pl	Józef Ignacy Kraszewski 
lt	Juozas Ignotas Kraševskis 

pl	Kunigas 
lt	Kunigas 

pl	powieść z podań litewskich 
lt	Puikus aprašymas iš padavimo lietuvninkų 

pl	Obolci oboli seka. 
lt	Obuoliai obelį seka. 

pl	Teip senej Kalbama 
lt	Taip seniai kalbama. 

pl	I 
lt	I 

pl	W krzyżackim Maryi-Grodzie dzwoniono na wieczorne pacierze.  
lt	Kryžiokų stalyčios mieste dzvanijo ant vakarinių poterių.  

pl	Głos niewielkiego dzwonka, cichy, smętny, leniwy jakiś, rozlegał się po zamkowych podwórzach, to podnosząc, to cichnąc, w miarę jak wiatr to go odpędzał gdzieś, to przybliżał. 
lt	Balsas nedidelio varpelio, tikas, rodos tingint atsimušė į mūrus. 

pl	Kapliczka, której drzwi stały otworem, była jeszcze prawie pusta i niemal ciemna. 
lt	Koplyčėlė, kurios durys buvo atviros, nieko joje nebuvo ir kone suvis tamsu. 

pl	Pora była późnej jesieni; mrok dnia mglistego okrywał budowy zamkowe.  
lt	Buvo tai rudens laikas; tamsuma apdengė mūrus drūtvietes.  

pl	W tym pół-świetle, pół-cieniu, przybierały one kształty fantastyczne: część ich nikła w ciemnościach i rozpływała się w mrokach; niektóre ściany występowały ostro, resztkami dnia oświetlone w połowie lub pozapalanymi lampami i pochodniami, które otaczał krąg jasności, jakby dymem osutej. 
lt	Tąpus šviesūs, mitrų šešėliai atsimušė į žemę visokiais pavidalais; einamos vietos buvo apšviestos lempomis, nuo kurių šviesa iš tolo išrodė kaip migla aptraukta. 

pl	Gdzieniegdzie wrota otwarte czarną zdawały się czeluścią; gdzie indziej zakratowane okno, już ogniem wnętrza zarumienione, na którego tle ciemne przesuwały się postacie, gorzało niby pożarem cichym i tym straszniejszym. 
lt	Kur ne kur vartai atidaryti išrodė kaip tamsi pečiūra; kaip kur langai su geležinėmis štangomis, kas buvo matyti šešėliai vaikščiojančių viduje. 

pl	Zamek cały ponury i posępny był, jak więzienie.  
lt	Mūrai drūtvietės išrodė baisūs, kaip kalėjimo.  

pl	W milczeniu, smutnie, wolno, w podwórzach przesuwały się postacie rycerskie, czeladź w kusej odzieży, pachołki z ostrzyżonymi głowami. 
lt	Patika, iš lėto nuliūdę kiemuose slankiojo kareiviai. Šeimyna striūkuose drabužiuose, o klapčiai su trumpai nukirptais plaukais. 

pl	Ludzie ci, nawykli o jednej porze spełniać obowiązkowe czynności, bez słowa, bez znaku życia szli, jak kółka jakiegoś misternego przyrządu, gdzie ich prowadził rozkaz niemy. 
lt	Žmonės tie, papratę apie vieną laiką pildyt savo reikalus, kaip nebyliai, slinko kur buvo prisakyta. 

pl	Ciszę tę straszną przerywało tylko kiedy niekiedy zawycie psa na uwięzi, Lub rżenie koni stajennych.  
lt	Ta tykumą pertraukė kaip kada ne kada staugimas šunies pririšto ant lenciūgo, arba žvengimas arklų stalduose.  

pl	Lecz i te stworzenia, jakby nawykłe do klasztornego milczenia, wprędce ucichały. 
lt	Nes ir tie sutverimai, rodos, priprato prie kloštorinio tykumo, tuojaus nustodavo. 

pl	W tej ciszy majestatycznej był jakiś uroczysty smutek a siła, którą ma każdy czyn spełniony bez odgłosu, w spokoju, gdy się nań cała potęga ludzkiego ducha zdobywa. Wszelka wrzawa odejmuje dziełu człowieka to wrażenie mocy zwycięskiej, której oznaką jest niemota dobrowolna. 
lt	Tam tykume buvo labai smutna, ba kožnas buvo po didele valdžia ir užžiūrėjimu, per ką kožnam gyvastis buvo užstelbta.  

pl	Tu, oprócz mdłego głosu dzwonka, który powoływał na pacierze braci, nic więcej słychać nie było. Niekiedy wiatr jesienny przerzynał ciężkie powietrze, wilgocią przesiąkłe, i, cisnąc się między wąskie ścian przesmyki, urągał szyderskim głosem nakazanemu milczeniu. 
lt	Čia, išskiriant balsą varpelio, ką šaukė brolius ant poterių, nieko daugelis nebuvo girdėt kaip kada rudens vėjai pertraukė tą tykumą, ba nebijojo prisakymo perdėtojaus zokono, nes sau švilpė be baimės. 

pl	W kaplicy, przed której ołtarzem paliła się ze stropu zwieszona lampa, słabo oświecająca ściany, okryte napisami i chorągwiami grobowymi - niewielu pobożniejszych rycerzy zeszło się leniwo na wieczorną modlitwę. 
lt	Koplyčioje prieš altorių degė lemputė, blogai mėtydama šviesą į šalis, ne daugelis pabažnų karėjūnų susirinko tingiai ant vakarinių maldų. 

pl	Kapelan w kapie stał u stopni ołtarza i modlił się szybko, półgłosem, jakby z obowiązku, senny i roztargniony.  
lt	Kamandorius su kopa ant savęs stovėjo prie altoriaus ir labai greitai meldėsi, pusėn-balsų, taip kaip iš prievartos, susnūdęs ir susimaišęs. 

pl	Stojący w swych ławach rzeźbionych starsi bracia, którzy więcej się ściągnęli dla przykładu i z powinności niż przez nabożeństwo, w modlitwie nie okazywali wielkiej gorliwości i zapału. 
lt	Lankose stovėjo vyresni broliai zokono, ką daugelis atėjo iš prievartos ne kaip iš noro, ką galima buvo suprast ant jų, ba nuolatos žiovavo ir akis trynė rankomis. 

pl	Niektórzy z nich, ponachylani ku sobie, szeptali; inni, ze złożonymi na piersiach rękoma, zdawali się z rezygnacją znudzoną wyczekiwać końca.  
lt	Ne kurie iš jų susikišę šnabždėjo vienas į kitą. Kiti snaudė, o treti suvis buvo užmigę. 

pl	Jeden sparł się o stallę i, zadumany, z zamkniętymi powiekami, drzemał, czy usypiał. 
lt	- 

pl	W mroku kaplicznej głębi trudno było rozpoznać tych, co się u drzwi zgromadzili, zwołani dzwonkiem, nie przywiązując wielkiego znaczenia do nabożeństwa. 
lt	Tamsumoj negalima buvo matyt apie duris, ba ir radosi kelios asabos, ką varpai sušaukė, nes tie malda suvis nesirūpino. 

pl	Światło lampy drgało fantastycznie na brązach i złoceniach obrazów, sprzętów i na fręzlach chorągwi.  
lt	- 

pl	Płomyk jej, poruszany falą powietrzną, skakał promykami, jak żywa jakaś istota, sięgając dalej, rzucając się na boki, na przemiany odkrywając twarze i obrazy lub topiąc je w mroku.  
lt	- 

pl	On tu był jedynym czymś życiem i wolą obdarzonym.  
lt	- 

pl	Wszystko zresztą spało, nieme i zdrętwiałe. 
lt	- 

pl	W końcu ławy rzeźbionej, wśród tego posępnego szeregu płaszczów białych i sukni czarnych, jedna tylko postać wybitniejsza zwracała na siebie oczy.  
lt	Gale lankų sėdėjo tarp tų balt-ploščių viena žmogysta, kuri ant savęs patraukė akis.  

pl	Lampa właśnie rzuciła wiązkę światła na twarz jej, występującą wyraziście na tle mroków, które ją otaczały. 
lt	Nuo lempos šviesa atmušė ant jo veido, ką galima buvo įžiūrėt. 

pl	Było to męskie oblicze człowieka już życiem zahartowanego, z którego lata zrobiły brązową maskę, napiętnowaną rysy mnogimi, jakby hieroglifami, które przeszłość wypisała na niej - nieczytelnymi i tajemniczymi. 
lt	Buvo tai vyriškas veidas, ir kožnas galėjo numanyt, kad daug matė, kaip tai sako - ir šilto, ir šalto - ba pilna ant veido buvo visokių ženklų nuo visokių ginklų. 

pl	Odkryte, wyniosłe czoło fałdowały grube marszczki, ciemnymi pasy przerzynając je na kilka części. 
lt	- 

pl	Takież same fałdy głębokie zorały zejście się brwi czarnych, bujnych, rozrosłych, osłaniających parę oczu, ukrytych głęboko pod wystającą kością czołową, a świecących w oprawie kształtnej, która niegdyś piękność ich podnosić musiała.  
lt	Akys buvo įdūbę giliai kaktoj.  

pl	Dziś i tu marszczki się zbiegały, a poniżej nielitościwie krajały policzki i ust otoczenie.  
lt	- 

pl	Wąsy i broda, ciemne jeszcze, już gdzieniegdzie srebrnymi włosy były posypane. 
lt	Barzda užželdinta ir ūsai, juodi da, tik kai kur žilas plaukas buvo matyt. 

pl	Blask lampy, silne rzucając cienie, uwydatniał rysy tej twarzy, jakby dłutem energicznym wykutej. Wyraz jej był posępny, surowy, dumny a spokojny jakąś siłą wewnętrzną. 
lt	Išrodė ant rūstaus žmogaus ir kaip rodos ne labai mėgo tą priverstinę maldą.  

pl	Zwykły strój zakonników-rycerzy leżał na szerokich ramionach i piersiach, w wielkich fałdach jak od niechcenia rzucony.  
lt	Paprastas buvo drabužis kryžiokų, ploščius kaip paklodė arba cygonų skraistė, užjuosta ant pečių byle kaip, taip kaip iš nenoro.  

pl	Nie widać było najmniejszej tu staranności, a sukno nosiło na sobie ślady zużycia i zszarzania.  
lt	Buvo apsileidęs, o ir drabužiai seni ištrinti.  

pl	Usta głęboko wpadłe nie poruszały się modlitwą, a z posępnego czoła zgadnąć było trudno, czy się modliła dusza. Oko - to się zatrzymywało na przedmiotach obojętnych, bez myśli, to śledziło wszystkich w kaplicy zebranych, równie pobliższych współbraci, jak dalej skupionych u progu półbratów, czeladź służebną i knechtów. 
lt	Lūpos to kryžioko buvo sučiauptos suvis nesimeldė, akys lakstė po visus kampus koplyčios.  

pl	Przed okiem tym nic ujść nie mogło; biegło ono w ciemności, pewnym będąc, że je przeszyje, a odgadnie, co się w nich skrywa.  
lt	Niekas, rodos, nuo jo negalėjo pasislėpt.  

pl	Coś się kazało domyślać, iż ten świadek, lecz nie uczestnik modlitwy, wrażał wszystkim przytomnym pewną obawę i poszanowanie.  
lt	Galima buvo suprast, kad jis neatėjo melstis, tiktai užžiūrėt.  

pl	Tak samo, jak wzrok jego po ludziach, wejrzenie ludzi ukradkiem biegło ku niemu.  
lt	Taip pačiai ir tie kiti, kas radosi ant maldos, jo sergėjosi ir kožnas iš nežinių akį užmėtė ant jo.  

pl	Czeladź się instynktowo uchylała, słoniła za przymurki, aby nie być wystawioną na wzrok ten, przeszywający i groźny.  
lt	Šeimyna lindo į užkalnius, kad nuo jo akių pasislėpt.  

pl	Na zastygłych licach zakonnika nie było oznaki najmniejszego wrażenia.  
lt	- 

pl	Obok dumy, która pięknej tej twarzy rycerskiej zdawała się dziedzictwem krwi narzuconą, była i pokora mnisza, przybrana z musu.  
lt	- 

pl	Nie widać było, aby szczególne jakieś dostojeństwo i władza związane były z tym rycerza znaczeniem, jakie mu nadawało oblicze.  
lt	- 

pl	W ławie braci stał on na najniższym miejscu, ostatni z brzegu.  
lt	Kad ir išpuolė dėl jo pirmutinę vietą lankose, vienok sėdo į paskutinę, kad galėtų kožną matyt.  

pl	Patrzył stąd, śledził… Pacierze wieczorne zbliżały się do końca; mruczeniem głuchym odpowiadano ze stallów na głos kapelana.  
lt	Žiūrėjo į kožną ir tėmijo… Poteriai baigėsi; maldoje kunigui atsakė garsiai.  

pl	Przykląkł wreszcie, odwrócił się i z wolna, ze zwieszoną głową, ku zakrystii zmierzał.  
lt	Atsiklaupė ant galo, atsisuko, ir pamažu yrėsi į zakristiją.  

pl	Naówczas poruszyli się wszyscy, zbudził się zakonnik drzemiący, czeladź od drzwi szybko się wysypała na podwórze.  
lt	Tada pasijudino visi, išsibudino snaudžiantis zakoninkas, šeimyna greitai per duris išbėgo laukan.  

pl	Pozostał chwilę na swym miejscu rycerz ów nieruchomy, głowę tylko zwróciwszy ku ołtarzowi.  
lt	Tas kareivis, ką sėdėjo paskutinis lankoj liko pabaigai.  

pl	Ci, co go pomijali, wysuwając się z kaplicy, nie pozdrawiali ani skinieniem głowy, przechodzili, patrząc w inną stronę, jakby unikali jego wzroku z pewnym pośpiechem, niezręcznie ukrywanym. Żaden mu nie okazał uszanowania, choć widać było, że może wrażał obawę. 
lt	Nei vienas į jį išeinančių laukan nedirstelėjo ypač atkreipė galvą į kitą šalį, kad ne pasitiktų su jo akimis.  

pl	Kaplica już prawie była pusta, gdy i on ze swego miejsca poruszył się nareszcie i ciężkim krokiem iść począł ku drzwiom, u których jeszcze kupka czeladzi się zatrzymała.  
lt	Koplyčioj jau kone nieko nebuvo, kada ir jis pasijudino nuo daikto ir pradėjo irtis prie durų, prie kurių da krūvutė šeimynos išsilaikė.  

pl	Wśród niej stał, pytając o coś, brat Szpitalnik, człowiek niemłody, siwy, ruchów żywych, mowy prędkiej, gorącego temperamentu.  
lt	Viduryje jos stovėjo, klausdamas apie ką tai, brolis špitolninkas, nejaunas žmogus, žilas, mytras greitos kalbos, karšto būdo.  

pl	Płaszcz, z ramion mu się osuwający nie po myśli, dokuczał niecierpliwemu, który go poprawiał i szarpał na sobie.  
lt	Ploščius jam iškalbant nuo pečių smuko, per ką nekantriai sau nuolatos taisė.  

pl	Wychodzący zakonnik zatrzymał się przy nim.  
lt	Išeinantis zokoninkas užsilaikė prie jo.  

pl	Zobaczywszy go, knechty i służba natychmiast rozpierzchać się zaczęli.  
lt	Paregėjus jį šeimyna, tuojaus išsisklaidė.  

pl	Z szerokiej piersi jego dobył się głos męski, stłumiony, lecz silny, wychodzący jakby z głębiny, i tak właściwego sobie dźwięku, żeby go wśród tysiąca innych można było rozróżnić. Jak cała postać, nakazywał poszanowanie, nie dopuszczał przeciwieństwa. 
lt	Prakalbėjo balsu, nes balsu tokiu, kad už milės kelio būt girdėta. Išrodė tikrai ant vyresnio. 

pl	Zwrócił się do Szpitalnika, który oczy w niego wlepił niespokojne i błyszczące.  
lt	Priėjo prie špitolninko, ką į jį akis įsmeigė kaip ylas.  

pl	- Cóż się z młodym Jerzym dzieje? - zapytał. 
lt	- Kas su jaunu Jurgiu dedasi? - paklausė. - Kas? 

pl	- Chory, chory - odparł zapytany żywo, poruszając ramionami i nie bardzo rad tłumaczyć się szeroko.  
lt	Serga ir gana; - atsakė paklaustas staiga.  

pl	Pytający badał go wzrokiem.  
lt	Klausantis žiūrėjo į jį.  

pl	Byli już sami, bo czeladź się rozpierzchła.  
lt	Buvo jau pats, da šeimyna išsiskirstė.  

