998, na targach poświęconych systemowi operacyjnemu, który często nazywa się „Linuksem”, jednym z głównych mówców był dyrektor znanej firmy programistycznej. На промышленной выставке в конце 1998 года, посвященной операционной системе, часто называемой “Linux”, руководитель одной из выдающихся программистских компаний выступил с отдельным докладом. Zaproszono go prawdopodobnie dlatego, że jego firma ogłosiła, iż będzie „wspierać” ten system. Вероятно, его пригласили из-за решения его компании “поддерживать” эту систему. Niestety ich „wsparcie” polega na sprzedaży prawnie zastrzeżonego oprogramowania współpracującego z tym systemem; innymi słowy - wykorzystuje naszą społeczność zamiast wnosić wkład w jej rozwój. К сожалению, их форма “поддержки” состоит в выпуске несвободных программ, которые работают с системой - другими словами, пользование нашим сообществом как рынком, а не помощь ему. Powiedział on: „Na pewno nie udostępnimy naszego projektu na zasadach open source, ale być może zrobimy z niego „wewnętrzne” open source. Он заявил: “Мы ни в коем случае не сделаем наш продукт открытым исходным текстом, но, возможно, мы сделаем его ‘внутренним’ открытым исходным текстом. Jeśli pozwolimy naszemu działowi obsługi klienta na dostęp do kodu źródłowego, jego pracownicy będą mogli naprawiać błędy dla klientów; rezultatem będzie lepszy produkt, polepszy się też jakość usług”. Если мы позволим сотрудникам нашего отдела поддержки клиентов получить доступ к исходному тексту, они могли бы исправлять ошибки для клиентов, и мы могли бы предоставить лучший продукт и лучшее обслуживание”. (Nie jest to dokładny cytat, ponieważ nie zapisałem słów - zachowuje jednak sens wypowiedzi). (Это не точная цитата, поскольку я не записывал его слов, но в целом это звучало так.) Niektórzy ze zgromadzonych ludzi powiedzieli mi potem: „Ależ on nic nie rozumie”. Присутствовавшие говорили мне впоследствии: “Он просто не понимает”. Czyżby? Но так ли это? Czego tak naprawdę nie zrozumiał? Чего именно он не понял? Zrozumiał to, o co właśnie chodzi w ruchu Open Source. Он вполне понял смысл движения за открытый исходный текст. Ten ruch nie mówi o tym, że użytkownicy powinni mieć jakąś wolność, a jedynie o tym, iż pozwalając większej ilości ludzi obejrzeć kod źródłowy i pomagać go ulepszać, szybciej się go rozwinie i efekt końcowy będzie lepszy. Это движение заявляет не то, что у пользователей должна быть свобода, а только то, что позволение большему числу людей взглянуть на исходный текст и помочь в его усовершенствовании ускоряет и улучшает разработку. Dyrektor bardzo dobrze to zrozumiał, a nie chcąc w pełni, łącznie z angażowaniem w to użytkowników, zastosować tego podejścia, rozważał jego częściowe wdrożenie - wewnątrz firmy. Руководитель вполне это понял; не желая проводить это в полной мере, включая пользователей, он обдумывал частичное воплощение этого, внутри компании. Nie uchwycił tylko tej kwestii, dla nieporuszania której stworzono termin „open source”: użytkownicy zasługują na wolność. Аспект, который он упустил из виду, - это то, что “открытый исходный текст” призван был замалчивать: то, что пользователи заслуживают свободы. Rozprzestrzenianie idei wolności to wielka praca - potrzebna jest wasza pomoc. Популяризация идей свободы - это большая работа; и в этом нужна ваша помощь. Projekt GNU pozostanie przy terminie „wolne oprogramowanie”. Вот почему в проекте GNU мы остановились на термине “свободные программы”, чтобы мы могли помочь в этой работе. Jeśli uważacie, że wolność i wspólnota są same z siebie ważne, nie tylko ze względu na wygodę, którą ze sobą niosą, proszę dołączcie do nas, używając terminu „wolne oprogramowanie”. Если вы чувствуете, что свобода и единство важны сами по себе - а не только из-за удобств, которые они несут, - пожалуйста, присоединяйтесь к нам в применении термина “свободные программы”. Artykuł Joe Barra, „Live and let license”, ukazuje jego punkt widzenia tego problemu. Статья Джо Барра "Живи и позволь разрешать" отражает его точку зрения на этот вопрос. Artykuł Lakhani i Wolfa o motywacji deweloperów wolnego oprogramowania mówi, że znaczna frakcja jest motywowana perspektywą, że oprogramowanie powinno być darmowe. Работа Лакхани и Вольфа о мотивации разработчиков свободных программ говорит, что значительная доля мотивируется взглядами, согласно которым программы должны быть свободными. I to pomimo faktu, że deweloperzy byli badani na stronie SourceFroge, a strona ta nie wspomaga poglądu, że wolność jest problemem etycznym. И это несмотря на то, что они опрашивали разработчиков на SourceForge - сайте, который не разделяет мнения о том, что это - вопрос этики. Definicja Wolnego Oprogramowania. Определение свободной программы. Więc „wolne oprogramowanie” to kwestia wolności, nie ceny. Таким образом, понятие “свободная программа” относится к свободе, а не к стоимости. § Wolność do uruchamiania programu jak chcecie, w dowolnym celu (wolność 0). § Свобода выполнять программу как вам угодно в любых целях (свобода 0). § Wolność do analizowania, jak działa program, i zmieniania go aby robił co i jak potrzebujecie (wolność 1). § Свобода изучать работу программы и модифицировать программу, чтобы она выполняла ваши вычисления, как вы пожелаете (свобода 1). Warunkiem koniecznym jest dostęp do kodu źródłowego. Это предполагает доступ к исходному тексту. § Wolność do rozpowszechniania kopii, byście mogli pomóc innym ludziom (wolność 2). § Свобода передавать копии, чтобы помочь своему ближнему (свобода 2). § Wolność do udoskonalania programu i publicznego rozpowszechniania własnych ulepszeń, dzięki czemu może z nich skorzystać cała społeczność (wolność 3). § Свобода передавать копии своих измененных версий другим (свобода 3). Этим вы можете дать всему сообществу возможность получать выгоду от ваших изменений. Warunkiem koniecznym jest tu dostęp do kodu źródłowego. Это предполагает доступ к исходному тексту. Program jest wolnym oprogramowaniem jeśli zapewnia użytkownikom wszystkie te wolności. Программа свободна, если она предоставляет пользователям все эти свободы в достаточном объеме. Wolność rozpowszechniania (wolności 2 i 3) znaczy, że powinniście mieć swobodę rozpowszechniania kopii, zmodyfikowanych bądź oryginalnych, za darmo bądź pobierając opłatę za dystrybucję, wszędzie i każdemu. Свобода распространять (свободы 2 и 3) означает, что вы вольны передавать копии, с изменениями или без них, бесплатно или взимая плату за распространение, кому угодно и где угодно. Wolność robienia tego wszystkiego oznacza (między innymi), że nie musicie prosić o pozwolenie ani płacić za nie. Свобода этих действий означает (кроме прочего), что вы не обязаны спрашивать разрешения на эти действия или платить за него. Powinniście mieć również wolność dokonywania zmian w programie i wykorzystywania ich prywatnie w pracy czy też dla rozrywki, bez wspominania nawet, że istnieją. У вас также должна быть свобода вносить изменения и пользоваться ими частным порядком на работе или в игре, даже без упоминания о том, что они существуют. A jeśli już opublikujecie dokonane modyfikacje, nie powinniście być zmuszeni do powiadamiania o tym kogokolwiek, w jakikolwiek sposób. Если же вы публикуете свои изменения, от вас не должны требовать извещать об этом кого-то конкретно или каким-то конкретным способом. Wolność korzystania z programu oznacza wolność dla każdej osoby czy organizacji do używania go na dowolnego rodzaju systemie komputerowym, do dowolnego typu zadań, bez wymogu kontaktowania się w związku z tym z autorem czy jakimś innym konkretnym podmiotem. Свобода выполнять программу означает свободу для любого рода лиц или организаций применять ее на любого рода вычислительной системе для любого рода работ и целей без требования связаться по этому поводу с разработчиком или любым другим лицом. W tej wolności chodzi o cele użytkownika, nie o cele autora. Jako użytkownicy macie swobodę uruchamiania programu do swoich celów, a jeśli go rozprowadzacie, przekazujecie komuś innemu, to wówczas ta osoba może swobodnie korzystać z niego do własnych celów, a wy nie macie prawa narzucać mu swoich. В данном случае подразумеваются цели пользователя, а не разработчика; вы как пользователь вольны выполнять программу в своих целях, а если вы передаете ее кому-то другому, то этот человек волен выполнять программу в своих целях, но вы не уполномочены навязывать ему свои цели. Wolność aby uruchamiać program jak się chce oznacza, że nie zabrania się Wam ani nie powstrzymuje Was. Свобода выполнять программу как вам угодно означает, что вам не запрещено и не мешают делать это. Nie ma to nic wspólnego z funkcjonalnością programu ani czy program robi to, co chcecie aby robił. Это никак не связано ни с тем, какой функциональностью обладает программа, ни с тем, полезна ли она для того, что вы хотите делать. Wolność do redystrybucji kopii programu musi obejmować zarówno postaci binarne czy wykonywalne programu, jak i kod źródłowy, zarówno dla zmienionych, jak i niezmienionych wersji. (Rozpowszechnianie programów w postaci gotowej do uruchomienia jest konieczne dla zachowania wygody instalacji wolnych systemów operacyjnych). Свобода передавать копии должна распространяться как на двоичные или исполняемые формы программы, так и на исходный текст, с изменениями или без них (распространение программ в исполнимом виде необходимо для удобства в установке свободных операционных систем). Nie szkodzi, jeśli nie da się utworzyć postaci binarnej czy wykonywalnej (ponieważ w niektórych językach programowania nie ma takiej możliwości), mimo to musicie mieć wolność do rozpowszechniania takich postaci, jeśli znajdziecie metodę ich utworzenia. Для некоторой программы может не существовать способа преобразования в двоичный или исполняемый вид (поскольку некоторые языки не поддерживают такой возможности), но вы должны быть вольны распространять программу в таком виде, если вы найдете или разработаете способ такого преобразования. W projekcie GNU używamy copyleftu by zapewnić każdemu prawną ochronę tych czterech wolności. В проекте GNU мы пользуемся авторским левом, чтобы юридически защитить эти четыре свободы для каждого. Uważamy, że istnieją poważne powody dla których lepiej używać copyleft. Мы убеждены, что есть веские доводы в пользу того, что авторским левом лучше пользоваться. Czasami rządowe przepisy kontroli eksportu i sankcje handlowe mogą ograniczać waszą wolność rozpowszechniania kopii programu na cały świat. Иногда государственный контроль экспорта и торговые санкции могут ограничить вашу свободу передавать копии программ на международном уровне. Wyeliminowanie czy ignorowanie tych restrykcji nie jest w mocy autorów oprogramowania, ale mogą i powinni oni odmawiać narzucania ich jako warunków stosowania programu. Разработчики программ не в силах устранить или обойти эти ограничения, но отказаться от них как условий использования программы они могут. W ten sposób restrykcje nie będą wpływać na działania i ludzi poza zasięgiem jurysdykcji danego rządu. Таким образом эти ограничения не коснутся деятельности