pl	Szpitalnik poruszył się, jakby chciał odchodzić; zobaczywszy, że zakonnik stał w miejscu, niechętnie zatrzymać się musiał.  
lt	Špitolninkas pasijudino, kaip rodosi, norėjo eiti; pamatęs, kad zokoninkas stovėjo vietoje, nenorėdamas turėjo susilaikyt.  

pl	Ten powtórzył zapytanie: - Chory? zawsze chory? 
lt	Tas paantrino klausimą. - Serga - nuolatos serga. 

pl	Ruchem głowy potakującym odpowiedział tylko żywy Szpitalnik.  
lt	Linktelėjo su galva špitolninkas.  

pl	Namyślił się nieco.  
lt	Užsimislijęs neką.  

pl	- Zawsze chory!  
lt	- Nuolatos serga!  

pl	tak!  
lt	Taip!  

pl	a ja nawet nie umiałbym powiedzieć, na co chory…  
lt	O aš nė negaliu pasakyt kas jam kenkia.  

pl	Wiecie, bracie Bernardzie, dużo przeróżnych chorób widziałem w życiu, ale tej nie znam i na tę poradzić nic nie umiem.  
lt	Žinote, broli Bernardai, daug mačiau visokių ligų savo gyvenime, nes tos ligos negaliu išprast.  

pl	Chciał odejść, Bernard go za rękę powstrzymał.  
lt	Norėjo špitolninkas trauktis, nes Bernardas jį už rankos sulaikė.  

pl	- Zaczekaj chwilkę - rzekł - wiem, że ci zawsze pilno; ale powiedzże mi, co mu jest?  
lt	- Palauki valandėlę - tarė. - Žinau, kad tau nuolatos striokas: nes pasakyk gi man, kas jam yra. 

pl	- Co mu jest? - z pewną niecierpliwością i półuśmiechem począł spytany - ale właśnie w tym trudność, że nie wiemy, co mu jest. 
lt	- Kas jam yra? - nekantriai ir su pusiau juoku atsako paklaustas, - taigi, kad nežinome, kas jam yra. 

pl	Opowiedzieć to trudno.  
lt	Atsakyt į tai negaliu.  

pl	Skutki choroby widzimy jasno, ale jej samej zrozumieć i pochwycić nie podobna.  
lt	Matomai serga, nes ligos negalima atmint.  

pl	Chłopak wyniszczał nagle, wychudł, zżółkł, sposępniał, stracił ochotę do jadła… powiedziałbym, że i do życia.  
lt	Vaikinas pasibaigė, pagelto, nuliūdo, mažai valgo… Sakyčiau, kad ir gyvent jam nusibodo.  

pl	Godzinami siedzi jak osłupiały, z oczyma wlepionymi w ścianę lub okno, w podłogę lub sufit.  
lt	Kaip atsisėdo užsimislijęs, tai sėdėtų kažin kaip ilgai, o kaip įžiūri kokį daiktą, tai žiūri be paliovos, į žemę arba į lubas.  

pl	I dokończył nowym ramion poruszeniem.  
lt	Ir pečiais trūktelėjo.  

pl	- Młodość potrzebuje ruchu i powietrza;  
lt	- Jaunystė reikalauja krūtėjimo ir oro;  

pl	sądzę, że wziąć by go może, na koń wsadziwszy, na jaką przyszłą wyprawę, na świeży świat, pomiędzy ludzi; zmienić życie, dać go gdzie na zamek, do którego z Komturów, trochę swobody…  
lt	misiliju, kad jį paimti su savim, jeigu kur išsiruošime ant užpuolos į svietą, tarp žmonių, arba paimsime po kokį komtūrą (vadas kryžiokų), tada vaikas atsikvošės…  

pl	Szpitalnik, słuchając, głową potrząsał.  
lt	Špitolninkas, klausydamas, su galva pakratė.  

pl	- Możecie, czego chcecie, próbować - rzekł - bo ja już z mojej apteki, co tylko było do dania, wyczerpałem; nie sądzę, żeby się to na co przydało…  
lt	- Galite, ką norite bandyt, - tarė, - ba aš iš savo aptiekos, kas tiktai buvo, viską daviau; nemisliju, kad pamatys ir tai…  

pl	Na koń siąść bodaj czy mu siły pozwolą.  
lt	Kažin, ar galėtų jot.  

pl	Dać go do jednego z tych gródków, w których dzień i noc czuwać potrzeba... to nie spoczynek…  
lt	Atiduot pas ką, tai reikia vaktuoti, kad nepabėgtų…  

pl	No, ja nie wiem, - dokończył, zabierając się znowu odchodzić; 
lt	Na, aš tiktai nežinau, - pabaigė ir vėl rengėsi eiti;  

pl	ale Bernard jeszcze go raz za płaszcz przytrzymał.  
lt	nes Bernardas da jį sulaikė už ploščiaus.  

pl	- Jak sądzicie? grozi jego życiu niebezpieczeństwo? - zapytał. 
lt	- Kaip misliji, ar jis iš to išeis - paklausė.  

pl	- Gdyby starszym był - odparł, zżymając się nieco, zakonnik, któremu było pilno - prędzej by się dało zawyrokować, czy wyzdrowieje, czy zamrze…  
lt	Kad būt senesnio, - atsakė su nenoru zokoninkas, kuris nestigo, - būt galima atminti, ar pasveiks, ar numirs.  

pl	Z młodością, która ma siły wielkie i dziwactwa niespodziane, nigdy człowiek nie wie, czy ona zwycięży, czy od lada podmuchu wiatru, jak mało rozpalony knot lampy, zagaśnie.  
lt	Su jaunyste nežinia, kaip bus, ar pasveiks ar ne, ot, užges kada norint kaip žvakė nuo vėjo ir bus po viskam.  

pl	- A szkoda by było - zamruczał Bernard.  
lt	- Gaila būt, - sumurmėjo Bernardas.  

pl	- Chowaliśmy go od dziecka… no, i rachowali nań.  
lt	- Auginome jį nuo kūdikio… Na, ir daug ant jo rokavome.  

pl	Brat Szpitalnik, roztargniony, ledwie mógł ostatnie słowa dosłyszeć.  
lt	Brolis špitolninkas, vos dagirdo tuo paskutinius žodžius, ba nerimavo.  

pl	- Bracie Bernardzie! - odezwał się, wybuchając, jak zmuszony żywym temperamentem: - Wierzcie mi, stary jestem, widziałem wiele! 
lt	- Broli Bernardai! - atsiliepė kaip užpykęs ir rodos paskutinį žodį ištarė: - Tikėk man, esmu senas, daugelį mačiau! 

pl	Krwi nie przerobić w człowieku.  
lt	Kraujo ir būdo žmonių neperdirbsi.  

pl	Ma ona swe prawa. Hoduj, jak chcesz, ptaszę dzikie; ledwieś mu okna uchylił, a głosy swoich posłyszało - uleci. 
lt	Na, perdirbt negalima, įsižiūrėk, kaip nori, laukinį paukštį, vos langą atidarysi, išgirs saviškių balsą - pabėgs. 

pl	- Na to się mu podcina skrzydła! - cicho zamruczał Bernard do ucha Szpitalnikowi, dodając: - Miałżeby kto wydać mu i zdradzić tajemnicę? 
lt	- Tai reikia sparnus pakirpt! - sumurmėjo Bernardas, į ausį špitolninko ir potam vėl tarė: - Ar tik jam kas nepasakė apie viską. 

pl	To być nie może! Ręce podniósł do góry z oburzeniem. 
lt	Tai būt po visam.  

pl	- Któż by mógł?  
lt	- Kas gi galėtų?  

pl	jakim sposobem? - przerwał Szpitalnik. 
lt	Kokiu spasabu? - pertraukė špitolninkas. 

pl	- Oprócz nas kilku, przysięgą do milczenia związanych, żywa dusza o tym nie wie.  
lt	- Mes tiktai apie tai žinome, o daugelį niekas.  

pl	Nikt!  
lt	Niekas!  

pl	Domyślić się nawet nie podobna.  
lt	Dasiprotėt negali.  

pl	Jerzy, jak wszyscy tu, wie, iż go małym chłopięciem z Niemiec przywieziono.  
lt	Jurgis, kaip visi čia, žino, jog jį mažulėlį parsivežėme iš Vokietijos.  

pl	- Tak! - odparł Bernard - ale pamięć dziecka? 
lt	Taip, teisybė! - atsakė Bernardas - nes pomėtys kūdikio? 

pl	Dzieją się rzeczy dziwne czasem.  
lt	Na, na, jis pamena, to negalima sakyt.  

pl	Nuż mu się tam, jakim cudem, lata chłopięce przypominają, jak sen jaki?  
lt	Jis gali pamint kaip per sapną.  

pl	Szpitalnik głową potrząsał.  
lt	Špitolninkas su galva pakratė.  

pl	- To się zatarło!  
lt	- Jau galėjo užmiršti!  

pl	tyle czasu! - rzekł. 
lt	Riek laiko praėjo! - atsakė. 

pl	- Żaden człowiek nie pamięta niemowlęctwa, a on się tu prawie w nasze ręce niemowlęciem dostał.  
lt	- Ne vienas žmogus neatmena ankstyvos jaunystės, jis pateko į mūsų rankas suvis mažulėlis.  

pl	- Nie! nie! - zaprzeczył Bernard. 
lt	- Na, na! - gynė Bernardas. 

pl	- Mówił już, i tę szatańską, dziką, barbarzyńską mowę, którą bełkotał, ledwie mu potem grozą i sztuką z głowy wybito.  
lt	- Jau šnekėjos ir da ta šetoniška kalba, laukinė, lietuviška, ir vos galėjome jam uždraust, kiba jau ir tu, broli, užmiršai.  

pl	- Bądźcież spokojni; nie zna jej ani słowa! - rzekł Szpitalnik. 
lt	- Būk spakainas; jau užmiršo ir nė žodžio kokio moka! - atsako špitolninkas. 

pl	- Nic podobnego mu do głowy przyjść nie mogło.  
lt	- Jam tas į galvą pareit negalėjo.  

pl	Coś innego chorobę sprowadzić musiało.  
lt	Kas kitas turbūt.  

pl	Co?  
lt	- 

pl	Któż to zbada?  
lt	- 

pl	Ciało gnębi duszę w człowieku, dusza czasem łamie ciało - oboje potem cierpią.  
lt	- 

pl	Nie wiadomo, co leczyć?  
lt	Nežinia, ką gydyt ar dūšią ar kūną?  

pl	jedno czy drugie? tak są z sobą powiązane. 
lt	Viena, ar kita?  

pl	- Patrzeć potrzeba, co z dwojga mocniej dotknięte.  
lt	- Reikia žiūrėt, kas jam skauda.  

pl	- Tak! - uśmiechnął się Szpitalnik. 
lt	- Na taip! - nusijuokė špitolninkas. 

pl	- Gdyby to oko ludzkie do tych głębin zajrzeć mogło?  
lt	Kad tai būt galima paregėt?  

pl	Łaska chyba Boża oświecić o tym może.  
lt	Loska Dievo gali tiktai dasekt.  

pl	To rzekłszy, ruszył się od progu kaplicy Szpitalnik, potrząsając pękiem kluczy, który mu wisiał u pasa, a dając tym do zrozumienia, iż mu do jego obowiązków pilno było.  
lt	Tai pasakęs, pradėjo eiti špitolninkas, skambėdamas su raktais, ką už juostos kabojo, o tuo duodamas suprast, kad neturėjo laiko.  

pl	Brat Bernard, już go nie wstrzymując, szedł z nim razem.  
lt	Brolis Bernardas jau jo nelaikė, ėjo paskui.  

pl	Szpitalnik obejrzał się na niego, zdziwiony trochę, że mu towarzyszył; co postrzegłszy, Bernard się ozwał: - Chciałbym ja go sam zobaczyć.  
lt	Špitolninkas, atsisukęs pažiūrėjo ant jo, nusidyvijo truputį, kad paskui eina; ką paregėjęs Bernardas atsiliepė: - Aš norėjau jį pats pamatyt.  

pl	Nic nadzwyczajnego nie będzie, gdy razem z wami zajdę do infirmerii.  
lt	Ak, nieko neškadis, kad su tavim nueisiu atlankyt.  

pl	Szpitalnik się uśmiechnął.  
lt	Špitolninkas nusišypsojo.  

pl	- Wam przecie - rzekł - przystęp nigdzie i nigdy wzbroniony nie jest.  
lt	- Bene dėl jūs uždrausta, galite eiti kada tik norite.  

pl	Róbcie, jak wam się zda lepiej.  
lt	Darykite, kaip pasidaboja.  

pl	Z kaplicy do domu chorych potrzeba było na drugi, niższy dziedziniec, przechodzić.  
lt	Iš koplyčios, kur talpinosi ligoniai buvo geras galas, ba net ant kito kiemo.  

pl	Odległość była dosyć znaczna.  
lt	- 

pl	Ciemno się robiło wśród murów, lecz gdzieniegdzie z okien padające światło drogę wskazywało.  
lt	Tamsu buvo tarp mūrų, nes kai kur lango žiburys apšvietė taką.  

pl	Bernard postępował milczący i zadumany.  
lt	Bernardas ėjo užsimislijęs.  

pl	Nie przeszkadzało mu to, jakby z nałogu, po drodze tu i ówdzie rzucać oczyma, w każde drzwi na pół otwarte, w każde okno oświetlone, zwracać się ku każdemu przechodzącemu, którego spotykali, i pilnie się weń wpatrywać.  
lt	Turėjo toki paprotį kad einant mėtyt su akimis į šalis, į kožnas praviras duris, į kožną langą, kur žiburys buvo, arba atsigręžus žiūrėt į praeinantį kokį tik patiko.  

pl	Zdało się to skutkiem dawnego nawyknienia bardziej niż woli, gdyż zakonnik szedł cały w sobie pogrążony.  
lt	- 

pl	Szpitalnik, którego żywość pędziła, ciągle go wyprzedzał i musiał krok swój mierzyć, aby ciężej i powolniej kroczącego Bernarda zbyt nie wyprzedzać, bo mu miał służyć za przewodnika.  
lt	Špitolninkas iš papratimo, greitas, nuolatos jį pralenkia, nes turėjo paėjęs galelį palaukt Bernardo, ką vilkosi paskui tingiai.  

pl	Weszli nareszcie do sieni, z której na prawo drzwi nie do izb obszernych, gdzie największa liczba chorych i rannych się mieściła, ale do kilku pomniejszych, dla braci zakonnej i starszyzny przeznaczonych, prowadziły.  
lt	Įėjo ant galo į butą, potam pasuko prie durų į vieną iš stubų, kuriose talpinosi iš vyresnių ligoniai.  

pl	Weszli. Pierwsza, ciemna, stała pustą; z drugiej przez szczeliny u progu i góry słabe się światełko przeciskało. 
lt	Į vieną įėjo. Buvo tamsi ir tuščia; iš kitos stubos tiktai per plyšius mūsų spaudėsi šviesa. 

pl	Ojciec Szpitalnik otworzył je z wolna i, sam nie wchodząc, chciał przodem wpuścić Bernarda, który nawzajem wskazał mu, ażeby go wyprzedził.  
lt	Špitolninkas atidarė duris ir pats neidamas pirma norėjo pirma įleist Bernardą, ką tas parodė, kad pats pirma įeitų.  

pl	Stało się, jak rozkazał.  
lt	Taip stojosi.  

pl	Żwawy mały człowieczek wszedł do izby szczupłej, którą niewielka lampka oświetlała.  
lt	Gudrus špitolninkas įėjo į mažą stubutę, kurioje mažiukė lempa žibėjo.  

pl	Oprócz łóżka i niewielkiego stolika, na którym talerz stał z jedzeniem nietkniętym i dzbanuszek kubkiem nakryty - ława tylko w oknie wgłębionym i parę półek były całym sprzętem małej celi.  
lt	Nieko daugiaus joje nebuvo, kaip tik lovelė, stalelis, ant kurio stovėjo bliūdelis su valgiu nedalipstėtu, kruzelis su vandeniu ir kubka, taipogi suolelis ilgas, buvo tai viskas.  

pl	Łóżko zasłane było kołdrą wełnianą - twarde i wąskie.  
lt	Lova buvo užtiesta su vilnoniu įlekiu.  

pl	Na nim, z nogami spuszczonymi, z głową w ręce zanurzoną, siedział młody chłopak, lat około siedemnastu mieć mogący, na swój wiek wyrosły bujnie, ale wychudły.  
lt	Ant jos sėdėjo jaunikaitis su nuleista galva, apie septyniolikos metų, augalotas, nes pasibaigęs.  

pl	Włos, krótko przystrzyżony, jasny, najeżony i bezładnie porozrzucany, okrywał dość piękną głowę jego, która, podniesiona ku wchodzącym i zwrócona ku nim twarzą, wyrazem smutnym politowanie wzbudzała.  
lt	Plaukai trumpai nukirpti, susivėlę, labai gražaus veido. Kada durys susivarstė, dirstelėjo į ateivius. 

pl	Oczy miał wpadłe głęboko, policzki ściągnięte, usta zaklęsłe, czoło pomarszczone.  
lt	Akis turėjo įpuolusias giliai, veidas suvytęs, lūpos pridžiuvusios.  

pl	Piękne rysy młodzieńcze ból jakiś czynił sympatycznymi, ale groźnymi razem. Spod powiek patrzała gorączkowa niecierpliwość, znękanie i wyraz walki wewnętrznej, tłumionej w sobie. 
lt	Ant veido jaunikaičio galima buvo suprast skaudamą, o viduje rūstybę paslėptą.  

pl	Skromny przyodziewek, na pół mniszy - pół rycerski, suknie, przylegające ciasno, dawały rozpoznać budowę ciała silną, kościstą, ale wychudzoną i zeschłą.  
lt	Turėjo ant savęs rūbus prastus, pusėn kunigiškus - pusėn kareiviškus; pažint buvo galima, kad drūtai subudavotas, ba ant savo amžiaus gana buvo petingu.  

pl	Na widok wchodzących, brwi mu się ściągnęły mimowolnie i natychmiast stanął na nogi, z poszanowaniem głowę spuszczając; lecz zachwiał się i o stół oprzeć musiał.  
lt	Kada dirstelėjo į ateivius, susiraukė, tuojaus ir stojo, su pašenavone galvą nuleidęs, nes iš slobnumo turėjo ranka pasiremt ant stalo.  

pl	Brat Bernard, którego oblicze zwykle było surowym, starał się, wysilając na próżno, złagodzić wyraz jego i z dobrocią zbliżył się ku chłopcowi.  
lt	Brolis Bernardas, kurio veidas buvo susiraukęs, storavojosi išpagadyt ir meiliai prisiartino prie vaikino.  

pl	- Cóż to?  
lt	- Kas tai?  

pl	słyszę, żeście jeszcze dotąd chorzy! - rzekł, głos miarkując. 
lt	Girdėjau, kad yla sergi! - tarė, balsu taikindamas. 

pl	- To źle!  
lt	- Tai negerai!  

pl	Cóż wam jest?  
lt	Kas tau yra?  

pl	Ojciec Sylwester nic mi powiedzieć nie umie!  
lt	Štai Silvestras nieko man negali pasakyt?!  

pl	Młodzian, stojąc z oczyma w ziemię wlepionymi, milczał.  
lt	Jaunikaitis stovėdamas su akimis nuleistomis į žemę, tylėjo.  

pl	Szpitalnik tymczasem spojrzał na nietknięte jadło, na dzbanek nieporuszony i ramionami zżymnął.  
lt	Špitolninkas tuo laiku dirstelėjo ant nepaliesto valgio, ant kruzelio nejudinto ir pečiais trūktelėjo.  

pl	- Boli was co? - dodał pytający troskliwie. 
lt	- Ar tau kas skauda? - dadavė klausdamas prieteliškai. 

pl	- Nic - nic - odparł chłopiec krótko i zimno.  
lt	- Nieko man neskauda. - atsakė vaikinas trumpai ir šaltai. 

pl	- A cóż wam jest?  
lt	- O kas tau yra?  

pl	Na to drugie pytanie odpowiedź przyszła nierychło.  
lt	Į tą antrą paklausimą negreitai atsakė.  

pl	- Sił nie mam - jęknął nareszcie chory.  
lt	- Esmu nedrūtas - sunkiai atsakė ligonis.  

pl	- Jakże do tego przyszło, żeście je postradali? - badał Bernard. 
lt	Kaip tu galėjai sveikatą patrotyt ir nuo ko? - klausė Bernardas. 

pl	Tymczasem Sylwester, przy stole stojący, machinalnie z niecierpliwości przebierał po nim palcami i na strop patrzył, jakby w skutek tych rozpytywań nie wierzył i wagi do nich nie przywiązywał.  
lt	Tuo laiku Selvestras stovėjo prie stalo ir su pirštais barškino nesirūpindamas tuo, ką juodu tarp savęs šneka.  

pl	- Ja nie wiem! - mruknął chory cicho i westchnął. 
lt	- Aš nežinau, kas man yra. - atsakė silpnu balsu ir atsiduso. 

pl	Na tym zdawało się wszystko skończone, gdyż chłopak nie okazywał najmniejszej chęci do szczerszej spowiedzi, a Bernard podbudzić go do niej nie umiał.  
lt	Ant to pasibaigė šneka, ba vaikinas neturėjo akvatos ant šnekėjimo, o Bernardas nemokėjo kvost.  

pl	Ojciec Szpitalnik ze swej strony pomagać mu do tego nie okazywał ochoty.  
lt	Špitolninkas taipogi tylėjo.  

pl	Stali milczący.  
lt	Stovėjo tylėdami.  

pl	Bernard, pomyślawszy nieco, uznał za właściwe dokończyć nauką moralną:  
lt	Bernardas, pamislijęs ne ką pripažino sau, kad duot kokį pamokinimą.  

pl	- Potrzeba - odezwał się - dziecko moje, modlić się. Boga prosić i Najświętszej Matki Jego, aby oni łaską swą Was dźwignęli. 
lt	- Reikia - sako - mano kūdiki, melstis, Dievo prašyt ir Švenčiausios Motinos Jo, idant jo loska tave pastiprintų.  

pl	Trzeba samemu też starać się tę bezsilność przemagać, ociężałość otrząsać, próbować, usiłować, nie poddawać się.  
lt	Reikia pačiam ligai ne asiduot, nuobodulį nuo savęs atstumt, bandyk pergalėt, o būsi vojkas ir linksmas.  

pl	Nieprzyjaciel rodu ludzkiego zastawia sidła na dusze i ciała.  
lt	Neprietelis žmogystės spendžia spąstus dūšei ir kūnui.  

pl	Modlitwa go odpędza.  
lt	Malda jį nuvaro.  

pl	W czasie tej nauki, chłopak stał nieporuszony, z oczyma ciągle spuszczonymi, nie dając znaku, by ona wrażenie na nim czyniła.  
lt	Laiko to privadžiojimo, vaikinas stovėjo kaip kilpas, nuolatos su nuleistomis akimis, nenorėdamas jų kelt aukštyn, kad ant tų akių ko neriauktų.  

pl	Stał jak skamieniały; drganie tylko zdradzało wewnętrzny wysiłek.  
lt	Stovėjo kaip akmuo; drėbsimas jo tiktai išdavinojo skaudėjimą.  

pl	Nie odpowiedział nic.  
lt	Nieko neatsakė.  

pl	Bernard patrzał nań długo, badał - ale milczący.  
lt	Bernardas žiūrėjo į jį ilgai, kvote - nes akimis.  

pl	Szpitalnik wtrącił: - Masz może do czego smak?  
lt	Špitolninkas tarė: - Galima turėti ant ko norą?  

pl	ochotę?  
lt	Akvata?  

pl	mów.  
lt	Sakyk.  

pl	Do napoju jakiego?  
lt	Galima kokio gėrimo?  

pl	do jadła?  
lt	Valgio?  

pl	Natura ludziom, równie jak zwierzętom, daje czasem zbawcze instynkta.  
lt	Ba laikais noras duoda išganingą sveikatą.  

pl	Czekali długo, nim chłopak się zebrał na odpowiedź:  
lt	Ilgai laukė pakojoj vaikinas prisirengė atsakyt.  

pl	- Oprócz czasem do wody - rzekł głosem słabym i przymuszonym - ja do niczego nie mam smaku.  
lt	- Laikais geriu vandenį, o toj pat niekam neturiu noro. Aš nieko daugiaus negeidžiu. 

pl	Skończyło się tym rozpytywanie; brat Bernard zamruczał coś, lepsze czyniąc nadzieje, radząc spoczynek… leżenie, sen, i wychodził już.  
lt	Ant to pasibaigė; brolis Bernardas suniurnėjo kas žin ką po nosim, prisakydamas, kad nesirūpintų ir miegotų, tą pasakęs rengėsi eiti.  

pl	Szpitalnik, za idącym ku drzwiom postępując z wolna, ukradkiem popatrzał na chłopca, wciąż stojącego przy łóżku, ruszył ramionami i wyszedł.  
lt	Špitolninkas, eidamas paskui Bernardą atsisukęs dirstelėjo į jaunikaitį ir vėl pečiais krustelėjo.  

pl	Chory, gdy się drzwi zamknęły, padł natychmiast na łoże i, ręce na kolanach oparłszy, oczy zakrywszy, zadumał się tak znowu, jak przed przyjściem tych, co go badali.  
lt	Ligonis, kada jau duris uždarė, sėdo ant lovos, pasirėmė su rankomis ant kelių ir veidą ant delnų parėmęs mislijo kaip pirmai.  

pl	Lampka, pryskając, paliła się bladym płomykiem, który to się nieco do góry podnosił, to w glinianą miseczkę opadał, gdzie knot był zanurzony.  
lt	Lemputė, spragėdama, žibėjo pritemusia šviesa, kurios laikais šviesa pasididino arba sumažo.  

pl	Kroki oddalających się niedługo słychać było; ucichło znowu wszystko w grobowym milczeniu.  
lt	Žingsniai atitolstančių pradėjo mažt ir po valandėlės nebuvo suvis girdėt; vėl nutilo kaip grabe.  

pl	Z dala skrzypnięto drzwiami parę razy i infirmeria jakby spała już czy wymarła - nic się nie poruszało.  
lt	- 

pl	Chory nie kładł się, choć godzina wyznaczona do spoczynku dawno już była przeszła. Niekiedy podnosił głowę, przysłuchywał się, to twarz rękoma osłaniał i jak półsenny siedział w obojętnym odrętwieniu. 
lt	Ligonis negulė, kad ir laikas buvo, kaip kad pakėlęs galvą, klausė, tai veidą rankomis užsiėmė ir kaip miegodamas, apimtas nutirpimų sėdėjo.  

pl	Lampka coraz się głębiej dopalała.  
lt	Lemputėje baigėsi aliejus.  

pl	Ledwie dosłyszane drzwi skrzypnięcie w pierwszej izbie, która celę poprzedzała, rozbudziło osłupiałego.  
lt	Štai išgirdo kad pirmutinėje stuboje kas duris patika suvarstė. Ir tuo išbudino jaunikaitį. 

pl	Ciche jakieś, ostrożne kroki zbliżały się ku progowi; drzwi się poruszyły powoli i płaszczem otulona postać jakaś wsunęła się do celi.  
lt	Pamažu prisiartino prie slenksčio: durys atsidarė ir kokia tai žmogysta, apsisopus su ploščium įsmuko į stubelę.  

pl	Jerzy czekać na nią musiał, bo z łóżka powstał i twarz mu się ożywiła: trochę czucia, błysk radości ją oświecił.  
lt	Turėjo tos asabos Jurgis laukt, ba tuojaus pakilo nuo lovos, ir veidas prašvito.  

pl	Stojący w progu był chłopakiem tychże lat albo mało co młodszym.  
lt	Ateivis buvo tu pačių metų, o gulimu jaunesnis.  

pl	Twarz pospolitą miał, nie piękną, ale łagodną, a w tej chwili wyrazem serdecznego współczucia uśmiechniętą.  
lt	Išrodė ne taip skaistaus veido, bet doras, ir tuo laiku Iinksmai išrodė.  

pl	Krótko ostrzyżony włos, suknia z grubej tkaniny, liche skórznie na nogach, same rysy i budowa krępa a niezgrabna, kazały się domyślać w nim prostego knechta.  
lt	Plaukai trumpai nukirpti, drabužiai iš storo audimo, prastos skūrinės naginės ant kojų. skabrus kad ir ne rangus, kožnas galėjo pažint jame prastą tarną klioštoraus. 

pl	W porównaniu z chorym, którego twarz miała w sobie coś pańskiego i odznaczała się prawie niewieścim wdziękiem, krwią jakąś wyszlachetnioną, wchodzący wyglądał gburowato, na pachołka.  
lt	Priešais Jurgį, išrodė jis kaip prastas vaikinas.  

pl	Dobroć tylko, na twarzy się malująca, czyniła tę brzydotę miłą, rysy grube i nieforemne oświetlała.  
lt	- 

pl	Chory, zobaczywszy go, uśmiechnął się.  
lt	Ligonis pamatęs jį, nusišypsojo.  

pl	Gość zbliżał się z nieśmiałością, poszanowaniem i troskliwością wielką, na palcach, ostrożnie.  
lt	Svečias prisiartino nedrąsiai, su dideliu prilankumu, ant pirštų pamažu.  

pl	- A co! - zapytał po cichu - nie lepiej wam? 
lt	- O ką! - paklausė - ar ne geriau jums? 

pl	Pytanie zadał w złej niemieckiej mowie, z przeciągłym obcym akcentem.  
lt	Šnekta jo buvo maišyta su vokiška.  

pl	Chory głową potrząsnął, usiadł na łóżku i przybyłemu wskazał ławę, bo innego siedzenia nie było.  
lt	Ligonis su galva pakratė, sėdos ant lovos ir ateiviui parodė suolelį, kad atsisėstų.  

pl	Ten umieścił się na różku jej, a raczej uczepił tylko.  
lt	Tas sėdosi ant prasto suolelio.  

pl	- Mówże ty mi - rzekł, marszcząc się chory - mów mi o tym, o czym wczoraj rozpowiadałeś.  
lt	- Na, sakyk man - tarė stenėdamas jaunikaitis - sakyk man apie tai, ką vakar priminei.  

pl	Ja, sam zostawszy, gdy myślę a myślę, coraz więcej przypominam sobie.  
lt	Aš, pats likęs, kada pradedu mislyt, o mislydamas kas kartas daugelį pamenu sau.  

pl	Tak!  
lt	Taip!  

pl	ta mowa wasza, której ty mi kilka słów powiedziałeś, była mi znana w dzieciństwie.  
lt	Ta tauro kalba, kai kelis žodžius pasakei, aš ją kaip mažas buvau girdėjau.  

pl	Jedno twoje słowo wydobyło ze mnie jakby utopionych i przysypanych dużo.  
lt	Tie keli žodžiai. Per tave ištarti, daug kitu man ant mislės atvedė. 

pl	Oni mi powiadają, że sierotą z Niemiec mnie przywieźli, ale kłamią.  
lt	Jie man pasakoje, kad siratuku mane iš Vokietijos parvežė, nes meiliijo.  

pl	Dzieckiem słyszałem tę mowę, mówiłem nią; litewska to mowa, i ja Litwinem być muszę… tak, jak ty!  
lt	Aš būdamas kūdikiu girdėjau tą kalbą, ir aš turiu būt lietuvninku… Taip kaip ir tu!  

pl	Teraz, gdy w te mroki lat dawnych się wpatruję, coraz mi więcej rzeczy na pamięć przychodzi, które, jakby mgłą były okryte.  
lt	Dabar viską pradedu atsimint. Kaip per sapnus. 

pl	Mgła się rozprasza…  
lt	Jau migla blaivosi, akis mano pradeda atsimerkt…  

pl	Chłopak, siedzący na ławie, palec położył na ustach, obejrzał się trwożliwie ku drzwiom.  
lt	Ateivis, sėdintis ant suolelio, pridėjo pirštą prie savo lūpų ir į duris dirstelėjo.  

pl	Wzdychał i tarł czoło.  
lt	Dūsavo ir su delnu trynė kaktą.  

pl	- A! to nieszczęśliwa godzina, - wyjąknął - gdy się o tym zgadało! 
lt	O! Nelaiminga valanda, - tarė dejuodamas jaunikaitis, - kaip apie tai dažinojau! 

pl	Co już pomoże myśleć o tym?  
lt	Ką mačys apie tai mislyt?  

pl	co wam pomoże wiedzieć?  
lt	Kas jums pamačys, žinot?  

pl	Z ich rąk, co raz w nie wpadło, już się nie wydobędzie.  
lt	Į jų rankas kas įpuola, jau tas ne ištrūksta.  

pl	Patrzajcie na mnie.  
lt	Žiūrėkite ant manęs.  

pl	Mnie też pochwycili gdzieś z chaty chłopięciem, na powrozie przy koniu, jak bydlę, przygnali, ochrzcili, ostrzygli, kazali służyć - i muszę.  
lt	Mane ir pagriebė mažu vaikinu iš kokios tai stubos, ant virvukės prie arklo, kaip kokį gyvulį, parsivarė, apkrikštijo, apkirpo, liepė tarnaut - ir turiu.  