людей вне юрисдикции этих государств. Jeśli licencja oparta na przepisach prawa autorskiego respektuje prawa użytkowników tak, jak to opisano powyżej, to jest mało prawdopodobne, żeby był z nią kłopot jakiegoś innego rodzaju, którego do tej pory nie przewidzieliśmy (choć czasami się to zdarza). Если основанная на авторском праве лицензия уважает свободу в описанных выше аспектах, то едва ли с ней будут проблемы другого рода, которых мы не предвидели (хотя временами это и случается). Jednak niektóre licencje wolnego oprogramowania bazują na umowach, a w umowach można nakładać ograniczenia w dużo szerszym zakresie. Однако некоторые лицензии свободных программ основаны на контрактах, а контракты могут налагать ограничения в гораздо более широких пределах. To znaczy, że istnieje wiele możliwych sposobów, w jakie taka licencja mogłaby być niedopuszczalnie restrykcyjna, niewolna. Это значит, что есть много возможных причин, по которым лицензия может быть неприемлемо жесткой и несвободной. W żaden sposób nie jesteśmy w stanie wymienić wszystkich przypadków, które byłyby dla nas nieakceptowalne. Возможно, мы не в состоянии перечислить все возможные случаи. Jeśli licencja oparta na umowie ograniczałaby użytkownika w pewien niecodzienny sposób, w jaki nie mogą tego robić licencje oparte na prawie autorskim, a jaki nie został tutaj wspomniany jako uzasadniony, to będziemy musieli to przemyśleć i zapewne dojdziemy do wniosku, że nie jest wolna. Если основанная на контракте лицензия ограничивает пользователя необычным образом, невозможным для лицензий, основанных на авторском праве, который не упомянут здесь как правомерный, нам придется подумать об этом, и мы, вероятно, придем к заключению, что она не свободна. Mówiąc o wolnym oprogramowaniu, najlepiej unikać określeń takich jak „rozdawać” czy „bezpłatny”, gdyż niejawnie sugerują one, że chodzi o cenę, a nie o wolność. Когда речь идет о свободных программах, лучше всего избегать употребления таких терминов, как “раздавать” или “бесплатные”, потому что эти термины подразумевают, что дело в стоимости, а не в свободе. Niektóre powszechnie używane określenia, jak „piractwo”, są wyrazem poglądów, których, mamy nadzieję, nie podzielacie. Некоторые общепринятые термины, например, “пиратство”, несут в себе точку зрения, которую вы, как мы надеемся, не одобряете. Zachęcamy do przeczytania omówienia zatytułowanego „Mylące słowa i sformułowania, których lepiej unikać”. Эти термины обсуждаются на странице “Запутывающие слова и выражения, которых стоит избегать”. Mamy też listę prawidłowych tłumaczeń terminu „free software” na różne języki. У нас есть также список верных переводов выражения “свободные программы” на разные языки. Na koniec, warto zauważyć, że takie kryteria, jak ustanowione w tej definicji wolnego oprogramowania, wymagają uważnego namysłu nad ich interpretacją. Наконец, обратите внимание, что критерии, подобные тем, что приняты в этом определении свободной программы, требуют аккуратного осмысления при трактовке. O tym, czy dana licencja może być zaliczona do licencji wolnego oprogramowania, rozstrzygamy w oparciu o powyższe kryteria, stwierdzając, czy jest ona z nimi zgodna zarówno duchem jak i w szczegółowym zapisie. Чтобы решить, является ли лицензия конкретной программы лицензией свободных программ, мы оцениваем ее на основе этих критериев, определяя, удовлетворяет ли она как их духу, так и букве. Jeżeli licencja zawiera nadmierne ograniczenia, odrzucamy ją, nawet jeśli nie przewidzieliśmy danego problemu w podanych kryteriach. Если лицензия содержит необоснованные ограничения, мы отвергаем ее, даже если мы не предвидим противоречия этим критериям. Czasami wymagania niektórych licencji wzbudzają kontrowersje, co wymaga od nas intensywnego namysłu, łącznie z dyskusją z prawnikiem, zanim będziemy mogli zdecydować, czy dany wymóg jest możliwy do przyjęcia. Иногда требования лицензии затрагивают проблему, которую необходимо тщательно обдумать и обсудить с юристом, прежде чем мы сможем решить, приемлемо ли это требование. Kiedy wreszcie osiągniemy rozstrzygnięcie w takiej kwestii, często uaktualniamy powyższe kryteria, by wyjaśnić, dlaczego pewne licencje kwalifikują się bądź nie. Когда мы приходим к заключению по новому вопросу, мы часто обновляем эти критерии, чтобы было проще понять, почему определенные лицензии удовлетворяют или не удовлетворяют им. Jeśli jesteście ciekawi, czy konkretna licencja kwalifikuje się jako licencja wolnego oprogramowania, zajrzyjcie do naszej listy licencji. Если вы интересуетесь, является ли конкретная лицензия лицензией свободных программ, обратитесь к нашему списку лицензий. Jeżeli nie wymieniono tam tej, którą jesteście zainteresowani, możecie nas o nią zapytać wysyłając wiadomość na adres . Если лицензия, которая вас интересует, там не указана, вы можете спросить нас о ней, прислав запрос по адресу . Jeżeli planujecie napisanie nowej licencji, prosimy o skontaktowanie się najpierw z Free Software Foundation pisząc na powyższy adres. Если вы собираетесь написать новую лицензию, пожалуйста, свяжитесь сначала с Фондом свободного программного обеспечения по указанному адресу. Mnożenie różnych licencji wolnego oprogramowania powoduje, że użytkownicy muszą poświęcać więcej czasu na ich zrozumienie; zapewne uda nam się pomóc wam w znalezieniu istniejącej już licencji wolnego oprogramowania, która spełni wasze oczekiwania. Увеличение количества разных лицензий свободных программ означает, что пользователям потребуется больше усилий, чтобы разобраться в них; мы, возможно, сумеем помочь вам подобрать существующую лицензию свободных программ, которая вам подойдет. Jeśli okaże się to niemożliwe i rzeczywiście będziecie potrzebować nowej licencji, to korzystając z naszej pomocy możecie być pewni, że będzie to faktycznie licencja wolnego oprogramowania i unikniecie różnych problemów praktycznych. Если это невозможно, если вам действительно нужна новая лицензия, то с нашей помощью вы сможете гарантировать, что лицензия действительно является лицензией свободных программ и не несет в себе различных практических проблем. Poza oprogramowaniem Кроме программ Podręczniki do oprogramowania muszą być wolne, z tego samego powodu, dla którego oprogramowanie musi być wolne, a także dlatego, że podręczniki są w istocie częścią oprogramowania. Руководства по программам должны быть свободны по тем же причинам, по которым программы должны быть свободны, а также потому, что руководства фактически являются частью программ. Te same argumenty są prawdziwe także w przypadku innych rodzajów dzieł praktycznego użytku - to znaczy takich, które zawierają przydatną wiedzę, jak na przykład materiały edukacyjne i źródłowe. Те же самые аргументы имеют смысл для других разновидностей прикладных произведений - другими словами, произведений, которые содержат практические знания, такие, как учебники и справочники. Wikipedia jest najbardziej znanym przykładem. Википедия - наиболее известный пример. Każde dzieło może być wolne i dlatego definicja wolnego oprogramowania została poszerzona o definicję wolnych dzieł kultury dotyczącą dzieł dowolnego rodzaju. Любого рода произведение может быть свободно, и определение свободной программы было расширено до определения свободных произведений культуры, применимого к произведениям любого рода. Open Source? Открытый исходный текст? Inna grupa zaczęła używać terminu „open source” na oznaczenie czegoś zbliżonego (lecz nie identycznego) do „wolnego oprogramowania”. Другая группа начала употреблять термин “открытый исходный текст” для обозначения близкого (но не тождественного) “свободным программам” понятия. Wolimy określenie „wolne oprogramowanie”, gdyż od chwili, gdy tylko usłyszy się, o które znaczenie przymiotnika w nim chodzi, przywołuje ono na myśl wolność. Мы предпочитаем термин “свободная программа”, потому что, как только вы услышали, что он относится к свободе, а не к стоимости, он станет напоминать о свободе. Słowo „open” ani „otwarte” nigdy nie wywołują takich skojarzeń. Слово “открытый” не имеет никакого отношения к свободе. Jeśli Wasz program jest wolnym oprogramowaniem, to zasadniczo jest dobry etycznie - ale istnieje pułapka, której musicie się strzec. Если ваша программа свободна, она в основном этична - но есть западня, которой вы должны остерегаться. Wasz program, choć sam w sobie wolny, być może ograniczany jest przez niewolne oprogramowanie, od którego zależy. Ваша программа, даже если она сама по себе свободна, может быть ограничена несвободными программами, от которых она зависит. Ponieważ problem ten najbardziej widoczny jest obecnie w przypadku programów napisanych w Javie, nazywamy go Pułapką Javy. Поскольку наиболее ярко эта проблема выражена сегодня для программ на Java, мы называем это западней Java. Program jest wolny, kiedy jego użytkownicy mają pewne kluczowe swobody. Программа свободна, если у ее пользователей есть определенные жизненно важные свободы. Z grubsza rzecz ujmując, są to: wolność uruchamiania programu, wolność studiowania go i zmiany jego kodu źródłowego, wolność redystrybucji źródeł i binariów oraz wolność publikowania poprawionych wersji (zob. http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html). Грубо говоря, это свобода выполнять программу, свобода изучать и править исходный текст, свобода перераспространять исходный текст и двоичные файлы, а также свобода публиковать улучшенные версии. (См. http://www.gnu.org/philosophy/free-sw.html.) To, czy dany program jest wolnym oprogramowaniem, zależy wyłącznie od jego licencji. Является ли данная программа в виде исходного текста свободной, полностью определяется смыслом ее лицензии. To, czy program może być używany w Wolnym Świecie, przez ludzi, którzy zamierzają żyć w wolności, jest pytaniem bardziej złożonym. Может ли программа применяться в мире свободы - применяться людьми, которые намерены жить свободно, - более сложный вопрос. Nie decyduje o tym licencja samego programu, gdyż żaden program nie działa w odosobnieniu. Это определяется не только собственной лицензией программы, потому что никакая программа не работает изолированно. Każdy program zależy od innych programów. Всякая программа зависит от других программ. Musi na przykład zostać skompilowany lub zinterpretowany, więc zależy od kompilatora czy interpretera. Например, программу нужно скомпилировать или интерпретировать, так что она зависит от компилятора или интерпретатора. Jeśli jest kompilowany do kodu bajtowego, zależy od interpretera tego kodu. Если она компилируется в промежуточный псевдокод, то она зависит от интерпретатора псевдокода. Ponadto, do działania potrzebuje bibliotek, a może też wywoływać inne odrębne programy działające jako osobne procesy. Более того, чтобы выполняться, ей нужны библиотеки, и она может вызывать другие самостоятельные программы, которые выполняются в других процессах. Dany program może zależeć od innych, żeby w ogóle działać lub wymagać ich tylko dla pewnych funkcji. Все эти программы - зависимости. Зависимости могут быть необходимы для того, чтобы программа