pl	Idą oni na moich, każą za sobą nieść tarcze i miecze; idę za nimi i niosę.  
lt	Kada traukė ant maniškių liepė paskui save neštis ginklus; o aš paskui turiu eiti.  

pl	Patrzę, jak się moja krew leje, jak moi bracia giną… a!  
lt	Matau, kaip mano brolių kraujas teka, kaip mano broliai žūva… O!  

pl	wszystko kipi we mnie, łzy do oczu się cisną; alem ja sam, i siły nie mam!  
lt	Manyje net verda širdis, ašarų pilnos akys; nes aš pats, neturiu tiek drūtumo!  

pl	Jerzy podniósł się z łóżka trochę i, brwi ściągając, a ręce zacisnąwszy, szepnął: - Zbiec przecie można!  
lt	Jurgis pasikėlė truputį nuo lovos, susiraukė, kumščius suspaudė ir šnabždėjo: - Ak, galima pabėgt.  

pl	- Dokąd? jak? - przerwał zastraszony pachołek. 
lt	- Kur? Kaip? - pertraukė persigandęs tarnas. 

pl	- Na co by się nam to dziś przydało?  
lt	- Ant ko tai viskas tiktų?  

pl	Tam by już nikt nas nie poznał i nikt nie przyjął.  
lt	Tenai mus niekas nepažintų ir niekas nepriimtų.  

pl	Jeszcze by nas pozabijali, jak krzyżackich knechtów, bo dla tych przebaczenia nie ma.  
lt	Da mus užmuštų, kaip kokius kryžiokus, ba dėl tų nedovanojo.  

pl	Służyć im trzeba, choć ich nienawidzimy.  
lt	Turime dėl jų tarnaut, kad ir jų neužkenčia.  

pl	Taka dola, a swej doli nikt nie jest panem.  
lt	Tokis mano paskirimas, o savo paskirimo niekas nėra ponu.  

pl	Pomyślał trochę i ciągnął znowu: 
lt	Pamislijo truputį ir toliaus kalbėjo.  

pl	- Jeżeli oni was kędyś z Litwy porwali, a chowali i pieścili, karmili jak paniątko i ubierali, czy oni dziś by zbiec pozwolili?  
lt	- Jago jus kitados iš Lietuvos pagriebė, augino ir glamonėjo, penėjo kaip ponaitį, ir rėdė; tai ar jie šiandien pavėlytų pabėgt?  

pl	Patrzą oni na was podwójnymi oczyma, a gdyby najmniejsza poszlaka… ho! ho!… 
lt	Jie jus vaktojo dvylika akių, o kad ką dažinotų, tada būk sveikas!…  

pl	I ręką pociągnął sobie po szyi, jakby ścinał głowę.  
lt	Ir tai pasakęs, brūkštelėjo per savo kaktą su ranka, duodamas suprast, kad būt nukirstų.  

pl	Chory Jerzy dumał głęboko.  
lt	Ligonis Jurgis mislijo giliai.  

pl	Przerwała się rozmowa, i zaczął pachołka siedzącego rozpytywać o litewskie nazwania rzeczy różnych: jak się matka, ojciec, brat, dom, ogień zowie?  
lt	Persitraukė šnekta ir pradėjo tarno klausinėt apie visokius lietuviškus dalykus: kaip vadinasi motina, tėvas, brolis, sesuo, namas ir t.t.  

pl	Słuchając, zadumywał się, za głowę chwytał, brwi ściągał, a oczy mu połyskiwały.  
lt	Klausiančiam akys žibėjo ir potam už galvos tvėrės.  

pl	Pachołek dziwił się, ciekawił, wzdychał, ręce załamywał i co raz to przypominał, że cicho mówić było trzeba.  
lt	Tarnas divijosi, kad jis taip garsiai šnekėjo, mislydamas, kad laikais gali kas už durų klausyt.  

pl	- Był tu stary Bernard? - spytał w końcu. 
lt	- Ar buvo čia senas Bernardas? - paklausė galiausiai. 

pl	- A co on tu robił u was!  
lt	- Ką jis čia pas jus veikė!  

pl	On darmo nigdy nie chodzi.  
lt	Jis ant tuščio niekados ne vaikščioja.  

pl	Posyłają go wietrzyć, gdy innym nosa braknie.  
lt	Siunčia jį šnypinėt, ba kiti nėra tam tikę.  

pl	Chytry to a straszny człek, co jak spojrzy, na wylot przekole.  
lt	Tai rakalis žmogus, na ar ne? Kaip blekstelėjo su savo žlibe, taip kaip su yla pervėrė. 

pl	Na zamku on niby niczym - taki brat jak drudzy; do starszyzny nie liczy się i z nią nie chodzi; stoi na boku.  
lt	Jis čia drūtvietėj neva jokios vertės neturi, - tokis rodos brolis kaip ir kožnas: su vyreniais neužsiduoda ir su jais nevaikščioja; iš tolo nuo jų.  

pl	Urzędu nie ma; a boją go się najstarsi i może, co zechce.  
lt	Vyriausybės jokios neturi; o jo bijosi ir vyriausi, ir gali padaryt ką nori.  

pl	Wciska się wszędzie, nigdzie mu drzwi nie zamykają; podpatruje, słucha, odgaduje. Na kogo popatrzy, ciarki mu biegną po skórze. 
lt	Spaudžiasi visur, niekur prieš jo nosį durų neuždaro; per plyšelį nužiūri, tai net šiurpuliai per kūną pereina.  

pl	Jego tu nie darmo do was wysłali.  
lt	Jį čia ne dovanai pas jus atsiuntė.  

pl	- Czyście się przed nim z czym nie wydali?  
lt	- Ar laikais prieš jį neišsidavėt su kuo?  

pl	Jerzy na to pytanie pogardliwie i dumnie ramionami poruszył. - Oh! - rzekł - ani słowa nie dobył ze mnie! 
lt	Jurgis nieko ne atsake, tiktai pečiais davė suprast, kad nieko, o potam tarė: - O ne! Nuo manęs žodžio negirdėjo! 

pl	- Szpitalnik - mówił pachołek - gbur, niecierpliwy, niby zły, gderze, popycha; ale dobre ma serce.  
lt	- Špitolninkas - tarė tarnas - prastas, nekantrus, ne vos pyktas, nuolatos urzgė; nes širdį turi gerą.  

pl	Łaje chorych, gdy mu wyzdrowieć nie chcą, a dzień i noc koło nich chodzi, jak matka; a ten!… Dość, by popatrzył… zdaje się, że zje oczyma!  
lt	Ligonius koloja, kada nepasitaiso, o diena ir naktį apie juos triūsia kaip motina! … Rudspangė, tikrai kaip į žmogų pažiūri, tai rodos su akimis praris žmogų!… 

pl	Chory Jerzy już dumał i nagle, jak przebudzony, zawołał: - Kunigas?  
lt	Jurgis, mislijo ilgai, o potam kaip iš miego pabudęs tarė: - Kunigas?  

pl	Kunigas?  
lt	Kunigas?  

pl	- Aha! tak u nas najstarszych panów zowią - odparł chłopak. 
lt	- Na, ak tai pas mus didžiausius bajorus taip vadina, - atsako ateivis.  

pl	- Ja dobrze pamiętam - rzekł Jerzy, bijąc się w czoło - że mnie dzieckiem na ręku piastująca kobieta tym imieniem uspokajała i wołała.  
lt	- Aš žinau ir gerai pamenu - tarė Jurgis, prisidėjęs pirštus prie kaktos, - kad kada aš buvau mažas, tai mane nešiotė taip vadino.  

pl	Słuchający parobczak obie ręce podniósł do góry i, jednę z nich prędko kładąc na ustach, nakazał milczenie mówiącemu.  
lt	Girdintis tai tarnas abidvi rankas pakėlė aukštyn ir vieną potam prisidėjo s au ant lūpų, duodamas ženklą, kad taip garsiai nerėktų.  

pl	Wstał aż, przestraszony.  
lt	Pakilo net persigandęs.  

pl	- Na Boga! na Boga! - szeptał - cicho! cicho! 
lt	- Dėl Dievo! Dėl Dievo! - šnabždėjo - tylėkit! Tylėkit! 

pl	Po mnie już dreszcze przechodzą.  
lt	Net mane šiurpulys paėmė.  

pl	Gdyby oni doszli, że wy się o tym przeze mnie dowiedzieliście, żyw bym nie został, a i z wami co by było… któż wie?  
lt	Kad jie dažinotų, kad jūs per mane visko dažinojote, būtų po manęs, o ir su jumis kažin kas būtų?!  

pl	Cicho, panuniu! cicho! 
lt	Tylėk, Viešpatiuk! Tylėk. 

pl	Jerzy dumał na ręku podparty.  
lt	Jurgis mislijo, ant rankos pasirėmęs.  

pl	Ze zmarszczonego czoła wnosić było można, iż myśl w nim pracowała, aby z mroków przeszłości dobyć dawne wspomnienia.  
lt	Ant susiraukusios kaktos galima buvo matyt, kad po jo galva painiojosi visaip.  

pl	Pot kroplami okrywał mu skronie.  
lt	Prakaitas visa išpylė.  

pl	- Litwa!  
lt	- Lietuva!  

pl	Litwa! - począł powtarzać. 
lt	Lietuva! - pradėjo su galva linguodamas sakyt. 

pl	- Mów ty mi o niej.  
lt	- *Kalbėk tu man* apie ją.  

pl	Ty ją musisz lepiej pamiętać… widziałeś ją, chodziłeś na nią z nimi.  
lt	Tu ją geriaus gali pamyt… Matei ją, tu buvai su jais tenai.  

pl	Mnie oni mało kiedy za wrota wypuszczali; a na dalsze wycieczki, chociaż się im prosiłem, nim się odkryło, kto ja jestem… brać mnie nie chcieli.  
lt	Manęs jie nė už vartų neišleidžia; andai prašiau kad imtų su savim, tai nenorėjo imti, o aš nebūčiau niekur bėgęs, ba da apie tai nieko nežinojau.  

pl	Mówili mi, żem za młody, i czekać kazali.  
lt	Pasakė man, kad esmu da jaunas, ir laukt liepė.  

pl	Litwa! - powtórzył, wlepiając w pachołka oczy, który drgał, słysząc ten wyraz, i cała poczciwa twarz jego okryła się cieniem tęsknoty. - Litwa! 
lt	Lietuva! - paantrino, žiūrėdamas į tarną, kuris drebėjo girdėdamas tą žodį, ir net veidas jo persimainė - Lietuva! 

pl	mów o Litwie!  
lt	Kalbėk apie Lietuvą!  

pl	Parobczak się zadumał rzewnie, w obie ręce ujął głowę i kołysał nią długo, nim z jękiem wychodzącym z duszy mówić począł: - Litwa!  
lt	Tarnas nuliūdo: paėmė galvą savo į delnus ir vaitodamas pradėjo kalbėt: - Lietuva!  

pl	oj, Litwa!  
lt	Oi, Lietuva!  

pl	inny to kraj, obyczaj inny, świat i ludzie inni.  
lt	Kitokia suvis žemė, kitokie apsiėjimai. Kitoks svietas ir žmonės. 

pl	Mnie ona jeszcze w oczach stoi, w snach się roi!  
lt	Ji man ir dabar akyse stovi ir nuolatos sapnuojasi!  

pl	Tyle lat, a jakby wczoraj, czuję postronek, na którym mnie przywlekli.  
lt	Tiek jau metų, o rodos, kad tai vakar buvo, jaučiu ant savo kaklo viržį, ką mane vilko prie arklo pririštą.  

pl	Litwa, Kunigasie mój, gdzież taka jest? taka, kędy nie dosiągł miecz krzyżacki, jak ją przed wiekami nasi Bogowie stworzyli? 
lt	Lietuva, mano Kunige, kur tokia galėtų būti, kad ne dasiektų kardas kryžioko, tai ne pirma, kada Dievas buvo Lietuvą sutvėręs!…  

pl	Tu, na zamkach, co zobaczysz, wszystko robota człowieka, który psuł dzieło boże; a tam inaczej.  
lt	Čia ką pamatysi? O tai viskas ranka žmogaus padaryta, ką Dievui priešinasi jo sutvėrime; o tenais suvis kitaip. 

pl	Bóg nie w kościele siedzi - wszędzie ich pełno… Pełno bogów, pełno boga.  
lt	Dievas netupi bažnyčioje - visur jo pilna… Daugelis dievukų, daugelis dievų.  

pl	Rosną sobie nietrzebione lasy, puszcze ogromne, a po nich dziki źwierz buja razem z dzikim człowiekiem.  
lt	Auga nekliudintos girios, šilai begaliniai, o juose laukiniai žvėrys galisi su laukiniu žmogum.  

pl	Źwierz i ptak, człowiek i drzewo, wszystko bracia rodzeni.  
lt	Žvėris ir paukštis, žmogus ir medis, visi kaip tikri broliai.  

pl	Niedźwiedź gada do ludzi, pies z ptakiem rozmawia, rozumieją się.  
lt	Meška kalba į žmones. Šuo su paukščiu, visi supranta. 

pl	Zabijają się, jak bracia, ale jak swoi z sobą gadają.  
lt	Vienas kitą žudo, nes vienas kitą supranta.  

pl	Łoś z myśliwcem się łaje, kukułka dziewczętom pieśni śpiewa, których one od niej się uczą.  
lt	Briedis su strielčium kolojasi, gegutė dėl mergų daineles dainuoja, ką tos iš jos mokinasi.  

pl	Wiatr nawet i burza mowę dla nas mają zrozumiałą…  
lt	Vėjus ir viesulus galima pas mus suprast…  

pl	Jak dąb Perkunów zaszumi, Wejdaloci słuchają i tłumaczą.  
lt	Kaip ąžuolas Perkūno ošia, vaideliotai supranta, ko nori ir paskui dėl visų pasako.  

pl	Wszystko tam takie, jak ten wielki Bóg, który małych ma pod sobą tysiące, stworzył, aby ziemia pustą nie była, kiedy jeszcze księżyc ze słońcem się żenił.  
lt	Tenai da vis taip, kaip tai buvo kitados, kaip mėnulis su saule ženijosi.  

pl	W każdym drzewie i pniaku siedzi duch, co go strzeże; w każdym strumieniu mieszka bogini, co przez szklane wody patrzy, pilnując ludzi i stworzeń.  
lt	Kožnam medyje ir kelmely, tupi dvasia, ką jį apgina; kožnam upelyje gi vena dievaitė, ką per krištolinį vandenėlį, daboja žmones ir visus sutvėrimus.  

pl	Diwy rozkazują źwierzętom, one wprost umieją do serca mówić człowiekowi, tak, że on nie wie, skąd mu głos przychodzi, a czuje, że to boży… We śnie, na jawie, z góry, spod ziemi szepcą do niego, bo Bogów wszędzie pełno, nawet w ziarnach piasku.  
lt	Dievaitės šnabžda į ausis žmonėms, ką ir kaip šnekėt, ba tų Dievulių pilnos šalys ir pakriaušės, o ypač ir grūdelyje smiltelės.  

pl	O! panuniu mój! 
lt	- O Viešpačiuk mano!  

pl	Jakie to tam życie, jakie życie!  
lt	Kokis tenai gyvenimas, kokis gyvenimas!  

pl	a swoboda po lasach i polach!  
lt	O ramumai giriose ir lankose!  

pl	Jakie tam pieśni płyną i srebrny śmiech się rozlega, gdzie Krzyżaków nie było!  
lt	Kokios tenai giesmės.  

pl	Bo gdzie oni przeszli, śmierć przeszła z nimi.  
lt	Bet kada kryžiokai pradėjo puolinėt, viskas nutiko.  

pl	Prawda!  
lt	Teisybė!  

pl	nie ma szat takich, ani sprzętu takiego, ani domostw z kamieni, ani kościołów, w których Boga na klucz zamykają.  
lt	Neturi tokių rūbų, nė padarų, nė akmeninių namų, nė bažnyčių, kuriose Dievą ant spynos užrakina.  

pl	Tam wszystko otworem, drzwi chat na oścież, ziemia - ludziom cała. Wszędy Bóg lata swobodny i mieszka, kędy chce, a człowiek też, Ziemia wszystka, jak szeroka, nie krajana, lasy bezpańskie. 
lt	Ten viskas atvira, durys nuo stubos adtadarytos, žeme dėl žmonių, visur Dievas laksto, kur nori, o taipogi ir žmogus.  

pl	Kunigas siedzi na gródku, na wysokim, ale po to tylko, aby z daleka patrzył, gdy wróg nadciąga, a panuje, aby bronił od niego.  
lt	Kunigas sėdi puikioj vietoj ant kalnelio tam, kad aplinkui matytų, iš kur laikais neprietelis atitraukė, o tarp žmonių vyriausiu yra, kad jais davadžiojo.  