могла хоть как-то выполняться, или только для доступа к определенным возможностям. Tak czy owak, cały program lub jego część nie mogą funkcjonować bez oprogramowania, od którego są zależne. Как бы то ни было, вся программа или ее часть не может функционировать без зависимостей. Jeżeli niektóre z wymaganych przez program elementów nie są wolne, to znaczy, że całość lub część programu nie dadzą się uruchomić w całkowicie wolnym systemie - nie nadaje się on do używania w Wolnym Świecie. Если какая-то из зависимостей программы несвободна, это значит, что вся или часть программы не сможет выполняться в полностью свободной системе - ее нельзя использовать в мире свободы. Jasne, możemy rozprowadzać ten program i trzymać kopie w swoich komputerach, ale niewiele z tego pożytku, jeśli nie będzie działał. Разумеется, мы могли бы перераспространять эту программу и копировать ее на свои машины, но пользы от этого не много, потому что она не станет работать. Taki program jest wolnym oprogramowaniem, lecz w praktyce został spętany przez niewolne oprogramowanie, od którego jest uzależniony. Эта программа свободна, но фактически она скована несвободными зависимостями. Ten kłopot może się pojawić w każdego rodzaju oprogramowaniu, w dowolnym języku. Эта проблема может возникнуть в программах любого рода, на любом языке. Na przykład, wolny program działający tylko w Microsoft Windows jest ewidentnie bezużyteczny w Wolnym Świecie. Например, свободная программа, которая выполняется только под Microsoft Windows, явно бесполезна для мира свободы. Ale program działający na GNU / Linuksie także może być bezużyteczny, jeśli zależy od innego niewolnego oprogramowania. Но программа, которая выполняется под GNU/Linux, тоже может быть бесполезна, если она зависит от других несвободных программ. W przeszłości główną przyczyną takich kłopotów były Motif (zanim powstał LessTif) oraz Qt (zanim twórcy tej biblioteki uczynili ją wolnym oprogramowaniem). В прошлом Motif (до того, как у нас появился Lesstif) и Qt (до того, как его разработчики сделали его свободным) были серьезными источниками этой проблемы. Większość kart graficznych 3D wykorzystuje w pełni swoje możliwości tylko z niewolnymi sterownikami, co także powoduje tego rodzaju problemy. Большинство видеоплат с трехмерной графикой в полном объеме работают только с несвободными драйверами, что тоже создает эту проблему. Ale głównym źródłem tego problemu jest obecnie Java, gdyż osoby piszące wolne oprogramowanie często uważają, że Java jest sexy. Но сегодня серьезнейший источник этой проблемы - Java, потому что люди, которые пишут свободные программы, часто испытывают влечение к Java. Zaślepieni przez swoje zafascynowanie językiem, przeoczają kwestię zależności i wpadają w Pułapkę Javy. Ослепленные притягательностью языка, они закрывают глаза на проблему зависимостей и попадают в западню Java. Wykonana przez firmę Sun implementacja Javy nie jest wolna. Реализация Java компании Sun несвободна. Standardowe biblioteki Javy też nie są wolne. Стандартные библиотеки Java тоже несвободны. Mamy wolne implementacje Javy, takie jak GNU Compiler for Java (GCJ) i GNU Classpath, ale nie udostępniają one jeszcze wszystkich funkcji. Свободные реализации Java у нас есть - такие, как компилятор GNU языка Java (GCJ) и GNU Classpath, - но они поддерживают еще не все возможности. Nadal to nadganiamy. Мы пока только догоняем. Gdy piszecie program w Javie na platformie Javy oferowanej przez Suna, jesteście podatni na nieświadome wykorzystywanie funkcji występujących tylko w implementacji Suna. Если вы разрабатываете программу на Java с помощью платформы Java компании Sun, вы, скорее всего, будете пользоваться возможностями, доступными только для платформы Sun, даже не замечая этого. Kiedy się zorientujecie, może się okazać, że korzystacie z nich od miesięcy, a ponowne wykonanie pracy zajęłoby kolejne miesiące. К тому времени, как вы обнаружите это, вы, возможно, будете пользоваться ими уже многие месяцы, и на переделку тоже уйдут месяцы. Moglibyście wtedy powiedzieć: „To za dużo roboty, żeby zaczynać od początku”. Может оказаться, что вы скажете: “Это слишком большая работа, чтобы начинать ее заново”. Wówczas Wasz program wpadnie w Pułapkę Javy, stanie się nieużywalny w Wolnym Świecie. Тогда ваша программа провалится в западню Java; ею нельзя будет пользоваться в мире свободы. Niezawodną metodą uniknięcia Pułapki Javy jest posiadanie w systemie wyłącznie wolnej implementacji Javy. Надежный способ избежать западни Java - устанавливать в своей системе только свободную реализацию Java. Wtedy, jeśli skorzystacie z jakiejś cechy Javy lub biblioteki, której wolne oprogramowanie jeszcze nie obsługuje, zorientujecie się od razu i natychmiast będziecie mogli przepisać kod. Тогда, если вы воспользуетесь особенностью языка или библиотеки, которую свободные программы пока не поддерживают, вы сразу же это обнаружите, и вы сможете немедленно переписать эту часть программы. Sun nadal rozwija dodatkowe „standardowe” biblioteki Javy, a niemal wszystkie z nich są niewolne. W wielu przypadkach nawet specyfikacja biblioteki jest tajemnicą handlową. Zaś ostatnia licencja Suna dotycząca specyfikacji bibliotek zakazuje wydawania implementacji częściowych, czegokolwiek mniej niż pełna implementacja specyfikacji. Sun продолжает разрабатывать дополнительные “стандартные” библиотеки Java, и почти все они несвободны; во многих случаях даже спецификации библиотеки являются коммерческой тайной, и последняя лицензия Sun на эти спецификации запрещает выпуск чего бы то ни было, кроме полной реализации спецификаций. (Zob. np. http://jcp.org/aboutJava/communityprocess/JSPA2.pdf oraz http://jcp.org/aboutJava/communityprocess/final/jsr129/j2me_pb-1_0-fr-spec-license.html) (См., например, http://jcp.org/aboutJava/communityprocess/JSPA2.pdf и http://jcp.org/aboutJava/communityprocess/final/jsr129/j2me_pb-1_0-fr-spec-license.html.) Na szczęście, ta licencja pozwala na wydanie implementacji jako wolnego oprogramowania - temu, kto otrzyma taką bibliotekę, wolno ją zmienić i nie musi się trzymać specyfikacji. К счастью, эта лицензия на спецификации все-таки позволяет выпускать реализацию в качестве пакета свободных программ; другим, тем, кто получит библиотеку, можно позволить изменять ее, и от них не требуется следовать спецификации. Jednak efektem tej klauzuli jest zakaz korzystania z modelu wspólnej pracy nad projektem do wytworzenia wolnej implementacji. Но это требование фактически запрещает применять схемы сотрудничества для выработки свободной реализации. Zastosowanie tego modelu pociągałoby za sobą publikowanie niekompletnych wersji, czego nie wolno robić tym, którzy przeczytali specyfikację. Применение такой схемы подразумевало бы публикацию неполных версий, а это не позволено тем, кто прочел спецификации. W pionierskim okresie ruchu wolnego oprogramowania uniknięcie zależności od niewolnych programów było niemożliwe. На заре движения за свободное программное обеспечение было невозможно избежать зависимости от несвободных программ. Zanim mieliśmy do dyspozycji kompilator GNU C, każdy program napisany w C (wolny czy nie) zależał od niewolnego kompilatora C. До того, как у нас появился компилятор Си GNU, каждая программа на Си (свободная или нет) зависела от несвободного компилятора Си. Zanim dysponowaliśmy biblioteką GNU C, każdy program zależał od niewolnej biblioteki C. До того, как у нас появилась библиотека Си GNU, каждая программа зависела от несвободной библиотеки Си. Zanim mieliśmy Linuksa, pierwsze wolne jądro, każdy program zależał od niewolnego jądra. До появления у нас Linux, первого свободного ядра, каждая программа зависела от несвободного ядра. Zanim mieliśmy BASH, każdy skrypt powłoki musiał być interpretowany przez niewolną powłokę. До того, как у нас появился BASH, каждую программу для командного интерпретатора приходилось выполнять в несвободном командном интерпретаторе. To, że nasze pierwsze programy początkowo były skrępowane przez owe zależności, było nie do uniknięcia, ale zaakceptowaliśmy to, gdyż planowaliśmy stopniowe ich uwalnianie. Наши первые программы изначально были опутаны этими зависимостями, это было неизбежно; но мы пошли на это, потому что в наши планы входило последующее избавление наших программ. Nasz ostateczny cel, samodzielny system operacyjny GNU, mieścił w sobie wolne zamienniki dla wszystkich tych zależności. Jeśli osiągnęlibyśmy ten cel, oswobodzilibyśmy wszystkie nasze programy. Наша высшая цель - самодостаточная операционная система GNU - содержала свободные замены всех этих зависимостей; если бы мы достигли цели, все наши программы были бы спасены. I tak się stało: mając system GNU / Linux, możemy teraz uruchamiać je na wolnych platformach. Так и случилось: благодаря системе GNU/Linux сейчас мы можем выполнять эти программы на свободных платформах. Obecnie sytuacja wygląda inaczej. Сегодня ситуация другая. Mamy potężne wolne systemy operacyjne i wiele wolnych narzędzi programistycznych. Теперь у нас есть мощные свободные операционные системы и большое количество свободных средств разработки. Każde zadanie, jakie chcecie wykonać, możecie wykonać na wolnej platformie - bez konieczności akceptowania choćby tymczasowej zależności od niewolnego oprogramowania. Какую бы работу вы ни хотели выполнить, вы можете делать это на свободной платформе; нет необходимости соглашаться даже на временную несвободную зависимость. Główną przyczyną tego, że obecnie ludzie wpadają w pułapkę, jest to, że się nad tym nie zastanawiają. Главная причина, по которой люди попадают сегодня в западню - то, что они не думают об этом. Najłatwiej rozwiązać problem Pułapki Javy ucząc ludzi, żeby do niej nie wpadali. Проще всего эту проблему решить, приучая людей ее распознавать и не попадать в нее. Żeby uchronić swój napisany w Javie kod przed Pułapką Javy, zainstalujcie wolne środowisko programistyczne Javy i używajcie go. Чтобы предохранить ваши программы на Java от этой западни, установите свободную среду разработки Java и пользуйтесь ею. Ogólnie rzecz biorąc: jakiegokolwiek języka programowania używacie, miejcie oczy otwarte i sprawdzajcie status programów, od których zależy Wasz kod. Вообще, каким бы языком вы ни пользовались, смотрите в оба и проверяйте, свободны ли пакеты, от которых зависят ваши программы. Najprostszym sposobem zweryfikowania, czy dany program jest wolny jest poszukanie go w Katalogu Wolnego Oprogramowania (http://www.fsf.org/directory). Самый простой способ проверить, является ли программа свободной - поискать ее в Каталоге свободных программ (http://www.fsf.org/directory). Jeżeli nie ma go w katalogu, możecie porównać jego licencję z listą licencji wolnego oprogramowania (http://www.gnu.org/licenses/license-list.html). Если программы в каталоге нет, можно проверить, перечислены ли ее лицензии в списке лицензий свободных программ (http://www.gnu.org/licenses/license-list.html). Próbujemy oswobodzić schwytane w pułapkę programy Javy, więc jeśli lubicie język Java, zachęcamy Was do pomocy w rozwijaniu zbioru bibliotek GNU Classpath. Мы пытаемся спасти завязнувшие программы на Java, так что если вам нравится этот язык, мы приглашаем вас помочь в разработке GNU Classpath. Wypróbowanie działania swoich programów z kompilatorem GCJ i GNU Classpath i zgłoszenie kłopotów z klasami już zaimplementowanymi, też jest pomocne. Если вы испытаете свои программы с компилятором GCJ и GNU Classpath и расскажете о любых проблемах, с которыми вы столкнетесь в уже реализованных классах, это тоже будет полезно. Niemniej jednak, zbudowanie GNU Classpath wymaga czasu; jeśli wciąż dodawane będą kolejne niewolne biblioteki, to pewnie nigdy nie będziemy mieć wszystkich najnowszych. Однако до конца разработки GNU Classpath пройдет какое-то время; если несвободные библиотеки будут по-прежнему добавляться, у нас, может быть, никогда не будет самых последних из них. Dlatego, prosimy, nie nakładajcie swoim wolnym programom kajdan. Так что не сажайте, пожалуйста, свои свободные программы в кандалы. Kiedy piszecie dziś jakiś program użytkowy, napiszcie go tak, aby od początku działał korzystając z wolnego oprogramowania wspomagającego. Когда сегодня вы будете писать прикладную программу, пишите ее так, чтобы она с самого начала выполнялась на свободных средствах. Dlaczego otwartemu oprogramowaniu umyka idea Wolnego Oprogramowania? Почему “открытый исходный текст” не передает понятия “свободная программа”? Richard Stallman Ричард Столмен Kiedy nazywamy oprogramowanie „wolnym”, myślimy o takim oprogramowaniu, które respektuje podstawowe wolności użytkownika: wolność użytkowania, wolność analizy i zmiany kodu źródłowego oraz wolność do rozpowszechniania go wraz ze zmianami lub bez zmian. Когда мы называем программу “свободной”, мы имеем в виду, что она уважает основные свободы пользователей: свободу исполнять ее, изучать и править ее, а также распространять с изменениями или без них. Jest to kwestia wolności, nie ceny, pomyślcie więc o wolności słowa („free speech”), a nie o darmowym piwie („free beer”). Это вопрос свободы, а не цены, так что представляйте себе “вольную речь”, а не “бесплатное пиво”. Te wolności są niezwykle ważne. Эти свободы жизненно важны. Są one kluczowe, nie tylko dla użytkownika indywidualnego, ale również dla społeczności jako całości, ponieważ promują solidarność społeczną - to znaczy współdzielenie i współpracę. Они имеют значение не только для отдельных пользователей, но и для всего общества в целом, потому что они способствуют развитию общественной солидарности - то есть обмена и сотрудничества. Wolności owe stają się obecnie jeszcze ważniejsze; nasza kultura i aktywność życiowa stają się coraz bardziej cyfrowe. Они становятся еще важнее оттого, что цифровая техника все больше входит в нашу культуру и жизнедеятельность. W świecie cyfrowych dźwięków, obrazów i słów, wolne oprogramowanie staje się coraz bardziej niezbędne dla wolności. В мире цифровых звуков, изображений и слов свободные программы становятся все более важны для свободы вообще. Dziesiątki milionów ludzi na całym świecie używa wolnego oprogramowania, szkoły publiczne w niektórych regionach Indii i Hiszpanii uczą wszystkich uczniów obsługi wolnego systemu operacyjnego GNU / Linux". Десятки миллионов людей по всему миру используют сегодня свободные программы: общественные школы некоторых штатов Индии и провинций Испании теперь преподают всем учащимся работу в свободной операционной системе GNU/Linux. Większość tych użytkowników nigdy nie słyszała o etycznych powodach, dla których rozwinęliśmy ten system i zbudowaliśmy społeczność wolnego oprogramowania, dlatego obecnie ten system i społeczność są częściej nazywane „otwartym oprogramowaniem”, co kwalifikuje je do innej filozofii, w której te wolności są rzadko wspominane. Однако большинство этих пользователей никогда не слышало об этических причинах, по которым мы разработали эту систему и построили сообщество свободного программного обеспечения, потому что сегодня об этой системе и сообществе говорят как об “открытом исходном тексте”, соотнося их с другой философией, в которой эти свободы едва упоминаются. Ruch wolnego oprogramowania prowadzi kampanie na rzecz wolności użytkowników od 1983 roku. Движение за свободное программное обеспечение боролось за свободу пользователей с 1983 года. W roku 1984 uruchomiliśmy rozwój wolnego systemu GNU, tak więc mogliśmy uniknąć niewolnych systemów operacyjnych, które odmawiają wolności swoim użytkownikom. В 1984 году мы дали старт разработке свободной операционной системы GNU, чтобы мы могли обходиться без несвободных операционных систем, которые отказывают своим пользователям в свободе. W latach 80-tych rozwinęliśmy większość kluczowych składników systemu i dla tych składników zaprojektowaliśmy GNU General Public License (GNU GPL) - licencję zaprojektowaną specjalnie po to, by chronić wolność wszystkich użytkowników programu. За восьмидесятые годы XX века мы разработали большинство основных компонентов такой системы и составили Стандартную общественную лицензию GNU (GNU GPL), чтобы выпускать их под этой лицензией, - лицензию, созданную специально для того, чтобы защитить свободу всех пользователей программы. Nie wszyscy użytkownicy i projektanci wolnego oprogramowania zgodzili się z celami wytyczonymi przez ruch wolnego oprogramowania. Не все пользователи и разработчики свободных программ сочувствовали целям движения за свободное программное обеспечение. W 1998 roku doszło do rozłamu w społeczności wolnego oprogramowania - część społeczności rozpoczęła kampanię nazwaną „otwartym oprogramowaniem”. В 1998 году часть сообщества свободного программного обеспечения откололась и начала кампанию от имени “открытого исходного текста”. Pojęcie to zostało stworzone, by uniknąć możliwości pomyłki w rozumieniu terminu “free software” (w znaczeniu darmowego oprogramowania), lecz wkrótce zostało ono skojarzone z nieco inną filozofią, aniżeli ta związana z ruchem wolnego oprogramowania. Этот термин первоначально был предложен, чтобы избежать возможного неверного толкования термина “свободная программа”, но очень скоро он начал ассоциироваться с философскими взглядами, совершенно отличными от взглядов движения за свободное программное обеспечение. Cześć osób wspierających środowisko otwartego oprogramowania rozważało użycie tego pojęcia jako „marketingowej kampanii na rzecz wolnego oprogramowania”, która mogłaby apelować do środowisk biznesowych, uwydatniając praktyczne korzyści używania wolnego oprogramowania bez poruszania problemów, o których ci nie chcieliby słyszeć. Одни сторонники открытого исходного текста рассматривали этот термин как “рекламную кампанию за свободное программное обеспечение”, которая привлекла бы внимание предпринимателей, подчеркивая практические выгоды, связанные с этими программами, не затрагивая в то же время вопросов добра и зла, о которых они, возможно, не хотели бы слушать. Inni wspierający wprost odrzucili wartości etyczne i społeczne ruchu wolnego oprogramowania. Другие сторонники просто отвергали этические и социальные ценности движения за свободное программное обеспечение. Ich postawa w sprawie kampanii otwartego oprogramowania była taka, że nie byli ani przeciwnikami, ani zwolennikami tych wartości. Какими бы ни были их взгляды, когда они ратовали за открытый исходный текст, они не упоминали и не защищали эти ценности. Termin „otwarte oprogramowanie” szybko został związany z pomysłami i argumentami opartymi o praktyczne wartości, takie jak tworzenie lub posiadanie potężnego, niezawodnego oprogramowania. Термин “открытый исходный текст” быстро стал ассоциироваться с идеями и аргументами, основанными только на практических ценностях, таких, как создание и обладание эффективными надежными программами. Większość propagatorów otwartego oprogramowania przyłączyło się do tego środowiska od tamtego czasu i myślą tylko o tych praktycznych wartościach. Впоследствии к этому пришло большинство сторонников открытого исходного текста, и они ассоциируются с тем же. Te dwa określenia opisują niemalże te same kategorie oprogramowania, lecz opierają się na zasadniczo różnych wartościach. Эти два термина описывают почти одну и ту же категорию программ, но они соответствуют взглядам, основанным на принципиально различных ценностях. Otwarte oprogramowanie jest metodologią rozwoju, wolne oprogramowanie jest ruchem społecznym. Открытый исходный текст - это методика разработки; свободные программы - это общественное движение. Dla ruchu wolnego oprogramowania, wolne oprogramowanie jest ważne etycznie, ponieważ tylko wolne oprogramowanie respektuje wolność użytkownika. Для движения за свободное программное обеспечение свободные программы - это этический императив - уважение свободы пользователей. Dla porównania, filozofia otwartego oprogramowania rozważa kwestie, jak tworzyć oprogramowanie „lepiej” wyłącznie w sensie praktycznym. Напротив, философия открытого исходного текста рассматривает проблемы с точки зрения того, как сделать программы “лучше” - только в практическом смысле. Twierdzi, że niewolne oprogramowanie jest gorszym rozwiązaniem prawdziwych problemów. Согласно этой философии, несвободная программа - это неудовлетворительное решение поставленной практической задачи. Dla ruchu wolnego oprogramowania niewolne oprogramowanie jest problemem społecznym, którego jedynym rozwiązaniem jest rezygnacja z używania go i przejście do używania wolnego oprogramowania. Однако для движения за свободное программное обеспечение несвободные программы - это социальная проблема, и решение - прекратить пользоваться ими и перейти на свободные программы. „Wolne oprogramowanie.” “Свободная программа”. „Otwarte oprogramowanie.” “Открытый исходный текст”. Jeżeli jest to to samo oprogramowanie (lub prawie to samo, czy robi różnicę, którą z tych nazw użyjesz? Если это одни и те же программы (или почти одни и те же), разве имеет значение, каким из двух названий вы пользуетесь? Tak, ponieważ różne słowa wyrażają różne myśli. Имеет, потому что разные слова передают разные понятия. Wolny program niezależnie od swojej nazwy może zapewnić nam dzisiaj taką samą wolność, ale ugruntowanie wolności na dłuższą metę zależy przede wszystkim od nauczenia ludzi, jaką wartość daje wolność. Хотя свободная программа под любым другим названием даст вам ту же свободу сегодня, установление свободы на постоянной основе зависит прежде всего от того, будут ли людей приучать ценить свободу. Jeżeli chcesz w tym pomóc, kluczowym jest, by mówić o „wolnym oprogramowaniu”. Если вы хотите помочь этому, то важно говорить о “свободных программах”. My z ruchu wolnego oprogramowania nie uważamy obozu otwartego oprogramowania za wroga; wrogiem jest oprogramowanie własnościowe (niewolne). Мы, участники движения за свободное программное обеспечение, не думаем о лагере открытого исходного текста как о противнике: противник - несвободные программы. To, czego oczekujemy od ludzi, to świadomość, że my stawiamy na wolność, a więc nie akceptujemy sytuacji, w której jesteśmy błędnie określani jako popierający otwarte oprogramowanie. Но мы хотим, чтобы люди знали, что мы стоим