pl	Za to mu osyp dają i daninę.  
lt	Užtai gauna pylos iš visokių javų.  

pl	Zadumał się parobczak i dodał jeszcze: - Na Litwie nie ma, jak tu, ludzi, którym nie wolno spojrzeć w oczy kobiecie i do dziewki się uśmiechnąć.  
lt	Užmislijo tarnas, o potam tarė: - Lietuvoje nesiranda tokių žmonių kaip čia, kad ne valia dirstelėt ant merginos ir su ja meiliai kalbėt.  

pl	Nasi Wejdaloci i dziewice Wejdalotki chodzą swobodnie; a choć im się żenić nie wolno, żyć i śmiać się, i śpiewać nie bronią.  
lt	Mūsų vaideliotai ir mergos vaideliotkos nėra taip suspausti; o kad ir joms ne valia ženytis, juoktis ir dainuot neuždrausta.  

pl	W wiankach chodzą boże sługi, wesoło uśmiechają się sobie i światu.  
lt	Su vainikais ant galvų tarnai dievaičių, linksmai į akis svietui žiūri.  

pl	My tu jak bydło w oborze siedzimy zamknięci; na gród nawet starej baby nie puszczą, żeby im dziewczyny nie przypominała.  
lt	- Mes čia kaip gyvuliai stalde, sėdime uždaryti; nė senos bobos į drūtvietę neįleidžia, kad apie merginą nepamislytų.  

pl	Oj! Litwa! - westchnął. 
lt	Oj! Lietuva! - atsiduso. 

pl	- Kunigasie mój, świat inny a lepszy… tylko dla nas on zamknięty!  
lt	- Kunige mano, svietas kitokis ir geresnis… Tiktai dėl mudviejų uždarytas!  

pl	Jerzy się zasępił i spytał: - Ale oni przecież jedynego, prawdziwego Boga znają, ci Krzyżacy, a myśmy się go od nich znać i chwalić nauczyli.  
lt	Jurgis nuliūdęs paklausė: - Nes jie, tie kryžiokai, pažįsta tikrą Dievą, o mudu išmokome iš jų Jį garbint.  

pl	Parobczak, głowę spuściwszy, wzrokiem wylękłym potoczył po celi.  
lt	Tarnas, galvą nuleido, paskui apsidairė.  

pl	- Straszny ten ich Bóg! - zamruczał - wojuje i zabija! 
lt	- Baisus tas jų Dievas! - suniurnėjo - vajavojo ir žudo! 

pl	Prawda!  
lt	Teisybė!  

pl	i nasz piorunami ciska, ale tylko na winnych, a oni krew leją, nie pytając jaką.  
lt	Ir į mus perkūnais leido, nes tiktai nedorus, o jie kraują lieja, neklausdami kieno.  

pl	Widziałem niemowlęta pomordowane po chatach, a czym one zawiniły?  
lt	- 

pl	Ich Bóg nienasycony, bo mu całej ziemi potrzeba, a nasze panowały u siebie w domu i cudzego nie pożądały.  
lt	Dievas neprisotintas, ba jam visos žemės reikia, o mūsų dievaičiai tūno sau ir svetimo negeidžia.  

pl	Jerzy słuchał bacznie, brwi mu się ściągały i powieki opadały na oczy.  
lt	Jurgis klausė, susiraukė.  

pl	Nic nie mówiąc, głową potrząsał.  
lt	Nieko neatsakė, tiktai su galva pakratė.  

pl	Parobek odważył się dodać: - Oni przecie sługami bożymi się mianują i powiadają, że pełnią wolę Jego.  
lt	Tarnas išdrįso daduot: - Ak, jie statosi save tarnais Dievo ir sako, kad pildo Jo valią.  

pl	Naszym Wejdalotom miecza nie wolno tknąć, ani innej krwi, nad bydlęcia ofiarnego, przelewać.  
lt	Dėl mūsų vaideliotų ne valia vert už kardo, nė kraujo kito tekint ypač gyvulio.  

pl	Ich Bóg krwi pożąda.  
lt	Jų Dievas to reikalauja.  

pl	Jerzy siedział milczący; wzdychali oba.  
lt	Jurgis nieko neatsakė; dūsavo abudu.  

pl	- Pamiętasz Litwę? - wtrącił chory. 
lt	- Atsimeni tu Lietuvą gerai? - paklausė ligonis. 

pl	- Ja? lepiej od was - prawił drugi - mnie już sporego porwali z lasu, od trupa ojca i matki, kiedym już po ziemi chodził sam i na drzewa jak kot się wspinał. 
lt	- Aš geriaus nuo jūsų, - provijo tarnas - mane jau dykta pagriebė nuo užmuštų tėvo ir motinos, kada jau galėjau kaip katinas laipioti po medžius.  

pl	Byłbym zbiegł, ale gdy mi powrozu popuścili za późno było. Knecht na pętlę wziął i ciągnął mnie za sobą, okrwawionego, zbitego, choć jak wilk wyłem z bólu i strachu. 
lt	Būčiau pabėgęs, bet kai užmėtė ant vos gyvo virvę ant kaklo ir vienas kryžiokas vilko pririštą prie arklio, o aš staugiau kaip vilkas iš skaudėjimo ir baimės.  

pl	Zamknęli potem do szopy z innymi, a myśmy ją podpalili, aby uciec.  
lt	Uždarė paskui su kitais į užtvarą, o mes ją padegėm, kad pabėgtume.  

pl	Nie pomogło; pochwytali.  
lt	Nepamačijo; sugaudė visus.  

pl	Bili potem i męczyli, abyśmy zapomnieli mowy i pieśni, a uczyli się ich szwargotu.  
lt	Mušė potam ir mučijo, idant mes mokėtume jų kalbą.  

pl	Alem ja pochował tak głęboko, co tu wyniósł z lasu, że mi ten skarb z życiem odbiorą. Nie oduczyli mnie kochać, co swoje, ale kłamać nauczyli. 
lt	Nes aš iki to laiko neužmiršau, neatpratino mylėt savo žemę. 

pl	Uśmiechnął się chytrze i dziko.  
lt	Tai pasakęs nusijuokė.  

pl	- Popytajcie ich teraz! Mówią, że lepszego pachołka nie ma nade mnie, ani posłuszniejszego. 
lt	- Tegul jų vienas paklausia apie mane, tai pasakys, kad geresnio tarno už mane neturi.  

pl	A co?  
lt	O dėl ko?  

pl	kłaniam się im do ziemi, rąbek szaty całuję, sławię ich, dziękuję, śmieję się, żeby myśleli, żem taki szczęśliwy.  
lt	Kloniojuosiu dėl jų iki žemės, rankas laižau, aukštinu jų gerybę, juokiuosi, kad mislitų, kad man čia gerai.  

pl	A co u mnie w duszy - to moje!  
lt	Nes kas mano dūšėje, to nedaseks!  

pl	I na pół nucąc, pół mrucząc, dodał:  
lt	Ir pusiau giedodamass, pusiau niurnėdamas, dadavė.  

pl	- Któż to wie? kto wie! 
lt	- Kas žin!  

pl	Są Kunigasy jeszcze, ludu siła.  
lt	Yra da Kunigų, o taipogi žmonių daugybė.  

pl	Przyjdzie może i na Litwę godzina i dzień na litewskie dzieci!  
lt	Ateis valanda ir dėl lietuvininkų, kad savo atgaus!  

pl	Jerzy nie odpowiadał.  
lt	Jurgis nieko neatsakė.  

pl	Kunigas! Kunigas! chodziło mu po głowie i szumiało. 
lt	Nuolatos jam mislioje buvo Kunigas! Kunigas! 

pl	Wtem lampka przygasać zaczęła, sycząc; pachołek się porwał nagle, przestraszony, że się opóźnił. Zbliżył się do zamyślonego, pochylił się przed nim z pokorą i czułością. 
lt	Tame pradėjo lempukė gest, spirgėt; tarnas pašoko staiga, persigando, kad pasivėlino, prisiartino prie nuliūdusio jaunikaičio, su pakala ir gailesčiu.  

pl	- Kunigasie mój! - szepnął, usiłując za rękę go pochwycić - nie zabijacie się wy tęsknotą. 
lt	- Kunige mano! - tarė tikai, norėdamas už rankos paimti - nesirūpink per daug. 

pl	To nie męska rzecz kwilić. 
lt	Nesi kūdikiu. 

pl	Mężowi przystoi gniew, a niewieście smutek. Ona go wyśpiewa i wyleje z siebie, gdy jej duszę naciśnie; my z nim jak z trucizną chodzić musimy. Trzeba żyć. 
lt	Turi būt vyru, gražiau išrodytum užpykusiu nekaip nuliūdusiu. Turi būt greitas. 

pl	Któż wie?  
lt	Kas žin?  

pl	kto wie? - powtórzył - I na nas przyjdzie godzina i dzień na litewskie dzieci. 
lt	Kas žin? Galima pareis laiminga adina dėl lietuvišų vaikų. 

pl	Jerzy spojrzał nań i z lekka go po ramieniu uderzył.  
lt	Jurgis dirstelėjo į jį ir lengvai su ranka į petį paklepojo.  

pl	- Idź! - rzekł - tobie czas. 
lt	- Eiki - tarė - tau laikas.  

pl	Szpitalnik nigdy nie śpi, i po nocy nawet śledzi.  
lt	Špitolninkas niekados naktį nemiega ir kožną užžiūri.  

pl	Nuż by cię tu zastał.  
lt	Jago čia tavo rastų.  

pl	Wracaj; a jutro, gdy się wymknąć potrafisz, przyjdź mi mówić o Litwie.  
lt	Eiki: o rytoj, kad galėsi ištrūkt, ateiki man pasakot apie Lietuvą.  

pl	Tyś mi pierwszy objawił krew moję - i coś się we mnie zbudziło.  
lt	Tu man pirmutinis apreiškei apie mano brolius - viskas manyje atsigaivino.  

pl	Czy to sen?  
lt	Ar tai sapnas?  

pl	czy spominki?  
lt	Ar tai atminimai?  

pl	czy pokusy szatańskie?  
lt	Ar tai pagundos šetoniškos?  

pl	- Szatańskie? - rozśmiał się parobek z niedowierzaniem. 
lt	-Šetoniškos? - nusijuokė tarnas nodatikodamas. 

pl	- Na Litwie, u nas, szatanów nie ma, tylko bogi, sługi wielkiego Boga, raz dobre, drugi raz złe, jak on im przykaże.  
lt	- Lietuvoje, pas mus šetonų nėra, tiktai dievaičiai, tarnai didelio Dievo, kartais rūstūs, kartais geri, kaip dėl jų prisako.  

pl	To oni szatana sobie zmyślili.  
lt	Tai tik tie latrai išmislijo šetoną.  

pl	Nasz Perkunas by go nie zniósł i wnet piorunem by go wgniótł w ziemię, a nie dałby mu przeciw sobie gospodarować! Ho! ho! 
lt	Mūsų Perkūnas jo nenukęstų, tuojaus devynis stuomenis į žemę įtrenktų, neduotų savo žmonių gundyt, ne ne!  

pl	- Cicho, nierozumny! - zawołał Jerzy. 
lt	- Tylėk, paiki! - sušuko Jurgis. 

pl	- Spraw bożych z ludzkimi nie mieszaj; co ty wiesz?  
lt	- Žmoniškų dalykų su dieviškais nemaišyk: ką tu išmanai!  

pl	I bojaźliwie, ukradkiem, krzyż zakreślił na piersi.  
lt	Ir baimingai, nematant, persižegnojo.  

pl	Ale ruchu tego nie dojrzał już Rymos, bo się co prędzej przez drzwi na pół otwarte wymknął i jak mysz cicho do izby chorych, na swój barłóg pusty prześlizgnął.  
lt	Nes Jo Rymas (taip tarnas vadinosi) nepatemijo, ba per pusiau atviras duris išsprūdo, ir kaip pelė, ant pirštų į savo stubą nubėgo.  

pl	II Zamek Marienburski (Malborski), w owym czasie, choć do niego jeszcze dobudowywano wiele, choć go kończono i powiększano, stał już tak wspaniale zarysowany, jakim później widzieliśmy go w majestatycznych ruinach, nim niesmaczna restauracja z nich go do trupiego życia jakiegoś nie dźwignęła.  
lt	II Drūtvietė Marienburska (Malborkas) tuo laiku, ką ir buvo puikiai išbudavota, vienok nuobodus buvo jojo gyvenimas.  

pl	Na szczycie pagórka piętrzył się Wysoki Zamek, Hochburg, najstarszy z gmachów, zawierający kościół, groby i salę kapitulną; niżej, oddzielone od niego głębokim przekopem, wznosiło się Średnie Zamczysko, w którym życie powszednie rycerzy krzyżowych się skupiało; niżej jeszcze, ku łęgom i Nogatowi, Dolny Zamek zawierał gospodarskie budowle i mieszkania knechtów i czeladzi.  
lt	Ant kalnelio talpinosi drūtvietė, Hochburgas, seniausias budynkas, kuriame talpinosi bažnyčia, sklepai dėl nabašninkų ir šalia rodos: toliaus žemių stovėjo senas mūras, kuriame susirinkdavo kryžiokai, žemiaus da netoli Negato, trečias budynkas mūrytas, kuriame talpinosi broliai, tarnai ir žmonės priklausiantys kryžiokų dvarui.  

pl	Mówiono naówczas, że te trzy obronne grody, które się stały stolicą Zakonu, co się już wyrzekł walki z niewiernymi na Wschodzie, połączone z sobą były, na wypadek niebezpieczeństwa, podziemnymi schody, kryptoportykami, o których wnijściu i tajemnicach wiedziała tylko starszyzna.  
lt	Sakydavo tada, kad po tais budynkais buvo po žeme ulyčios, kad iš vieno į kitą buvo galima nueiti, o apie kurias žinojo tik vyresnieji.  

pl	Na codzienne narady, w których uczestniczyli Wielki Mistrz, Wielki Komtur, Marszałek, Podskarbi, a czasem kilku starszych rycerzy, zbierano się zwykle na Średnim Zamku, w sali zwanej rycerską, której sklepienie jeden granitowy słup podtrzymywał.  
lt	Ant kasdieninių rodų, susirinkdavo Dydis Vadas, Dydis Kūmtoras, Maršalka, Iždininkas, laiku kuris iš vyresnių kareivių, paprastai sueidavo į bydunko vidurį, į salę vadinamą „kareiviška”, kurios lubos laikėsi ant vieno akmeninio stulpo.  

pl	Tu też nazajutrz o schyłku dnia znajdujemy starszyznę na kamiennych ławach dokoła siedzącą, przy ogniu na wielkim kominie rozpalonym.  
lt	Tai toje salėje rytojaus vakare susirinko vyresnieji zokono. Sėdėjo ant akmeninių suolų aplinkui, o šiluma nuo degančios ugnies kamine visus šildė. 

pl	Same płaszcze białe, same postacie rycerskie, ostre, ponurego wyrazu z brwiami najeżonymi, z pooranymi policzki, o szerokich ramionach, o piersiach rozrosłych, stworzone do noszenia zbroi i nawykłe do nich.  
lt	Visi buvo paniūrę, petingi ir rodės, kad sutverti nešiojamam ginklui.  

pl	Niemal braterskie rysów ich podobieństwo tłumaczyło się i jednością pochodzenia - bo naówczas nikogo jeszcze oprócz Niemców nie przyjmowano do Zakonu - i szlachecką krwią, i rodzajem życia, który jednakowo piętnował wszystkich. Każde jednak z tych męskich oblicz, prawie książęcą jakąś dumą i wyrazem siły naznaczonych, miało odrębny charakter, gdy życie w nich zagrało. 
lt	Tada nė vieno į savo zokoną nepriėmė kaip tik vokiečius ir drūtus vyrus, per ką buvo kone vieno veido. 

pl	Wielki Mistrz, najbliżej stał komina.  
lt	Didis vadas, stovėjo arčiausiai kaimyno.  

pl	Był to mąż poważny, lecz nieprzyjemnego wyrazu twarzy.  
lt	Buvo tai puikus vyras, nes veido netikusio.  

pl	Oko jego biegało niespokojne, usta gryzł, czoło marszczył i choć był pomiędzy swoimi, między najzaufańszymi, zdawał się niedowierzająco na nich spoglądać.  
lt	Akys jo lakstė nerimstančiai, lūpas kramtė, kaktą raukė ir norint buvo tarp saviškių. Tarp geriausių savo prietelių, rodėsi jais netikėjo. 