за свободу, так что мы не допускаем неверного причисления нас к сторонникам открытого исходного текста. Lepszym rozwiązaniem byłby wybór jednoznacznego określenia, oczywiście jeśli nie wiązałoby się to z innymi problemami. Это не идеальное решение; оно не может полностью устранить проблему. Однозначный и корректный термин был бы лучше, если бы он не заключал в себе других проблем. Niestety, wszystkie inne angielskie wyrażenia wiążą się z innymi problemami. К сожалению, у всех альтернатив в английском языке есть свои проблемы. Sprawdziliśmy wiele propozycji, które zostały nam zaproponowane, lecz żadna z nich nie była na tyle „jasna” by zmiana na nią była dobrym pomysłem. Мы рассмотрели многое из того, что нам предлагали, но ничто не было так явно “правильно”, чтобы переход на это был бы хорошей идеей. (Na przykład, w niektórych znaczeniach francuskie i hiszpańskie słowo „libre” spełniało swoją rolę, lecz mieszkańcy Indii w ogóle nie znają znaczenia tego słowa). (Например, в некоторых контекстах французское и испанское слово “libre” хорошо подходит, но в Индии люди с ним совсем не знакомы). Każdy zaproponowany zamiennik słów „wolne oprogramowanie ” posiada jakiś problem znaczeniowy - dotyczy to również „otwartego oprogramowania” У каждой предлагавшейся замены термина “свободная программа” есть та или иная семантическая проблема - в том числе и у “открытого исходного текста”. Oficjalna definicja terminu „oprogramowanie o otwartym źródle” (która jest publikowana przez Open Source Initiative i jest zbyt długa, by ją tu przytoczyć) była wyprowadzona niebezpośrednio z naszych kryteriów odnośnie wolnego oprogramowania. Официальное определение “программы с открытым исходным текстом” (которое опубликовано Инициативной группой открытого исходного текста и слишком длинно, чтобы приводить его здесь) было выведено (косвенно) из наших критериев свободных программ. Nie jest taka sama, a w pewnych aspektach jest mniej restrykcyjna. Это не одно и тоже, оно немного шире в некоторых аспектах. Jednakże ich definicja pokrywa się z naszą w większości przypadków. Тем не менее их определение согласуется с нашим в большинстве случаев. Jednakże oczywistym znaczeniem wyrażenia „oprogramowanie o otwartym źródle” oraz znaczeniem, które dla większość ludzi zdaje się być tym właściwym, jest to, że użytkownik ma wgląd do kodu źródłowego. Однако очевидное значение выражения “программа с открытым исходным текстом” - “вы можете смотреть на исходный текст”, - и большинство людей, похоже, думает, что оно это и означает. To kryterium jest o wiele słabsze niż definicja wolnego oprogramowanie, a także o wiele słabsze niż oficjalna definicja otwartego kodu. Этот критерий намного слабее, чем определение свободной программы, а также намного слабее, чем официальное определение открытого исходного текста. Można w nim zmieścić wiele programów, które nie są ani wolne, ani otwarte. Ему соответствует много программ, которые не являются ни свободными программами, ни программами с открытым исходным текстом. Od kiedy oczywiste znaczenie terminu „otwarte oprogramowanie” przestało być tym, które mieli na myśli jego twórcy, doszło do tego, że większośc ludzi zaczęło je źle pojmować. Поскольку наивное толкование “открытого исходного текста” не означает того, что подразумевают его защитники, это приводит к тому, что большинство людей неверно понимают термин. Powołując się na pisarza Neala Stephensona: „Linux jest ‚oprogramowaniem o otwartym kodzie’ czyli każdy może zdobyć kopię jego plików źródłowych”. Согласно писателю Нилу Стефенсону, “Linux - это программа с ‘открытым исходным текстом’, что попросту означает, что каждый может получить копии файлов исходного текста”. Nie sądzę, by świadomie poszukiwał on argumentów na odrzucenie lub zakwestionowanie „oficjalnej” definicji. Я не думаю, что он преднамеренно стремился отвергнуть или оспорить официальное определение. Myślę, że zwyczajnie zastosował regułę języka angielskiego, by zaproponować znaczenie tego terminu. Я полагаю, он просто применил правила английского языка, чтобы получить смысл термина. Amerykański stan Kansas opublikował podobną definicję: „Używajcie oprogramowania o otwartym kodzie (OSS). Штат Канзас опубликовал сходное определение: “Применение программ с открытым исходным текстом (ПОИТ). OSS jest oprogramowaniem, którego kod źródłowy jest ogólnie dostępny, jednakże różne umowy licencyjne mogą określać, co można robić z danym kodem źródłowym.” ПОИТ - это программа, исходный текст которой свободно и публично доступен, хотя разные лицензионные соглашения по-разному определяют, что позволено делать с этим исходным текстом”. New York Times opublikował artykuł rozszerzający znaczenie tego terminu na beta testerów - pozwalając pewnej grupie użytkowników przetestować wczesne wersje produktu oraz odesłać opinie na temat produktu - co twórcy oprogramowania własnościowego praktykują od lat. Нью-Йорк таймс напечатала статью, которая распространяет значение этого понятия на предварительное тестирование пользователями - передачу небольшому числу пользователей на пробу ранней версии программы и получение конфиденциальных отзывов - что практиковалось разработчиками несвободных программ десятилетиями. Wspierający środowisko otwartego oprogramowania próbują radzić sobie z tym problemem przez wskazywanie na oficjalną definicję, lecz to poprawne podejście do sprawy jest mniej efektywne dla nich niż dla nas. Сторонники открытого исходного текста пытаются бороться с этим, указывая на свое официальное определение, но для них этот корректирующий подход менее эффективен, чем для нас. Termin „free sofware” [wolne oprogramowanie] posiada [po angielsku] dwa naturalne znaczenia, więc osoba, która pojęła ideę „free speech, not free beer” [wolność słowa, nie darmowe piwo] ponownie nie zrozumie tego błędnie. У термина “свободная программа” есть два естественных значения, одно из которых мы подразумеваем, так что человек, который ухватил идею “вольная речь, а не бесплатное пиво”, никогда больше не поймет его неправильно. Termin „otwarte oprogramowanie” posiada tylko jedno znaczenie, które jest inne niż znaczenie wykorzystywane przez wspierających środowisko otwartego oprogramowania. У термина же “открытый исходный текст” только одно естественное значение, и оно отлично от значения, которое подразумевают его сторонники. W tym przypadku nie ma prostej drogi, by wyjaśnić tę oficjalną definicję, co powoduje jeszcze większe zamieszanie. Так что нет внятного способа объяснить и оправдать его официальное определение. Это приводит к еще большей неразберихе. Kolejnym błędem w rozumieniu idei „otwartego oprogramowania” jest przekonanie o nieużywaniu licencji GNU GPL. Еще одно заблуждение относительно “открытого исходного текста” - мысль, что это значит “не использующее GNU GPL”. Istnieje także przekonanie, że „wolne oprogramowanie” oznacza oprogramowanie objęte licencją GPL. Это имеет тенденцию сочетаться с другим заблуждением, - что “свободная программа” значит “программа под GPL”. Te dwa twierdzenia są błędne, ponieważ licencja GNU GPL uważana jest za licencję otwartego oprogramowania, a większość licencji otwartego oprogramowania uważana jest za licencje wolnego oprogramowania. Ни то, ни другое не верно, поскольку GNU GPL удовлетворяет критериям открытого исходного текста, и большинство лицензий программ с открытым исходным текстом можно признать лицензиями свободных программ. Różne wartości mogą prowadzić do tych samych wniosków… lecz nie zawsze Различные ценности могут вести к сходным заключениям… но не всегда Radykalne grupy w latach sześćdziesiątych miały opinie frakcji: niektóre organizacje podzieliły się z powodu niezgody w sprawach wspólnej strategii, powstały dwie grupy-córki i traktowały się nawzajem jako wrogów pomimo posiadania tych samych celów i wartości. Радикальные группы шестидесятых годов XX века были известны своей склонностью к расколам: организации разбивались из-за несогласия в деталях стратегии, и две дочерние группы считали друг друга противниками несмотря на то, что основные цели и ценности у них были сходны. Prawica używała tego, by krytykować całą lewicę. Правое крыло всячески раздувало это и пользовалось этим для критики левых вообще. Niektórzy próbują zdyskredytować ruch wolnego oprogramowania poprzez porównanie naszej niezgody z otwartym oprogramowaniem do niezgody tych radykalnych grup, ale tu występuje odwrotna sytuacja. Некоторые пытаются умалить движение за свободное программное обеспечение, сравнивая наши разногласия с “открытым исходным текстом” с разногласиями между теми радикальными группами. Они переворачивают всё с ног на голову. Nie zgadzamy się z obozem otwartego oprogramowaniem w stosunku do podstawowych celów i wartości, lecz w praktyce nasze i ich poglądy prowadzą do tych samych działań, jak na przykład rozwój wolnego oprogramowania. Мы не согласны с лагерем открытого исходного текста в основных целях и ценностях, но их и наши взгляды приводят во многих случаях к одному и тому же практическому поведению - такому, как разработка свободных программ. W rezultacie ludzie z ruchu wolnego oprogramowania i z obozu otwartego oprogramowania często współpracują ze sobą nad projektami takimi jak rozwój oprogramowania. В результате люди из движения за свободное программное обеспечение и из лагеря открытого исходного текста часто работают вместе над практическими проектами - такими, как разработка программ. Jest wartym odnotowania, że dwa tak różne poglądy motywują ludzi do współpracy nad tymi samymi projektami. Замечательно, что такие разные философские взгляды могут так часто мотивировать разных людей на участие в одних и тех же проектах. Jednakże, występują sytuacje, gdzie te dwa fundamentalne poglądy prowadzą do bardzo różnych działań. Тем не менее есть ситуации, в которых эти принципиально различные взгляды ведут к совершенно разным действиям. Idea otwartego oprogramowania polega na tym, że pozwolenie użytkownikowi na zmianę oraz redystrybucję oprogramowania powoduje że staje się ono potężniejsze i bardziej niezawodne. Идея открытого исходного текста состоит в том, что разрешение пользователям изменять и распространять программы сделает их эффективнее и надежнее. To nie jest jednak gwarantowane. Но это не гарантировано. Twórcy własnościowego oprogramowania niekoniecznie są niekompetentni. Разработчики несвободных программ не обязательно некомпетентны. Czasami stworzą program, który jest potężny i niezawodny, mimo że nie respektuje wolności użytkownika. Иногда они выпускают программу, которая эффективна и надежна, хотя она и не уважает свободу пользователей. Aktywiści wolnego oprogramowania i zwolennicy otwartego oprogramowania różnie reagują na coś takiego. Активисты свободного программного обеспечения и энтузиасты открытого исходного текста реагируют на это очень по-разному. Prawdziwi entuzjaści otwartego oprogramowania, ci którzy nie są skażeni ideami wolnego oprogramowania, powiedzą „jestem zaskoczony, że byłeś w stanie stworzyć program, który dobrze działa bez użycia naszego modelu rozwoju, ale Ci się udało. Чистый