pl	Nieodstępny, od niedawnego czasu, od zabicia Mistrza v. Orselen przez mściwego Endorfa, Kompan, dodany Wielkiemu Mistrzowi, stał z dala u drzwi, z salki tej do mieszkania jego wiodących. 
lt	Nuo nužudymo Didžio Vado v. Oršelano per Endorfą. Kompanas daduotas buvo dėl jo, kuris sergėjo jį stovėdamas prie durų. 

pl	Był to najmłodszy ze zgromadzenia, z bystrym wejrzeniem, pięknej rycerskiej postaci chłopak, który trzymał się na uboczu, jak gdyby na starszyznę nie zwracając uwagi, bo do jej narad nie miał prawa należeć.  
lt	Buvo tai jauniausias iš susirinkusių. Smarkių akių, gražaus štolto jaunikaitis, kuris laikėsi pašalyje, rodės netemindamas ant vyresnių, ba prie rodos jis neprigulėjo. 

pl	Postawiony na straży, nie mógł opuścić stanowiska.  
lt	Stovėjo ant sargos, negalėjo atsitraukt.  

pl	Zwano go hrabią v. Henneberg. 
lt	Vadino jį grafu v. Hennebergu. 

pl	Mistrz Luder, oprócz niespokojnego oblicza i dumy, jaką mu książęce urodzenie dawało, nie odznaczał się niczym.  
lt	Vadas Liuderis, skirtumą turėjo tą, kad baisių buvo akių, o taip visame panešėjo į kitus.  

pl	Twarze Wielkiego Komtura, Marszałka i Podskarbiego, dygnitarzy, składających radę tajemną, więcej miały wyrazu i dozwalały się domyślać, że władza wprawdzie była w ręku Mistrza, ale siła kierownicza w głowach tej starszyzny, spokojnej, pełnej siły i wiary w siebie, przejętej wielkim posłannictwem, jakie spełniała.  
lt	Veidai Didžio Kumtoro, Maršalkos ir paskarbio, o taipogi kitų vyresnių, kurie radosi rodoje, doriau atrodė ir galima buvo suprast, kad visi buvo po valdžia Didžio vado, nes roda prie visų prigulėjo.  

pl	Oprócz Wielkiego Komtura i wymienionych, rycerz Bernard, któregośmy już widzieli wczoraj, tak odziany jak w kaplicy, tak niby mało znaczący i bez urzędowego stanowiska, jak wprzódy, w ciemnym kącie siedział na ławie, niby świadek niemy i obojętny.  
lt	Rodosi tame susirinkime ir buvo mums žinomas brolis Bernardas, kuris buvo taip pačiai pasirodęs kaip ir vakar, sėdėjo kamputyje ant suolo, kaip kokis sviedkas.  

pl	Na twarzy Mistrza Ludera malowało się, oprócz niepokoju, znudzenie i znużenie, jakby go na tę naradę wyrwano, gdy potrzebował wytchnienia.  
lt	Iš veido, Didžio Vado galima buvo suprast, kad ant tos rodos randasi be jokios akvatos.  

pl	Rozmowa, cicho prowadzona, była niby przygotowaniem do ogólnej.  
lt	Šnekučiavo patika, buvo tai pradžia rodos.  

pl	Komtur parę razy, nim ją rozpoczął, spojrzał na Kompana Mistrza, Henneberga; a widząc, że skazówki, dawane mu oczyma, nie starczyły, zbliżył się doń, poszeptał, i - Kompan za próg się z wolna wysunął.  
lt	Kuntorys porą kartų, pakol pradėjo rodą, dirstelėjo Kpmpanui Vadui Aennebergui, o matydamas kad jo mirkčiojimo nesupranta, prisiartino prie jo, šnabždelėjo į ausį ir - Kompanas išėjo pro duris.  

pl	Mistrz Luder niecierpliwie nogą popchnął głownią, która się wytoczyła z komina, obejrzał się i zamruczał: - Mówcie; poczynajcie; słucham!  
lt	Vadas Didis, Liuderis pastumė nuodegulį į kaminą, kuris nuo ugnies nusiritęs, apsidairė ir sumurmėjo: - Na ko nekalbat - pradėkite - klausau!  

pl	- Najlepiej pono będzie, gdy Wam tę sprawę tajemną, która dla Zakonu wielkiej wagi być może, opowie i objaśni brat Bernard - odezwał się Wielki Komtur, spoglądając ku niemu.  
lt	- Geriausia rodos bus, kada dėl Jūs apie viską papasakos brolis Bernardas; - atsiliepė Didis Kuntorys žiūrėdamas į jį.  

pl	Mistrz, namarszczywszy się, oczyma groźnymi rzucił na siedzącego w kącie.  
lt	Vadas susiraukęs metė akimis ant sedinčio kampe Bernardo.  

pl	Z wyrazu twarzy domyślać by się było można, że tego brata Bernarda nie lubił.  
lt	Galima buvo suprast, kad Bernardą laikė neapykantoj.  

pl	Powołany powstał z wolna, zdając się o to niewiele troszczyć, i krokiem mierzonym przybliżył się do zgromadzonych u komina.  
lt	Pašauktas Bernardas, kaip meška, nerangiai pakilo iš vietos ir prisiartino prie kamyno.  

pl	Milczano, on się namyślał, ale bez troski, zimno; a przystąpienie do Wielkiego Mistrza, którego oblicze niechęć mu zwiastowało, nie zdało się go nic kosztować.  
lt	Tylėjo, jis mislijo, nes drąsiai, be rūpesties; o kad ir matė užrūstintą vadą, nieko sau iš to nedarė.  

pl	Dziwnie był pewny siebie.  
lt	- Kažin ką jis mislijo per tai.  

pl	- Mówcie, bracie Bernardzie! - potwierdził Marszałek. 
lt	- Sakyk, broli Bernardai! - atsiliepė Maršalka. 

pl	- Sprawa ważna - odezwał się Bernard - nikt lepiej jej nie zna ode mnie.  
lt	- Svarbi naujiena - atsiliepė Bernardas - niekas geriaus nežino nuo manęs.  

pl	Trzeba coś postanowić, czas jest wielki.  
lt	Reikėtų ką apmilsyt, didelis laikas.  

pl	Idzie o tego chłopaka, książątko litewskie, któreśmy lat temu dziesięć przeszło porwali z rąk matki i chowali nie bez celu.  
lt	Tai vis apie tą jauną vaikiną kunigaikštį lietuvninkų, kurį mes pagriebėm jau bus dešimtis metų iš rankų motinos ir dėl be reikalo auginam.  

pl	Jam ocalił go i za moją radą daliśmy mu tu urosnąć, aby z niego, swojego czasu, zrobić narzędzie dogodne, które nam krwi przelewu oszczędzi.  
lt	Aš jį išgelbėjau ir per mano rodą čia užaugo, kad iš jo savo laiku turėtum naudą, be kraujo praliejimo.  

pl	Chłopak… Wielki Mistrz przerwał opowiadającemu ruszeniem ramion i głowy.  
lt	Vaikiščius… Didis vaas pečiais patraukė.  

pl	- Niewielką macie zasługę, żeście to wilczę dzikie hodowali.  
lt	- Ne didelę naudą padarei dėl zokono, kad tą laukinį vilką auginai.  

pl	Co nam po nim?  
lt	Kas per nauda?  

pl	Było mu łeb rozbić o sosnę.  
lt	Reikėjo jam galvą suteškint į pušį.  

pl	Rozśmiał się pogardliwie brat Bernard, jakby nie poczuł szyderstwa.  
lt	Nusijuokė betikusiai, brolis Bernardas rodos to negirdėjo.  

pl	- Przydać się może - rzekł obojętnie.  
lt	- Galimai prireiks - tare šaltai.  

pl	- Matka, wdowa, włada kawałkiem kraju na granicy i ma twierdzę mocną, którą zdobyć nam trudno. Przywiązaną jest do dziecka. 
lt	- Motina našlė, turi šmotą lauko prie ribėžiaus ir drūtivietę, ką mes žadam paimt.  

pl	Któż wie?…  
lt	Kas žino…  

pl	Dziecko wychowało się w wierze chrześcijańskiej i przywiązało się do nas; sprzymierzeńca gotowego mamy i lennika.  
lt	Kūdikis užaugintas krikščioniškoj vieroj ir turi didelį pririšimą prie mus; o kam ta žemė teks, ar ne į mūs rankas?  

pl	Wszystko to jużci warte kawałka chleba, który kosztowało…  
lt	- 

pl	Mistrz powtórnie ramionami ruszył i rozśmiał się.  
lt	Vadas vėl pečiais krustelėjo ir nusijuokė.  

pl	- Wolałbym mieć kilkuset rycerzy i kilka tysięcy ludu na ten gródek niż takiego zakładnika.  
lt	- Vėlyt turėt kelis šimtus kareivių ir kelis tūkstančius žmonių nei tą, ką sakai, arba tą palaikų vaikiščią.  

pl	Matka miała czas odboleć i zapomnieć o nim; on - zawsze niepewny.  
lt	Jau motina galimai ir užmiršo apie jį.  

pl	Nuż się tam krew odezwie.  
lt	O tegul jis sužino apie viską, kas tada bus?  

pl	Cała ta rachuba dziesięciu kopii nie warta.  
lt	Visa ta rokunda bus ant niek.  

pl	Błysnął oczyma. Bernard stał nieporuszony. 
lt	Blėkstelėjo akimis, Bernardas stovėjo kaip akmuo.  

pl	Wtem Marszałek przemówił, spoglądając na przemian, to na Mistrza, to na brata Bernarda.  
lt	Tada Maršalka atsiliepė, žiūrėdamas kartą į Vadą, kartą į Bernardą.  

pl	W starszyźnie widać było wielkie poszanowanie dla skromnego owego brata; tylko Mistrz lekceważąco nań spozierał.  
lt	Vyresnieji visi laukė to prasto iš pažiūros Bernardo; tiktai Vadas ne daug ką sau iš jo darė.  

pl	- Owego czasu, gdy się nam to dziecię do rąk dostało - rzekł - rada nasza cała była tego przekonania, że je należy chować i na rycerza sposobić.  
lt	- Tada, kada tas kūdikis į mus rankas papuolė - tarė - visa mūsų roda mislijo, kad ta kūdikį užaugint kareiviu.  

pl	Rzecz zresztą dokonana; dziś to, co wzięliśmy w spadku, zużytkować należy.  
lt	Viskas jau taip yra: šiandien galime turėt iš to vaikino naudą.  

pl	- Nie zataję tego - przerwał spokojnie Bernard - że nowe są trudności.  
lt	- Aš to neslėpsiu - pertraukė Bernardas - kad naujos yra painės.  

pl	Gdzie idzie o sprawę Zakonu, tam i do błędu przyznać się nie wstyd, obowiązek.  
lt	Kur eina apie reikalus zokono, tenai ir prie klaidos reikia prisipažint, o ir taip privalo.  

pl	Chłopak się hodował szczęśliwie aż dotąd, a teraz właśnie spróbować trzeba, czy matka, jakby się go jej zwróciło, nie okupiłaby dziecka ziemi kawałkiem.  
lt	Vaikas augo čia gražiai iki to laiko, o dabar reikėtų su juo ką norint pradėt, argi kažin, ar motina nenorėtų atiduot savo žemę už jį.  

pl	Pilleny byśmy może zań wzięli.  
lt	Pilėnai, galimas dalykas, mums tekstų.  

pl	Chłopiec też chrześcijanin, pobożny, gdyby się do Litwy dostał, nam by, nie jej, służył.  
lt	Vaikinas geras krikščionis, o kada gautųsi į Lietuvą, tai ne jiems tarnautų, tiktai mums.  

pl	Wniosek brata Bernarda widać starszyźnie całej przypadł do smaku, bo spojrzeli po sobie, jakby mu potakiwali.  
lt	Ta roda brolio Bernardo matomai visiems patiko, ba vieni į kitus pradėjo žiūrėt, rodės patvirtino jo rodą.  

pl	Wielki Mistrz tylko stał u komina, pogardliwie zamyślony, nieprzekonany.  
lt	Didis Vadas tiktai stovėjo prie kamino, rodos tą rodą niekino.  

pl	- Ja w takie roboty podziemne nie wierzę - zamruczał niechętnie - u mnie siła w mieczu, zdobycz w wojnie; z Polską, Litwą, z Pomorzem sporzyć, ucierać się na słowa, do Stolicy Apostolskiej chodzić na skargi - to są marne zabiegi. Czas tracimy na to i pieniądze. 
lt	- Tai da tuo negalima tikėt ir ta viltim džiaugtis - sumurmėjo neakvatnai - pas man - drūtis ir kardas, o ir vaina, tada kas kitas; kaip mes taip elgsimės, tai ir laiką gaišinsime ir pinigus, o naudos neturėsime, ant galo nueis visokie skundai pas Popiežių.  

pl	Na co nam to?  
lt	Kam čia mums tai?  

pl	Jak długi świat i szeroki - na nasze zawołanie; do krzyżowej wojny przeciw poganom biegną rycerze z całych Niemiec, Anglii, Francji, ze wszech krajów chrześcijańskich.  
lt	O jeigu patiks vaina su pagoniais, tada ant pašaukimo visas svietas subėgs.  

pl	To nasza siła; innej nam nie potrzeba.  
lt	Argi mes nesame galingi.  

pl	Dziećmi wojować - mizerna rzecz.  
lt	Su vaikais galėtis ir už vaikus naudotis, tai ne kareiviškas darbas.  

pl	Nikt się nie sprzeciwił wygłoszonemu zdaniu; ale też potępienia rzuconego na Bernarda nikt nie potwierdził.  
lt	Niekas tiems žodžiams nesipriešino, o ir Bernardo, rodos, nesupeikė.  

pl	Milcząca stała starszyzna, a gdy Mistrz się ku niej obrócił, łatwo mu było wyrozumieć, że, choć nie miał jej przeciw sobie, nie miał jej za sobą.  
lt	Visa vyriausybė tylėjo; o kada Vadas į juos dirstelėjo, suprato, kad savo pusėje neturėjo nė vieno.  

pl	- Wszystkie środki dobre, gdy do celu prowadzą - po dłuższym milczeniu odezwał się Wielki Komtur.  
lt	- Viskas gerai, kas į gerą kelią veda - tarė po valandos didis Kumtoras.  

pl	- Nie gardźmy i tym, co nam w ręce dała Opatrzność.  
lt	- Neniekinkim ir to, ką Apveizda pridavė į mūsų rankas.  

pl	Mistrz ramionami poruszył.  
lt	Vadas pečiais krustelėjo.  

pl	- Kto począł, niech kończy - dodał, spoglądając na Bernarda.  
lt	- Kas pradėjo tegul ir baigia - papildė žiūrėdamas į Bernardą.  

pl	- Co się stało, nie możemy odrobić.  
lt	- Kas jau stojosi neperdarysime.  

pl	- Jam w istocie to dziecko ocalił i na nie rachował - przerwał Bernard.  
lt	- Aš po teisybei tą kūdikį išgelbėjau ir daug rokavau; - pertraukė Bernardas.  

pl	- Czyńcież z nim, co chcecie! - nie dając mu dokończyć, zamruczał Mistrz. 
lt	- Darykite su juo, ką norite! - neduodamas to pabaigt, suniurnėjo Vadas. 

pl	Zwrócił się do komina, jakby twarzy swej nasępionej ukazać nie chciał obojętnemu Bernardowi.  
lt	Nusikreipė į kaminą, rodos nenorėjo savo veido parodyt dėl Bernardo, o potam tarė:  

pl	- Za poprzedników moich - począł - choć ja im zasług nie ujmuję, namnożyło się Endorfów.  
lt	- Prieš mane, palaidi barščiai buvo. Iš viso mandralų ne mažai. 

pl	Każdy chciał być panem na swoję rękę, każdy chciał mieć zasługi własne, tu, gdzie ani sukni, ani konia, ani sławy i znaczenia rycerzowi mieć się nie godziło.  
lt	Kožnas norėtų būt ponu ant savo rankos, kožnas ieško nuopelnų, ir tokis ypač, kuris nenusėdo gerai ant arklo ir, kas tik kulnų nepakėlė, kišasi prie visko ir nori, kad visi neišmintingos rodos klausytų;  

pl	Więc czynił każdy, co chciał; ale na przyszłość tak nie będzie. 
lt	- 

pl	Bernard odparł powoli: - Jeżeli mi to zarzucacie jako winę, na co cała kapituła nasza dała przyzwolenie, zwołajcie Radę, każcie mnie sądzić.  
lt	- 

pl	Stanę - nie opieram się; naznaczycie karę, pójdę na chleb i wodę, choćby z Endorfem.  
lt	- 

pl	Mistrz się odwrócił z twarzą wykrzywioną.  
lt	- 

pl	- Dosyć! - rzekł - gdybym chciał, nie potrzebowałbym zezwolenia waszego, aby was sądzić. 
lt	- 

pl	Jakkolwiek wy tu, prosty rycerz, macie jakieś znaczenie nad stan i stopień, mieszacie się do wszystkiego, przewodzić chcecie wszystkim; ja - nie boję się was… nie boję!  
lt	aš jūsų visų nebijau.  