энтузиаст открытого исходного текста - тот, кто совершенно не подвержен влиянию идеалов свободного программного обеспечения, скажет: “Я не думал, что вы сумеете заставить программу работать так хорошо без применения нашей модели разработки, но вы это сделали. W jaki sposób mogę otrzymać kopię?” Как мне получить копию?” Taka postawa doprowadzi do akceptacji spisków zabierających naszą wolność. Такое отношение будет поощрять схемы, которые отнимают у нас свободу, и приведет к ее утрате. Członkowie ruchu wolnego oprogramowania powiedzą „Twój program jest bardzo atrakcyjny, lecz ja bardziej cenię sobie moją wolność, a więc odrzucam twój program. Активист свободного программного обеспечения скажет: “Ваша программа очень привлекательна, но не стоит моей свободы. Так что я обойдусь без нее. W inny sposób zrobię to, co potrzebuję, a wspomogę rozwój wolnego odpowiednika”. Я буду выполнять свою работу как-то по-другому и поддержу проект, который развивает свободную замену вашей программе”. Jeżeli cenimy swoją wolność, możemy działać tak, aby ją utrzymywać i chronić. Раз мы ценим свою свободу, мы должны действовать, чтобы поддержать и защитить ее. Potężne, niezawodne oprogramowanie może być złe Эффективная надежная программа может быть плохой Pomysł, który głosi, że chcemy potężnego i niezawodnego oprogramowania, pochodzi z twierdzenia, że oprogramowanie jest zaprojektowane po to, by służyć jego użytkownikom. Мысль, будто мы хотим, чтобы программы были эффективны и надежны, следует из предположения, что они создаются, чтобы служить своим пользователям. Jeżeli jest potężne i niezawodne, to znaczy, że lepiej służy użytkownikom. Если программа эффективна и надежна, это значит, что она служит им лучше. Można powiedzieć, że oprogramowanie służy użytkownikom tylko jeżeli respektuje ich wolność. Но говорить, что программа служит своим пользователям, можно только тогда, когда она уважает их свободу. A co w przypadku, kiedy oprogramowanie jest zaprojektowane, by tę wolność ograniczyć? Что, если программа разрабатывается для того, чтобы заковать пользователей в кандалы? W takim przypadku potęga takiego programu oznacza, że ograniczenia są bardziej restrykcyjne i ciężej je usunąć. Тогда эффективность означает, что цепи жмут сильнее, а надежность - что их труднее сбросить. W programach własnościowych często spotyka się szpiegowanie użytkowników, ograniczanie ich możliwości, nieudokumentowane możliwości dostępu do maszyny użytkownika i narzucone aktualizacje. Niektórzy w środowisku otwartego oprogramowania chcą wyposażyć w takie rozwiązania również programy o otwartym źródle. Вредоносные функции, такие, как слежка за пользователями, ограничение пользователей, лазейки и принудительные обновления обычны для несвободных программ, и некоторые сторонники открытого исходного текста пытаются реализовать их в программах с открытым исходным текстом. Presja ze strony wytwórni muzycznych i filmowych powoduje, że w oprogramowaniu następuje wzrost rozwiązań ograniczających użytkowników. Под давлением компаний видео- и звукозаписи программы для личного пользования разрабатываются всё в большей степени специально для того, чтобы ограничить пользователей. Ta złośliwa cecha znana jest jako „Digital Restrictions Management (DRM)” [zarządzanie cyfrowymi ograniczeniami] (strona DefectiveByDesign.org jest temu poświęcona) i jest zaprzeczeniem ducha wolności, które to oprogramowanie ma dostarczać. Эта злонамеренная черта известна как DRM, или “цифровое управление ограничениями” (см. DefectiveByDesign.org). Это противоположно духу свободы, которую свободные программы стремятся предоставить. I nie tylko ducha. Ponieważ celem DRM jest zdeptanie twojej wolności, twórcy DRM próbują utrudnić, uniemożliwić lub nawet spowodować, by jakiekolwiek zmiany w oprogramowaniu zawierające DRM były nielegalne. И не только духу: поскольку цель DRM состоит в том, чтобы попрать вашу свободу, разработчики DRM стараются затруднить, сделать невозможным или даже противозаконным для вас внесение изменений в программу, которая реализует DRM. Niektórzy wspierający otwarte oprogramowanie zaproponowali oprogramowanie „open source DRM”. И все же некоторые сторонники открытого исходного текста предложили программы с “DRM с открытым исходным текстом”. Ich pomysł polega na tym, aby poprzez publikowanie kodu źródłowego programów zaprojektowanych do ograniczania Twojego dostępu do zakodowanych mediów i poprzez pozwalanie innym na zmiany, mogli stworzyć lepsze i potężniejsze oprogramowanie do ograniczania użytkowników takich jak Ty. Их идея - в том, что, публикуя исходный текст программ, разработанных, чтобы ограничивать вам доступ к шифрованным носителям, и позволяя другим править его, они произведут более эффективные и надежные программы для ограничения пользователей - таких, как вы. To oprogramowanie mogłoby być dostarczone do Ciebie w urządzeniach, które nie pozwalają na zmiany kodu. А потом такая программа была бы доставлена вам в устройствах, которые не позволяют вам изменять ее. To oprogramowanie może być otwartym oprogramowaniem i może używać modelu rozwoju charakterystycznego dla otwartego oprogramowania, lecz nie będzie to wolne oprogramowanie, ponieważ nie będzie respektować wolności użytkownika. Эта программа могла бы быть программой с открытым исходным текстом и применять эту модель разработки, но она не будет свободной, поскольку она не будет уважать свободу пользователей, которые в действительности работают с ней. Jeżeli dzięki modelowi rozwoju otwartego oprogramowania będzie mogło w lepszy i bardziej wydajny sposób ograniczać użytkownika, będzie jeszcze gorzej. Если эта модель разработки позволит программе более эффективно и надежно ограничивать вас, то это сделает ее еще хуже. Strach przed wolnością. Боязнь свободы. Główną motywacją tych, którzy oddzielili obóz otwartego oprogramowania od ruchu wolnego oprogramowania było to, że etyczna idea „wolnego oprogramowania” wprowadzała niepokój wśród niektórych osób. Главная первоначальная мотивация тех, кто отделился в лагерь открытого исходного текста, заключается в том, что этические идеи “свободных программ” отпугивают некоторых людей. To prawda, że poruszanie zagadnień etycznych takich jak wolność, mówienie zarówno o odpowiedzialności, jak i wygodzie, to proszenie ludzi, aby myśleli o rzeczach, które woleliby ignorować - jak chociażby pytanie, czy ich zachowania są etyczne. Это правда: поднимать такие этические вопросы, как свобода, говорить об ответственности, а не только об удобстве, значит просить людей думать о вещах, которые они, возможно, предпочли бы игнорировать, например, этичен ли их образ жизни. To może wywołać zakłopotanie i doprowadzić, że część ludzi się zamknie się na te kwestie. Это может вызывать дискомфорт, и некоторые могут просто отвернуться от этого. To nie znaczy, że powinniśmy przestać mówić o tych sprawach. Но из этого не следует, что мы должны перестать говорить об этих проблемах. To jest to, co liderzy otwartego oprogramowania zadecydowali robić. Именно это тем не менее решили сделать лидеры открытого исходного текста. Doszli oni do wniosku, że przez milczenie w kwestii etyki i wolności oraz mówienie tylko o natychmiastowych praktycznych korzyściach wolnego oprogramowania, byliby w stanie „sprzedawać” oprogramowanie bardziej efektywnie niektórym użytkownikom, szczególnie biznesowym. Они поняли, что умалчивая об этике и свободе и говоря только о немедленных практических выгодах определенных свободных программ, они могли бы более эффективно “всучивать” эти программы определенным пользователям, особенно предпринимателям. To podejście okazało się skuteczne. Этот подход оказался эффективным с его собственной точки зрения. Retoryka otwartego oprogramowania przekonała wielu, by używać go w biznesie i do celów prywatnych, a nawet rozwijać wolne oprogramowanie, które rozszerzyło naszą społeczność - lecz tylko na poziomie powierzchownym, praktycznym. Лозунги открытого исходного текста убедили многие предприятия и частных лиц использовать и даже развивать свободные программы, что раздвинуло рамки нашего сообщества, но только на поверхностном, практическом уровне. Filozofia otwartego oprogramowania ze swoimi wyłącznie praktycznymi wartościami przeszkadza w zrozumieniu głębszych idei wolnego oprogramowania - sprowadza to wielu użytkowników do naszej społeczności, ale nie uczy ich, jak bronić tych idei. Философия открытого исходного текста с ее чисто практическими ценностями препятствует пониманию более глубоких идей свободного программного обеспечения; она приводит многих людей в наше сообщество, но не учит их защищать его. Takie rozwiązanie jest dobre samo w sobie, lecz niewystarczające, by chronić wolność. Это само по себе хорошо, но этого не достаточно, чтобы обеспечить свободу. Przyciąganie użytkowników w stronę wolnego oprogramowania to tylko część drogi prowadzącej do stania się obrońcami swojej własnej wolności. Привлечение пользователей к свободным программам открывает им лишь часть пути, на котором они становятся защитниками своей собственной свободы. Prędzej czy później ci użytkownicy zostaną zaproszeni do powrotu do własnościowego oprogramowania dla pewnych praktycznych udogodnień. Рано или поздно этих пользователей пригласят вернуться назад к несвободным программам ради какой-нибудь практической выгоды. Niezliczona ilość firm oferuje pewne pokusy, inne nawet oferują kopie produktu gratis. Бесчисленные компании стремятся предложить такое искушение, некоторые даже предлагают бесплатные копии. Dlaczego użytkownicy mieliby z tego zrezygnować? В каком случае пользователи будут отказываться? Tylko dlatego, że nauczyli się cenić wolność, którą daje im wolne oprogramowanie, cenić wolność w samą sobie zamiast technicznych i praktycznych wygód wolnego oprogramowania. Только если они научились ценить свободу, которую им дают свободные программы, - ценить свободу как таковую, а не технические и практические удобства конкретной свободной программы. By upowszechnić tę ideę, musimy mówić o wolności. Чтобы разнести эту мысль, нам необходимо говорить о свободе. Pewna ilość użytkowników z „cichym” podejściem do biznesu może być użyteczna dla społeczności, ale może być niebezpieczna, gdy chodzi o wspólne umiłowanie wolności, które z czasem może być uważane za ekscentryczność. Подход “умалчивания” по отношению к предпринимателям в определенной мере может быть полезен для сообщества, но это опасно, если становится настолько обычным, что любовь к свободе начинают считать эксцентричностью. Ta niebezpieczna sytuacja to właśnie to, co się nam przytrafiło. Эта опасная ситуация - в точности то, что у нас есть. Większość osób związanych z wolnym oprogramowaniem, szczególnie dystrybutorzy, mówią mało o wolności, zazwyczaj ponieważ chcą być „bardziej dostępni dla biznesu”. Большинство людей, занимающихся свободными программами, особенно поставщики, мало говорят о свободе - обычно по причине стремления быть “более приемлемыми для деловых кругов”. Prawie wszystkie dystrybucje systemu operacyjnego GNU / Linux dodają pakiety własnościowe do podstawowego