pl	Bernard skłonił się z pokorą razem i dumą jakąś:  
lt	Bernardas palenkė galvą prieš jį su nuduota pakara:  

pl	- Nie przywłaszczam sobie tu nic nad to, do czego każdy z nas rycerzy ma prawo.  
lt	- Aš nesisavinu jokios vyriausybės. Tiktai ypač prie to, kas privalu kožnam kareiviui. 

pl	Władzy waszej zawsze byłem i jestem podległy.  
lt	Aš jūsų visados klausiau ir klausysiu.  

pl	To mówiąc, ukłonił się brat Bernard naprzód Mistrzowi, potem przytomnym, i drzwiami, wiodącymi do wielkiej, pustej jeszcze jadalni, wyszedł.  
lt	Tai pasakęs dėl visu pasiklonijo, pirmiausia Vadui, paskui per duris išėjo.  

pl	Na kamiennej posadzce słychać było chód jego, którego starcie się z głową Zakonu nie przyśpieszyło.  
lt	Žingsniai buvo girdėti einančio akmeninėmis grindimis kantorių.  

pl	Wielki Komtur, z Marszałkiem najwyższą po Mistrzu godność piastujący, z poszanowaniem, lecz bez obawy, zbliżył się do Ludera, który jeszcze patrzył za odchodzącym.  
lt	Didis Kumtoras su Maršalka prisiartino su pašenavone, nes be baimės prie Liuderio, kurio akys buvo atkreiptos į duris kuromis Bernardas išėjo.  

pl	- Wasza Miłość - rzekł łagodnie - macie jakieś uprzedzenie przeciw niemu.  
lt	- Galingas Vade, - tarė vienas iš jų - jūs turite rūstybę ant Bernardo.  

pl	Obeszliście się z nim ostro.  
lt	Apsiėjote su juo aštriai.  

pl	My przywykliśmy go szanować.  
lt	Mes papratę jį šenavot.  

pl	Ma długoletnie i wielkie zasługi w Zakonie, i tę największą, że, choć mu kapituła kilka razy dostojeństwa wyższe ofiarowała, odrzucał je zawsze.  
lt	Jis turi didelį nuopelną zokone, ba jau jam ne vieną kartą afieravojo vyriausybė didelį dynstą, jis nenorėjo priimti.  

pl	- Tak! - odparł Mistrz - wolał, nie mając ani tytułu, ani obowiązku, do wszystkiego się mieszać, podglądać wszędzie i rządzić potajemnie. 
lt	- Taip! - tarė Vadas, - tai jis tiktai yra kaip šnipukas ir kad visur nosį įkišt, o potam danešti vyriausybei. 

pl	Ja nad sobą, ani obok siebie, takich skrytych pomocników nie zniosę.  
lt	Aš tokių žmonių nereikalauju prie savęs turėt.  

pl	Starszyzna spojrzała po sobie, a Wielki Komtur zapewne dalszy o to spór uznał niewłaściwym, bo zamilkł.  
lt	Vyriausieji vienas į kitą dirstelėjo, o *Didis* Kumtoras matydamas, kad to priešinimo niekas nematys, apsimalšino.  

pl	Obrót i koniec rozmowy zasępił czoło Luderowi.  
lt	Liuderis tuo labai nusiminė.  

pl	Czuł może, iż się niepotrzebnie zdradził.  
lt	Galimai pajuto, kad per daug išsižiojo.  

pl	Ku Marszałkowi się obróciwszy, spytał o przygotowania do wycieczki na Litwę.  
lt	Potam atsikreipė į Maršalką, paklausė, kada ruošis į Lietuvą.  

pl	Zapewniono go, że wszystko było w gotowości, i że mrozów tylko czekać mieli, aby im błoto i trzęsawiska stężały.  
lt	Tas atsako, kad viskas parengta ir kad tiktai reikia palaukt, kad pašaltų ir sutrauktų purvyną.  

pl	Wielki Komtur oznajmił, iż o nadciągających ochotnikach z Niemiec przyszły wiadomości.  
lt	Didis Kumtoras pasako taipogi, kad atitrauktų nauji akvatninkai iš Vokietijos.  

pl	Wszystkie te uspakajające nowiny nie potrafiły jednak Mistrza rozweselić.  
lt	Viskas tai netropijo suramint Didžio Vado.  

pl	Pozostał zamyślony, jakby gniewu przeciwko bratu Bernardowi nie pozbył się jeszcze.  
lt	Nuolatos turėjo nosį nuleidęs ir negalėjo atsiliept broliui Bernardui.  

pl	Po chwili, przeszedłszy się po salce raz i drugi, na drzwi do swej kapliczki i sypialni spojrzał - ku temu pamiętnemu przejściu, w którym Osselena zamordowano - i skłoniwszy głową przytomnym, oddalił się ku mieszkaniu swojemu.  
lt	Vaikščiojo da po stubą Vadas ir atėjo jam ant mislies vadas, kuris prieš jį buvo, o kuris liko nužudytas. Švirpuliai visą perliejo ir nuėjo į savo stubelę. 

pl	Oczekujący za progiem Kompan, Henneberg, drzwi mu otworzył.  
lt	- 

pl	Pozostali zabierali się także do wyjścia.  
lt	Pasilikę pradėjo skirstytis.  

pl	- Niesprawiedliwym jest jeszcze Mistrz względem brata Bernarda - po cichu począł Podskarbi - mało go zna chyba.  
lt	- Neteisingai užpuolinėjo Vadas Bernardą - tarė vienas iš ju patyliais - kiba jis jo gerai nepažįsta.  

pl	Wszyscy to zdanie potwierdzili głowami.  
lt	Visi pritarė, kad taip.  

pl	- Jest to istotnie mąż poszanowania godny i najwyższej dla Zakonu zasługi - dodał Marszałek.  
lt	- Yra tai tikrai puikūs vyras ir daugelį gero padarė dėl zokono; - tarė Maršalka.  

pl	- Drudzy o sobie zawsze pamiętają po trosze - ludźmi jesteśmy - ten nigdy o niczym nie marzył, prócz wielkości Zakonu, prócz jego dobra, i niemal człowiekiem być przestał, tak w tę suknią wrósł, którą nosi.  
lt	- Kiti tai apie savo neužmiršta, o tas nieko nereikalauja ir apie nieką nemislijo, kaip tik apie pasikėlimą zokono, o ką jis vyruti turi darbo ir visokio ergelo, tai tegul Dievas myli! Navet gero drabužio neturi. 

pl	- I sławy ani znaczenia dla siebie nie szuka - rzekł Komtur.  
lt	- Šlovės jokios dėl savęs neieško, - tarė Kumtoras.  

pl	- Lecz Luder go później nauczy się lepiej cenić.  
lt	- Tegul Liuderis da jo gerai nepažįsta, o kada pažins, tada kitaip su juo apsieis.  

pl	- A za Bernarda ręczyć można - dorzucił, uśmiechając się, Marszałek - iż przez to na Endorfa nie wyrośnie i zamiast myśleć o zabójstwie, sam by się dał zabić dla Zakonu.  
lt	- Aš už Bernardą laikau, - tarė Maršelka ir žinau, kad jis gerai vėlija dėl vado ir nenori po juo duobučių kast.  

pl	Ogień powoli przygasał na kominie, starszyzna rozchodzić się zaczęła.  
lt	Ugnis pradėjo ant kaimyno gest, viriausieji pradėjo skirstytis.  

pl	Wielkiemu Komturowi na sercu leżało, iż Bernard odszedł pokrzywdzony i dotknięty niesprawiedliwymi wymówkami.  
lt	Didis Vadas nerimavo, kad Bernardą taip pažemino akyse kitų ir tiek jam prikišo.  

pl	Z sali rycerskiej udał się wprost do jego mieszkania - tu go nie było.  
lt	Iš stubos savo nuėjo tiesog į gyvenimą Bernardo. Čia jo nerado. 

pl	Izdebka, którą on od dawna miał przywilej sam zajmować, choć wielu innych po dwu mieszkali, ogołoconą była ze wszystkiego, co by ją wygodniejszą uczynić mogło. Prawdziwie zakonne ubóstwo w niej się rozpościerało wśród nagich ścian, na twardej ceglanej podłodze, ledwie w części matą z sitowia pokrytej. Łóżko było niemal barłogiem, rynsztunek na konia w kącie rzucony, wedle starej reguły, żadną nie świecił błyskotką. 
lt	Stubutė jo buvo prasta ir išvis apleista. Suvis zokoniškai išrodė: lova, ant kurios sauja supuvusių šiaudų gulėjo, kampe kitame gulėjo pamestas balnas. Katras pažiūrėtų į jo stubutę, tai pasakytų; kad čia esti žmogus, kuris suvis svieto išsižadėjo. Tikrai vedė aštrų gyvenimą. 

pl	Gdy u innych rycerzy coś zdradzało jakieś ludzkie upodobanie, fantazją i nałogi; tu czuć było, iż mieszkał człowiek, dla którego obojętnym było wszystko.  
lt	Pas kitus kryžiokus visaip nusidėjo o su būdu, tai Dieve gelbėk.  

pl	Najsurowsze oko nic by przeciwko ostrym prawom pierwotnym, dziś wielce już zwolnionym, nie dostrzegło.  
lt	- 

pl	Z poszanowaniem też na tę izdebkę anachorety wojaka popatrzywszy, Komtur miał się oddalić, gdy gospodarz jej się przybliżył.  
lt	- 

pl	W twarzy jego nie widać było ani oburzenia, ani gniewu za wyrządzoną mu krzywdę.  
lt	- 

pl	Wracał, zajęty widocznie czymś innym, i spostrzegłszy w progu Wielkiego Komtura, z poszanowaniem go pozdrowił.  
lt	Kada Bernardas grįžo į savo stubą ir paregėjo einantį priešais Didį Kumtorą, su pašenavone pasveikino jį.  

pl	Razem weszli do zimnej celi.  
lt	Drauge abudu įėjo į šaltą stubutę.  

pl	- Bracie Bernardzie! - odezwał się raźnie dygnitarz, ton mowie nadając wesoły - przychodzę do was, abym pocieszył. 
lt	- Broli Bernardai! - tarė smagiai Kumtoras ir linksmai, - atėjau jus nuramint. 

pl	Luder was nie zna, a władzy swej jest zazdrosnym; wybaczyć mu trzeba.  
lt	Liuderis jūsų nepažįsta, o savo valdžioje yra užvidum; reikia jam dovanot.  

pl	- Z całego serca! - zawołał, uśmiechając się, Bernard. 
lt	- Iš visos širdies! - pašaukė linksmai Bernardas. 

pl	- Tu ani o mnie, ani o niego nawet nie chodzi.  
lt	- Čia ne apie mane, ne apie jį neina.  

pl	Myśmy słudzy wielkiej sprawy, narzędzia, które bodaj się pokruszyły, byle ona zwyciężyła.  
lt	Mes esame tarnais didelio dalyko, katras norėtų mus nugalėt tai da neužgimė.  

pl	- Święcie mówicie - potwierdził Komtur - czyńcież wedle tego.  
lt	- Tai turi teisybę - tarė Kumtoras - daryk, kaip išmanai.  

pl	- Inaczej nie myślę - odparł Bernard.  
lt	- Aš kitaip nemisliju - tarė Bernardas.  

pl	- Dla mnie główna, że mi dozwolił w tej sprawie postąpić, jako zechcę.  
lt	Tai gerai, kad jis mano valiai aditadavė.  

pl	Doprowadzę więc ją do końca, a nie powiedzie się… - Dlaczego ma się nie powieść? - spytał Komtur. 
lt	Aš viską padarysiu gerai, o kaip nepasiseks tai… - Kodėl nepasiseks? - paklausė Kumtoras. 

pl	Bernard się namarszczył trochę.  
lt	Bernardas truputį susiraukė.  

pl	- Dlatego - rzekł - że w ludzkich sprawach pewnego nie ma nic i że najpotężniejszego siłacza głupie ziarno piasku obali, gdy, nie widząc go, poślizgnie się na nim. Tak i ja. Chłopakam chował, rósł mi na pociechę, a teraz… 
lt	- Dėl to - tarė, - kad kaip žmogus storojes, kitaip stojęs. Ir mažiausias akmenėlis dydžiausią apverčia, jeigu nepasivektuoji, tai praslysta ant jo, taip ir aš - vaikiščią užauginau, augo mano džiaugsmui, o dabar… 

pl	- Chory? wyzdrowieje! - rzekł obojętnie Komtur. 
lt	- Jeigu serga, tai pasveiks! - tarė Kumtoras. 

pl	- Szpitalnik nic nie obiecuje; chłopak schnie - odparł Bernard.  
lt	- Špitolninkas daug nežada, vaikinas džiūsta - tarė Bernardas.  

pl	- Chodzę, śledzę, nic nie wiem, a czuję, coś na tę duszę młodą padło; bo to nie choroba ciała.  
lt	- Vaikštinėju, šnipinėju, nieko nežinau, o jaučiu, kad ant tos jaunos dūšės kas puolė; ba tai ne liga kūno.  

pl	Zmienił mi się. Obawiam się… Bernard nie dokończył. 
lt	Persimainė, net aš bijau… Bernardas nepabaigė.  

pl	Wielki Komtur, chcąc się oddalić, rękę położył mu na ramieniu i dodał wesoło:  
lt	Didis Kumtoras, norėdamas atitolint, ranką padėjo jam ant peties ir tarė linksmai:  

pl	- A ja o was nie lękam się bynajmniej, ani o to, co wy przedsiębierzecie.  
lt	- O aš dėl jūsų suvis nebijau, ne apie tai… ką mislijot užsiimt.  

pl	Bądźcie zdrowi.  
lt	Būkite sveiki.  

pl	Wyszedł.  
lt	Išėjo.  

pl	W izbie prawie zupełnie było już ciemno, lecz drzwi się zaraz po oddaleniu Komtura otwarły i chłopak wniósł lampkę, otulając ją rękoma.  
lt	Stuboje buvo kone suvis tamsu, net durys Kumtorui išėjus tuojaus atsidarė ir vaikinas įnešė lempukę apsiaubęs delnais, kad neužgesintų.  

pl	- Gdzie Szwentas? - spytał po cichu Bernard. 
lt	- Kur Šventas? - paklausė patika Bernardas. 

pl	- Wołałeś go?  
lt	Ar šaukei jį?  

pl	Posługacz głową tylko skinął i oddalił się.  
lt	Tarnas tiktai su galva linktelėjo ir atsitolino.  

pl	Nie siadając na chwilę, wielkimi krokami izbę mierzył rycerz, widocznie na kogoś oczekując.  
lt	Križiokas, tiktai dideliais žingsniais vaikštinėjo po stubelę, matomai kažko laukė.  

pl	Ilekroć kroki dawały się słyszeć w korytarzu, stawał i ucha nastawiał.  
lt	Kiek kartų išgirdo ką einantį per koridorių, stojo ir klausė.  

pl	Wtem drzwi uchylono; mała, gruba, niezgrabna jakaś istota, która w mroku więcej do niedźwiedzia niż do człowieka, była podobna, wtoczyła się, sapiąc, do izdebki, zgięła na pół, stęknęła i czekała, jak wkuta w posadzkę.  
lt	Tame durys atsidaro; mažas, storas, nerangus sutvėrimas, kuris daugiau atrodė kaip meška, ne kaip žmogus, šniokštė ir stenėjo kaip kalvio dumplės, stovėjo tika ir laukė.  

pl	Trochę żywiej rozpalający się knot lampy dozwalał się przypatrzeć tej osobliwej człowieczej postaci. Twarz okrągła, duża, wesoła, opalona, rzadkim włosem od dołu okryta, nie miała w sobie nic odznaczającego, oprócz wielkiej a pospolitej brzydoty. Nic na nią nie ściągało oczu; było to oblicze człowieka z gminu, zestarzałego w pracy ciężkiej, zahartowanego, przygniecionego i do brzemienia nawykłego. 
lt	Kada lempukės knatas pražibėjo šviesiau, galima buvo patemyt apskritą didelį veidą, nuo saulės apdegusį, su reta barzda, ir suvis bjauriai išrodė. Kožnas galėjo pažint, kad tas žmogus paėjo iš kaimo, pasenęs nuo sunkaus darbo. 