wolnego systemu i zachęcają użytkowników, by uważali to za zaletę aniżeli wadę. Почти все дистрибутивы операционной системы GNU/Linux добавляют несвободные пакеты программ к основной свободной системе, и они приглашают пользователей рассматривать это как достоинство, а не изъян. Własnościowe oprogramowanie firm trzecich i częściowo niewolne dystrybucje GNU / Linuksa trafiają podatny grunt, ponieważ większość naszej społeczności nie obstaje przy wolności oprogramowania. Несвободные дополнительные программы и частично несвободные дистрибутивы операционной системы GNU/Linux находят благодатную почву потому, что большинство в нашем сообществе не настаивает на свободе своих программ. Nie jest to przypadek. Это не случайно. Większość użytkowników GNU / Linuksa została wprowadzona do systemu poprzez dyskusję o „otwartym oprogramowaniu”, w której nie wspomina się o tym, że wolność może jest [naszym] celem. Большинство пользователей GNU/Linux познакомилось с системой через обсуждение “открытого исходного текста”, в ходе которого не говорится, что свобода - это цель. Praktyki niepodtrzymywania wolności i używania zwrotów nieporuszających kwestii wolności wzajemnie się uzupełniają. Подходы, которые не отстаивают свободу, и слова, которые не говорят о свободе, идут рука об руку, поддерживая друг друга. By przezwyciężyć tę tendencję, musimy o wolności rozmawiać więcej, a nie mniej. Чтобы преодолеть эту тенденцию, нам нужно больше, а не меньше, говорить о свободе. Wnioski Заключение Podczas gdy adwokaci otwartego oprogramowania przyciągają nowych użytkowników do naszej społeczności, my, aktywiści wolnego oprogramowania, musimy wziąć na siebie zadanie wskazania zagadnienia wolności. Когда сторонники открытого исходного текста втягивают новых пользователей в наше сообщество, мы, активисты свободного программного обеспечения, должны взять на свои плечи задачу привлечения их внимания к вопросу свободы. Musimy powiedzieć „to jest wolne oprogramowanie, które daje wam wolność!”. Musimy powtarzać to częściej i głośniej aniżeli zazwyczaj. Чаще и громче, чем когда-либо, мы должны говорить: “Это свободная программа, она дает вам свободу!” Zawsze, gdy mówisz „wolne oprogramowanie” zamiast „otwarte oprogramowanie”, pomagasz naszej sprawie. Каждый раз, когда вы говорите “свободная программа” а не “открытый исходный текст”, вы помогаете нашему делу. Uwagi Примечания Artykuł o motywacji deweloperów wolnego oprogramowania autorstwa Lakhani i Wolf opowiada o tym, że znaczna część z nich motywowana jest ideą, że oprogramowanie powinno być wolne. Работа Лакхани и Вольфа о мотивации разработчиков свободных программ говорит, что значительная доля мотивируется взглядами, согласно которым программы должны быть свободными. I to pomimo faktu, że deweloperzy byli badani w serwisie SourceForge, który nie popiera poglądu, że jest to kwestia etyki. И это несмотря на то, что они опрашивали разработчиков на SourceForge - сайте, который не разделяет мнения о том, что это - вопрос этики. Konstytucja USA mówi, że prawo autorskie istnieje, „aby popierać rozwój nauki”. Конституция США утверждает, что авторское право существует “для содействия прогрессу науки”. Gdy prawo autorskie utrudnia postęp nauki, nauka musi usunąć prawo autorskie ze swojej drogi. Когда авторское право мешает прогрессу науки, наука должна отодвинуть авторское право со своего пути. § Rajdy (z pomocą policji) na biura i szkoły, podczas których każe się ludziom udowadniać, że nie są winni nielegalnego kopiowania. § Обходы (при поддержке полиции) школ и предприятий, в процессе которых от людей требуют, чтобы они доказывали свою невиновность в незаконном копировании. § Oskarżanie (przez rząd USA, na żądanie SPA) takich ludzi, jak David LaMacchia z MIT, nie za kopiowanie oprogramowania (nie jest oskarżony o kopiowanie czegokolwiek), ale za samo pozostawienie bez nadzoru urządzeń umożliwiających kopiowanie i nieprowadzenie cenzury ich wykorzystywania. § Преследование (государственными органами США по требованию SPA) таких людей, как Дэвид Ла-Макхия из MIT, не за копирование программ (он не обвинялся в копировании никаких программ), а просто за то, что он оставил средства копирования без охраны и не обеспечил надзора за их употреблением. Wszystkie cztery powyższe praktyki przypominają te, które stosowano w byłym Związku Radzieckim, gdzie każda kopiarka miała strażnika, żeby nie dopuścić do zabronionego kopiowania, i gdzie ludzie informacje musieli kopiować w tajemnicy i przekazywać je sobie z ręki do ręki jako „samizdat”. Вся эта практика напоминает ту, что применялась в бывшем Советском Союзе, где к каждой копировальной установке была приставлена охрана, чтобы предотвратить запрещенное копирование, и где частные лица должны были копировать информацию тайно и передавать ее из рук в руки как самиздат. Oczywiście istnieje między nimi różnica: w Związku Radzieckim kontrolowano informację z powodów politycznych, a w USA motywem jest zysk. Разница, конечно, есть: причины контроля информации в Советском Союзе были политическими; в США эти причины экономические. Ale to działania nas dotykają, a nie ich motywy. Но на нас оказывают влияние действия, а не мотивы. Każda próba powstrzymania rozpowszechniania informacji, nie ważne z jakich powodów, prowadzi do tych samych metod i tej samej surowości. Любая попытка блокировать обмен информацией, все равно, по каким причинам, приводит к одним и тем же методам и к одному и тому же суровому режиму. Właściciele używają kilku rodzajów argumentów za przyznaniem im władzy decydowania o tym, jak możemy posługiwać się informacją: Владельцы приводят аргументы нескольких типов в пользу предоставления им власти контролировать наше пользование информацией: § Nazewnictwo. § Подбор названий. Właściciele wykorzystują zarówno obraźliwe słowa, takie jak „piractwo” czy „kradzież”, jak i specjalistyczną terminologię, jak „własność intelektualna” czy „szkoda”, do podsunięcia pewnego ogólnego toku myślenia - stosowania powierzchownej analogii między programami a przedmiotami materialnymi. Владельцы пользуются крикливыми выражениями, например, “пиратство” или “кража”, а также профессиональными терминами, например, “интеллектуальная собственность” и “ущерб”, чтобы предложить обществу определенный образ мышления - примитивную аналогию между программами и физическими объектами. Nasze poglądy i intuicyjne wyobrażenia dotyczące posiadania przedmiotów materialnych wiążą się z oceną tego, czy zabranie przedmiotu komuś jest czynem dobrym czy nie. Наши мысли и представления о собственности на материальные объекты сосредоточены на том, правильно ли отнимать объект у кого-то другого. Nie mają bezpośredniego zastosowania do tworzenia kopii czegoś. Они не применимы непосредственно к воспроизведению чего-нибудь. Droga do wolności jest długą drogą. Путь к свободе - долгий путь. Będzie wymagać podjęcia wielu kroków i wielu lat, by zobaczyć świat, w którym to normalne, że użytkownicy oprogramowania są wolni. Он потребует многих шагов и многих лет, чтобы прийти к миру, в котором для пользователя программ быть свободным - это обычное дело. Niektóre z tych kroków są trudne i wymagają poświęcenia. Некоторые из этих шагов трудны и требуют жертв. Niektóre będzie łatwiej podjąć idąc na kompromis z ludźmi, którzy mają inne cele. Некоторые из них становятся легче, если мы идем на компромисс с людьми, у которых другие цели. W ten sposób Fundacja Wolnego Oprogramowania, idzie na kompromisy - nawet znaczące. Таким образом, Фонд свободного программного обеспечения идет на компромиссы - даже на крупные. Na przykład, idziemy na kompromis w sprawie prowizji patentowej wersji 3 GNU General Public License (GNU GPL), żeby ważne firmy przyczyniały się do i rozprowadzały oprogramowanie na licencji GPLv3 i dzięki tym przepisom zdobyć parę patentów. Например, мы пошли на компромисс в патентных требованиях в версии 3 Стандартной общественной лицензии GNU (GNU GPL), чтобы крупные компании помогали развивать и распространяли программы под этой лицензией и таким образом подводили некоторые патенты под действие этих требований. Celem licencji Lesser GPL jest pójście na kompromis: używamy jej w niektórych wybranych wolnych bibliotekach, by umożliwić swobodne ich wykorzystanie w programach niewolnych ponieważ uważamy, że zakaz ten doprowadziłby deweloperów do prawnie zastrzeżonych bibliotek. Назначение “Меньшей GPL” (LGPL) - компромисс: мы применяем ее для избранных свободных библиотек, чтобы разрешить применять их в несвободных программах, потому что мы думаем, что юридический запрет на это только переводил бы разработчиков на несвободные библиотеки. Akceptujemy i instalujemy kod w programach GNU, by mogły one współpracować z popularnymi programami niewolnymi oraz dokumentujemy i publikujemy to w sposób, który zachęca użytkowników oprogramowania niewolnego do zainstalowania tego wolnego, ale nie odwrotnie. Мы допускаем и закладываем функции в программы GNU, чтобы они работали с распространенными несвободными программами, и мы пишем в руководствах и ставим людей в известность об этом так, чтобы поощрить пользователей последних устанавливать первые, но не наоборот. Wspieramy kampanie z którymi się zgadzamy, nawet jeśli nie do końca zgadzamy się z grupami stojącymi za nimi. Мы поддерживаем конкретные кампании, с которыми мы согласны, даже если мы не полностью согласны с группами, проводящими их. Na niektóre kompromisy nie możemy się zgodzić, nawet jeśli inni w naszej społeczności są do tego skłonni. Но мы отказываемся от определенных компромиссов, даже если многие в нашем сообществе хотят пойти на них. Na przykład, możemy poprzeć tylko dystrybucje GNU / Linuksa, które mają przepisy o niedołączaniu niewolnego oprogramowania ani nie naprowadzają użytkowników na instalowanie niewolnego oprogramowania. Например, мы одобряем только те дистрибутивы GNU/Linux, у которых есть политика не включать несвободные программы и не побуждать пользователей устанавливать их. Popieranie niewolnych dystrybucji byłoby zgubnym kompromisem. Одобрять несвободные дистрибутивы было бы разрушительным компромиссом. Kompromisy są zgubne jeśli będą działać przeciwko naszym celom długoterminowo. Компромисс разрушителен, если он в конечном итоге работает против наших целей. Może to wystąpić zarówno na poziomie poglądów jak i na poziomie działań. Это может случиться как на уровне идей, так и на уровне действий. Na poziomie poglądów, zgubne kompromisy to te, które wzmacniają te miejsca, które my staramy się zmienić. На уровне идей разрушительный компромисс - тот, который утверждает предпосылки, которые мы стремимся изменить. Naszym celem jest świat, w którym użytkownicy oprogramowania są wolni, ale jak na razie większość użytkowników komputerów nie uznają wolności za coś ważnego. Наша цель - мир, в котором пользователи программ свободны, но до сих пор большинство пользователей компьютеров даже не воспринимают вопрос свободы как проблему. Zajęli się wartościami „konsumenta” co oznacza, że osądzają programy tylko pod względem cech praktycznych, takich jak cena i wygoda. Они приняли “потребительские” ценности, а это значит, что они судят о любой программе только по таким практическим характеристикам, как цена и удобство. Klasyczna książka Dale'a Carnegie'a Jak zdobyć przyjaciół i zjednać sobie ludzi podaje, że najskuteczniejszym sposobem, by przekonać kogoś do zrobienia czegoś, jest przedstawienie argumentów, które przemawiają do jego wartości. Классический самоучитель Дейла Карнеги “Как завоевывать друзей и влиять на людей” говорит, что самый эффективный способ убедить кого-либо сделать что-либо - это представить аргументы, взывающие к его ценностям. Istnieją sposoby dzięki którym możemy odwołać się do typowych wartości konsumentów w naszym społeczeństwie. У нас есть способы воззвать к потребительским ценностям, характерным для нашего общества. Na przykład, wolne oprogramowanie można uzyskać bezpłatnie, co pozwala zaoszczędzić pieniądze użytkownika. Например, свободные программы, получаемые бесплатно, могут сберечь деньги пользователя. Wiele wolnych programów jest tak samo wygodnych i niezawodnych. Кроме того, многие свободные программы удобны и надежны. Powołując się na te praktyczne korzyści udało się przekonać wiele osób do korzystania z różnych wolnych programów, z czego niektóre są już bardzo popularne. Упоминание об этих практических ценностях сумело убедить многих пользователей освоить различные свободные программы, некоторые из которых сейчас пользуются большим успехом. Jeśli takie zachęcanie ludzi do korzystania z wolnych programów działa, można pomyśleć o przemilczeniu pojęcia wolności a skupić się tylko na praktycznych korzyściach, które mają sens w odniesieniu do wartości konsumentów. Если получить как можно больше пользователей свободных программ - это все, что вам нужно, можно было бы решить обходить молчанием концепцию свободы и концентрироваться только на практических достоинствах, которые имеют смысл в терминах потребительских ценностей. To właśnie robi „open source” i związana z nim retoryka. Это то, что делает термин “открытый исходный текст” и связанные с ним лозунги. Takie podejście może nas tylko częściowo doprowadzić do celu, jakim jest wolność. С этим подходом мы можем пройти только часть пути к цели свободы. Ludzie, którzy używają wolnego oprogramowania tylko dlatego, że jest wygodne będą mu wierni tak długo, jak pozostanie ono wygodne. Те, кто пользуется свободными программами только потому, что это удобно, будут привержены к ним только до тех пор, пока они будут удобны. Oni nie widzą powodu, by nie korzystać wraz z nim z wygodnych programów prawnie zastrzeżonych. У них не будет причин не пользоваться вместе с тем удобными несвободными программами. Filozofia otwartego źródła odwołuje się do wartości konsumentów, a to potwierdza i wzmacnia je. Философия открытого исходного текста предполагает и взывает к потребительским ценностям, а это укрепляет и утверждает их. Dlatego nie popieramy ruchu open source. Вот почему мы не поддерживаем открытый исходный текст. Aby utworzyć wolną społeczność w pełni i na stałe, musimy zrobić więcej, niż zachęcić ludzi do korzystania z niektórych wolnych oprogramowań. Чтобы организовать свободное сообщество полностью и на продолжительное время, нам надо делать больше, чем приобретать новых пользователей свободных программ. Musimy rozprzestrzenić ideę oceniania oprogramowania (i innych rzeczy) nie tylko pod względem wygody jako „wartości obywatelskich”, lecz na podstawie tego, czy respektuje prawa użytkowników i społeczności. Нам надо распространять идею оценки программ (и других вещей) на основе “гражданских ценностей”, на основе того, уважают ли они свободу и сообщество пользователей, а не только в терминах удобства. Wtedy ludzie nie wpadną w pułapkę autorskiego programu kuszącego atrakcyjnym i wygodnym funkcjom. Тогда люди не попадут в западню несвободной программы, привлеченные заманчивой удобной особенностью. Aby promować wartości obywateli, musimy mówić o nich i pokazać, że to one są podstawą naszych działań. Чтобы содействовать укреплению в обществе гражданских ценностей, нам нужно говорить о них и показывать, как они ложатся в основу наших действий. Musimy odrzucić kompromis Dale'a Carnegie'a, który wpływałby na ich działanie przez popieranie wartości konsumentów. Мы должны отказаться от компромисса Дейла Карнеги, который повлиял бы на их действия одобрением их потребительских ценностей. Nie znaczy to, że nie możemy w ogóle przytoczyć praktycznych korzyści. Możemy i to robimy. Мы не хотим сказать, что мы совсем не можем упоминать о практических достоинствах - мы можем и мы делаем это. Staje się to problemem dopiero wtedy, gdy praktyczne zalety spychają wolność na drugi plan. Это становится проблемой, только когда практические достоинства выходят на передний план и выталкивают свободу за кулисы. Dlatego, gdy powołujemy się na praktyczne zalety wolnego oprogramowania, przypominamy, że są to tylkododatkowe, drugorzędne powody by go preferować. Таким образом, когда мы упоминаем о практических достоинствах свободных программ, мы часто повторяем, что это только дополнительные, вторичные причины для того, чтобы предпочитать их. Nie wystarczy, aby nasze słowa były zgodne z naszymi ideałami; nasze działania również muszą się z nimi zgadzać. Недостаточно, чтобы наши слова соответствовали нашим идеалам; наши действия тоже должны им соответствовать. Tak więc musimy również unikać kompromisów, które dotyczą lub uprawomocniają rzeczy, które chcemy zlikwidować. Так что мы должны также избегать компромиссов, в процессе которых совершается или узаконивается то, что мы стремимся искоренить. Na przykład, z doświadczenia wiemy, że można przyciągnąć użytkowników do systemu GNU / Linux, jeśli zawiera on kilka niewolnych programów. Например, опыт показывает, что можно привлечь больше пользователей к системе GNU/Linux, если включить некоторые несвободные программы. Może to być słodka niewolna aplikacja, która wpada użytkownikowi w oko lub niewolna platforma programowania, taka jak Java (dawniej) lub Flash (wciąż), lub niewolny sterownik urządzenia, który wspiera niektóre modele sprzętu. Это может быть изящное несвободное приложение, вид которого понравится некоторым пользователям, или несвободная платформа программирования, такая, как Java (в прошлом) или Flash runtime (до сих пор), или несвободный драйвер устройства, который обеспечивает поддержку определенных моделей аппаратуры. Kompromisy te są kuszące, ale podważają cel. Эти компромиссы заманчивы, но они подрывают цель. Jeśli rozpowszechniamy niewolne oprogramowanie lub skierujemy ludzi w tym kierunku, to trudno powiedzieć: „oprogramowanie niewolne jest niesprawiedliwe, to społeczny problem, a my musimy położyć temu kres”. Если вы распространяете несвободные программы или указываете людям на них, вам будет трудно сказать: “Несвободные программы - это несправедливость, это социальная проблема, и мы должны положить им конец”. Nawet jeśli będziecie to powtarzali, Wasze działania będą to podważać. И если даже вы будете продолжать говорить эти слова, ваши действия будут подрывать их. Nie chodzi tu o to, czy ludzie powinni mieć możliwość lub pozwolenie instalowania niewolnego oprogramowania. Głównym celem systemu jest umożliwienie i pozwolenie użytkownikom robić tego, co chcą. Здесь вопрос не в том, должна ли людям быть дана возможность или позволение устанавливать несвободные программы; система общего назначения дает возможность и позволяет пользователям делать, что им угодно. Ważne jest, czy pokierujemy użytkowników w stronę niewolnego oprogramowania. Вопрос - в том, рекомендуем ли мы пользователям несвободные программы. Cokolwiek robią, robią to na własną odpowiedzialność. Naszą jest to, co robimy dla nich oraz w jakim kierunku ich poprowadzimy. За то, что делают они, ответственность лежит на них; за то, что делаем для них и к чему направляем их мы, - на нас. Nie możemy kierować użytkowników do oprogramowania zastrzeżonego, bo to właśnie ono jest złem. Мы не должны направлять пользователей к несвободным программам так, как будто это было бы решение, потому что несвободные программы - это проблема. Zgubny kompromis nie tylko ma zły wpływ na innych. Разрушительный компромисс - это не только плохое влияние на окружающих. Za pośrednictwem dysonansu poznawczego może również wypaczyć nasze wartości. Он может расшатать и ваши ценности посредством когнитивного диссонанса. Posiadając pewne wartości, a tym samym robiąc coś sprzecznego, mamy duże szanse na zmianę naszych wartości lub naszych działań, tak by wykluczyć sprzeczność. Если у вас есть определенные ценности, но ваши действия подразумевают другие, противоречащие ценности, вы, вероятно, измените свои ценности или свои действия так, чтобы разрешить противоречие. Tak oto projekty, które mówią tylko o praktycznych korzyściach, lub kierują w stronę niewolnego oprogramowania, prawie zawsze unikają nawet sugerowania, że niewolne oprogramowanie jest nieetyczne. Таким образом, проекты, аргументы которых основаны на практических достоинствах, или которые направляют людей к каким-нибудь несвободным программам, почти всегда боятся даже поставить вопрос о том, что несвободные программы неэтичны. Wzmacniają wartości konsumentów zarówno dla swoich uczestników, jak i dla społeczeństwa. Для своих участников, так же как для общественности, они утверждают потребительские ценности. Musimy odrzucić te kompromisy jeśli chcemy zachować nasze wartości. Мы должны отказаться от этих компромиссов, если мы не желаем, чтобы наши ценности искажались. Jeśli chcesz przejść do wolnego oprogramowania nie naruszając wolności, skorzystaj z zasobów FSF. Если вы хотите перейти на свободные программы, не жертвуя целями свободы, загляните в раздел ресурсов фонда. Jest to lista sprzętu i konfiguracji, które współpracują z wolnym oprogramowaniem, całkowicie wolnymi dystrybucjami GNU / Linuksa gotowymi do zainstalowania, oraz tysiącami pakietów wolnego oprogramowania, które działają w 100 procentowym wolnym środowisku. Там перечислены аппаратура и конфигурации ЭВМ, которые работают со свободными программами, полностью свободные дистрибутивы GNU/Linux и тысячи пакетов свободных программ, которые работают в стопроцентно свободной программной среде. Jeśli chcesz pomóc społeczności utrzymać się na drodze ku wolności, jednym sposobem jest publiczna obrona wartości obywatela. Если вы хотите помочь сообществу оставаться на пути к свободе, один из важных способов - открыто поддерживать гражданские ценности. Kiedy ludzie dyskutują, co jest dobre a co złe, lub co można zrobić, powołuj się na wartości wolności oraz wspólnoty. Когда обсуждают, что хорошо, а что - плохо, или что делать, апеллируйте к ценностям свободы и сообщества и аргументируйте свою позицию исходя из них. Droga na skróty to żadne udogodnienie jeśli nie prowadzi do pożądanego celu. Путь, который позволит вам идти быстрее, не будет лучше, если он ведет не туда. By osiągnąć ambitny cel, kompromis jest niezbędny, ale strzeż się kompromisów które wiodą daleko od celu. Компромисс важен для достижения большой цели, но опасайтесь компромиссов, которые от цели уводят.