pl	Szerokie ramiona, grube ręce, pierś wydatna, nogi krótkie, a jak pnie potężne - całość jakaś przysadzista, niezgrabna, gdyby z jednej ledwie wyciosana sztuki - niewiele po tym pół-zwierzęciu spodziewać się dawały.  
lt	Platūs pečiai, rankos storos, kojos trumpos kaip stulpeliai, išrodė kaip avilys.  

pl	Na co takiego parobka, którego miejsce było przy koniach i stajni, mógł rozumny Bernard potrzebować?  
lt	Kam galėjo Bernardas reikalaut to berno nuo arklo?  

pl	Zbliżył się doń jednak żywo i spojrzał mu w oczy.  
lt	Prisiartino prie jo greitai ir dirstelėjo į akis.  

pl	Szwentas nawzajem skierował nań wejrzenie i dotąd niedostrzeżone źrenice jego zaświeciły, jeśli nie rozumem, to chytrością i przebiegłością, która się przed panem ukrywać nie potrzebowała.  
lt	Šventas taipogi žiūrėjo į akis, nes akys jo žibėjo, jeigu ne išmintim, tai kitrybe čigoniška.  

pl	W tym nieforemnym kadłubie mieszkało jednak coś skrytego, obrosłego mięsem, zatajonego pod grubą skórą.  
lt	Tame sutvėrime talpinosi slaptybė.  

pl	Zdradziły oczy, które wnet spuścił.  
lt	Iš akių galima buvo pažint, ba tuojaus nuleido.  

pl	Z uśmiechem dziwacznym, w którym było i coś pochlebstwa, i coś radości, Szwentas pochylił się, ujął koniec białego płaszcza Bernarda i z pokorą go pocałował.  
lt	Su nuduota linksmybe, šventas griebė už kampo ploščiaus Bernardą ir su pakara pabučiavo.  

pl	Czekał na rozkazy.  
lt	Jis laukė prisakymo.  

pl	- No, w drogę! - odezwał się Bernard cicho i palec położył na ustach. 
lt	- Na, trauksime į kelionę! - atsiliepė Bernardas patika dedamas pirštą ant lūpų. 

pl	- Dobrze, ojczulku, w drogę to i w drogę! - z akcentem jakimś obcym, po niemiecku, łamaną mową, począł schrypły Szwentas, który śmiał się ciągle i długi rząd małych, ostrych zębów pokazywał. 
lt	- Gerai, tėveli, į kelionę tai kelionę! - tarė ne labai gera vokiška kalba Šventas, kuris nuolatos šypsojosi, rodydamas aštrius dantis. 

pl	- W drogę, to w drogę! - powtórzył. 
lt	- Į kelionę tai į kelionę! - paantrino. 

pl	- Albo to ja się kiedy chorobą składam, jak drudzy?  
lt	- Aš tuo nesergu kaip kiti.  

pl	Ja gotów zawsze; kij w rękę i - ruszam…  
lt	Pasiruošęs esu visada, lazdą į ranką ir - keliauju… 

pl	Hę? - a dokąd? - zapytał się, ciekawie zerkając oczyma. 
lt	Na? - o kur? - paklausė vartydamas akimis. 

pl	Milczał Bernard.  
lt	Bernardas tylėjo.  

pl	- Gdyby na Litwę? - szepnął. 
lt	- O kad į Lietuvą? - šnabždelėjo. 

pl	- 
lt	- Ar aš tenai ne buvau?  

pl	- O! o! albo to co? - rozśmiał się Szwentas - jak trzeba, to i na Litwę. 
lt	- Na! Na! Tai ką? - nusijuokė Šventas; - kaip reikia, tai ir į Lietuvą. 

pl	Czym to ja tam nie bywał?  
lt	Ar aš tenai nebuvau?  

pl	- Pójść trzeba, no, i cało powrócić! - dodał rycerz - na tym sztuka. 
lt	- Reikia tenai keliaut, ir čielai sugrįžt! - tarė kareivis - tai štuka. 

pl	Pójść, rozumnie co trzeba dobyć ludziom z zanadrza, a mnie przynieść.  
lt	Nueisi, išneši žmonėm išmintį ir dėl manęs parnešt.  

pl	Szwentas się uderzył w piersi za odpowiedź całą.  
lt	Šventas nieko neatsakė, tiktai su kumščiu sau į krūtinę susidavė.  

pl	- Ale patrz! patrz - mówił Bernard - ty bestio litewska, aby ci, na wolność puszczonemu, nie zasmakowało dzikie życie i dawny sprośny obyczaj, abyś mnie nie zdradził i Zakonu! 
lt	- Nes žiūrėk! žiūrėk, - kalbėjo Bernardas, - tu gyvuli lietuviškas, idant tau nepasidabotų tų laukinių būdas, kad manęs ir zokono neprigautum! 

pl	dobyłbym cię spod ziemi i jak psa obwiesił.  
lt	Aš tave gaučiau į savo rankas, tada, kaip šunį pakarčiau.  

pl	Cały się poruszył i poskoczył niemal parobek, słysząc tę przemowę. Grube dwie pięści podniósł do góry. 
lt	Sudrebėjo bernas ir net adbulas pašoko pamatęs du kumščius prie panosės.  

pl	- Nie znacież wy mnie! - zawołał niemal gniewnie. 
lt	- Kiba jūs manęs nepažinot gerai! - pašaukė tik užpykęs. 

pl	- Albom to ja dla was tam nie chodził, nie raz, nie dwa, a dziesięć razy, szpiegując, podpatrując i donosząc wiernie?  
lt	- Argi aš jau su jūsų reikalais tenai jau buvau kelis kartus, - šnipinėdamas?  

pl	Albo to mnie co ta dzicz, te pogany?  
lt	Kas man tie pagonys galvoje?  

pl	albo wy mojego życia nie wiecie, serca nie znacie?  
lt	Ar jūs mano būdo nežinote?  

pl	Przecieżem się ja wam sam oddał w ręce, aby się mścić na moich do żywota, póki duch w ciele.  
lt	- Ak, aš pats į jūsų rankas pasidaviau, ir pakolei gyvas busiu, tai tuos reikalus persekiosiu.  

pl	A toż mnie, powieszonego przez swoich, matka odcięła.  
lt	Ogi mane motina išgelbėjo, kada tie šungalviai buvo pakore.  

pl	Zabrali mi moję dziewczynę, spalili chatę, wszystko niesprawiedliwie.  
lt	Paėmė mano merginą, sudegino gryčiutę, ar tai teisingai padarė?  

pl	Oni mi ani bracia, ani krew moja, ale wrogi.  
lt	Nei jie mano broliai, nei mano kraujas, nes neprieteliai.  

pl	Po tom szedł służyć wam.  
lt	Dėl to atėjau jums tarnaut.  

pl	W łkaniu jakimś słów mu nie stało i, uspokoiwszy się dopiero, dokończył:  
lt	Kad tik neužspringtų iš gailesčio bepasakodamas.  

pl	- Dokąd iść, ojczulku?  
lt	- Į katrą šalį keliausiu, tėveli?  

pl	Byle ich krew potem popłynęła, pójdę, o! pójdę! 
lt	Kad tik paskui jiems gerai kailį išdirbčiau, o eisiu! eisiu! 

pl	Bernard się nie namyślał.  
lt	- 

pl	Nachylił się do parobka: - Pilleny wiecie? - spytał. 
lt	Bernardas prisikišęs kalbėjo: - Pilėnus žinai ? - paklausė. 

pl	Chłop głową dał znak i brwiami, że je znał.  
lt	Mužikas linktelėjo gal va, kad taip. - Tenai yra. 

pl	- Siedzi tam… - Stara Reda, Kunigasowa żona - przerwał Szwentas - ta, której syna małym chłopięciem porwano i zabito.  
lt	- Sena Reda, Kunigienė - pertraukė Šventas - ta, kurios sūnų iš čia pagriebė ir nužudė.  

pl	Baba zajadła za trzech srogich mężczyzn stanie.  
lt	Oj, tai boba, tegul ja perkūnas, ji už tris baisius vyrus atstoja.  

pl	Tam wleźć, to jak w osie gniazdo wpaść lub w mrowisku spać się położyć.  
lt	Tenai įeiti, tai kaip į širšių lizdą įpulti, *arba* nuogam į skruzdyną atsigult.  

pl	Bernard spojrzał.  
lt	Bernardas dirstelėjo į jį.  

pl	- Nie chce ci się? - odparł. 
lt	- Tai tau nebaisu? - paklausė. 

pl	Szwentas się rozśmiał, ruszając barkami szerokimi.  
lt	Šventas nusijuokė, krutindamas pečiais.  

pl	- Ja się ni os nie boję, ani mi mrówki straszne - rzekł - a od czego rozum? a na co Bóg dał chytrość? 
lt	- Aš nė širšių nebijau, nė baisaus skruzdyno - tarė - o nu ko protas?  

pl	I rękoma znak jakiś zrobił przed sobą.  
lt	Ir su ranka mostelėjo prieš save.  

pl	- Do Pillen ci trzeba nie tylko pójść - mówił rycerz - ale i posiedzieć może.  
lt	- Į Pilėnus ne tik turėsi nukeliaut, - kalbėjo kareivis, - nes galimai tenai ir kokį laiką pabūsi.  

pl	Reda musi po synu płakać; ma go może, jak ty, za zabitego; a co by było, gdyby żył?  
lt	Reda gal sūnaus rauda; gal mislija, kaip tu, kad negyvas; o kas gi būt, kad būtų gyvas?  

pl	Szwentas począł się śmiać.  
lt	Šventas pradėjo juoktis.  

pl	- Za żywego! o! o! dobry by okup wziąć można! - rzekł, wahając głową, i zniżył głos 
lt	- Už gyvą tai, vyruti, duotų nemažai lobio! - tarė linguodamas galva ir pradėjo patika kalbėt: 

pl	- Żywy czy nie, lada jakiego chłopca jej dobrać do wieku i do włosa; po tylu leciech nie pozna.  
lt	- Ar gyvas, ar ne, reikia jai kokį vaikiną pasukt ir pasakyt, kad tai jos sūnus, bene jį pažins po tiek metų.  

pl	- Ale go też może i nie zabito naówczas, gdy porwano - odezwał się głosem poważnym rycerz.  
lt	Nes gali būt, kad niekas jo neužmušė; - atsiliepė tikrai kareivis.  

pl	- Zważaj, Szwentas, że ty… ty… skąd się opowiesz?  
lt	- Na, klausyk, Šventas, kaip tu nuėjęs pradėsi?  

pl	- W Pillenach? - rzekł, dumając parobek - kto to wie, skąd wypadnie? 
lt	- Pilėnuose? - tarė, mislydamas bernas - aš nežinau, o pabaigoj žiūrėsiu, kaip išpuls. 

pl	- Opowiadaj się znad granicy; a kim? - spytał Bernard. 
lt	- Sakyki, kad esi nuo rubežeus; o kuo? - paklausė Bernardas. 

pl	- Kim? a no… żebrakiem, wróżbitą? włóczęgą? - zamruczał Szwentas. 
lt	- Kuo? Ogi… ubagu, žiniūnu? valkata? - tarė - Šventas. 

pl	- Powiesz, żeś po ludziach słyszał, iż wieści chodzą po krzyżackich zamkach, jakoby gdzieś porwane chłopię wyhodowali i żyje.  
lt	- Pasakyk tu, kada tenai būsi, kad tarp žmonių yra paskelba, kad kryžiokų drūtvietėje randasi pagriebtas kūdikis lietuvis, ir tenais likos užaugintas.  

pl	Szwentas w ręce klasnął.  
lt	Šventas su delnais suplojo.  

pl	- Ja im zełgę, jak należy! nie bójcie się! - dodał ze śmiechem. 
lt	- Aš dėl jų pamėluosiu kaip priguli - tarė su juoku.  

pl	Bernard zadumał się.  
lt	Bernardas užsimislijo.  

pl	Dalszy plan potrzebował namysłu.  
lt	Tolesnį planą reikėjo apmislyt.  

pl	Nie chciał się zupełnie zwierzać swemu półdzikiemu posłowi, który tymczasem bystrymi oczyma zdawał się mu myśli dobywać z duszy i uśmiechnął się chytrze.  
lt	Nenorėjo savo puslaukiniui paslui visko išsiveryti. kuris tuo laiku savo drąsiomis akimis norėjo atminti mislį ir šypsojosi kytriai. 

pl	Bernard przeszedł się po izbie.  
lt	Bernardas vaikštinėjo po stubelę.  

pl	- Dość na tym - rzekł - idź, praw, co ci kazano, a bacz pilno, co powie? co się jej wyrwie z serca? Matką jest. 
lt	- Gana bus to. - tarė - eiki ir daryki, ką liepiau, o žiūrėk gerai klausyk, ką pasakys ta boba, ba ji yra motina. 

pl	- Babą jest! - dodał Szwentas - alem ja o niej słyszał. 
lt	- Tai boba! - tarė Šventas - nes aš apie ją girdėjau. 

pl	Już ją zemsta dawno na męża przerobiła.  
lt	Ją piktybė seniai į vyrą perdirbo.  

pl	Tylko nią dysze za to dziecko jedyne.  
lt	Tik tai vienok gailauja sūnaus.  

pl	- Tym lepiej - przerwał Bernard - a gdy się dowie, że żyje?  
lt	- Už tai gerai - pertraukė Bernardas - o kada dažinos, kad gyvas?  

pl	Szwentas sobie dłońmi usta zamknął i głową a sobą zaczął potrząsać i rzucać.  
lt	Šventas net pradėjo kvatot, net nežinia iš ko.  

pl	Czy śmiał się, dziwował, czy niepokoił - rozeznać było trudno. Śmiał się, chociaż teraz śmiech jego mniej był wesoły i szczery. 
lt	- 

pl	Bernard zbliżył się doń i powtórnie wszystko to mu powiedział, czego po nim wymagał.  
lt	Bernardas dar kartą viską paantrino, ką tik reikėjo.  

pl	Chłop głową potwierdzał każde słowo, a bystre oczu wejrzenie poświadczało, że pojmował dobrze powinność swoję.  
lt	Mužikas su galva linguodamas tvirtino kožną žodį, o iš akių galima buvo suprast, kad viską gerai supranta.  

pl	Wreszcie znów koniec płaszcza pochwycił i pocałował.  
lt	Pabaigoj da kampą ploščiaus pabučiavo.  

pl	Pochylił się potem do samej ziemi, zawrócił i wytoczył z izby.  
lt	Palenkė galvą žemai, atsisuko ir iš stubelės išsirito.  

pl	Bernard pozostał sam.  
lt	Bernardas pasiliko pats.  

pl	Ani rozmowa z Wielkim Mistrzem, która innego by zburzyła, ani rozkazy, dane w tak ważnej sprawie Szwentasowi, nie odjęły mu tego spokoju, który lata wyrobiły, zahartowując go.  
lt	Nieko sau iš nieko nedarė; nė nesirūpino žodžiais Didžiojo Vado, nė tuo, ką dabar su Šventu kalbėjo; buvo propratęs prie visko.  

pl	Chodził i myślał już może o innej sprawie Zakonu, stawając niekiedy i skupiając się w sobie, a czoło pocierając.  
lt	Vaikštinėjo ir gal mislijo apie ką kita.  

pl	Zastukano do drzwi.  
lt	Pabaladojo vėl kas į duris.  

pl	Bernard się zdziwił późnym odwiedzinom; ale poszedł sam otworzyć.  
lt	Bernardas nusidivijo iš taip vėlyvo svečio; nes pats atidarė duris.  

pl	Z wolna i ostrożnie wchodzący o kiju ukazał się człek bardzo stary i przygarbiony.  
lt	Pamažu, ant pirštų ateivis su lazda, net pakumpęs.  

pl	Miał na sobie suknią zakonną bez płaszcza, bez krzyża, bez żadnej oznaki; lecz z wejrzenia poznać było można męża, który się czuł dostojnym, jeśli dostojeństwa nie piastował.  
lt	Turėjo ant savęs zokonišką rūbą, be ploščiaus, be kryžiaus, be jokio ženklo: nes pažiūrėjus galima buvo pažint, kad vertas pašenavonės.  

pl	Jak śnieg białe włosy wyglądały spod czarnej ciepłej czapeczki, której, wchodząc, nie zdejmował; krótko podcięta broda i wąsy siwe okalały twarz piękną, ale kilku bliznami naznaczoną.  
lt	Kaip sniegas balti plaukai, kuriuos buvo matyt iš po kepurės, ba įėjęs nenuėmė nuo galvos: trumpai pakirpta barzda ir ūsai, kuriais tai buvo apaugęs.  

pl	Jedna z nich krwawym znamieniem przecinała nos i policzki, druga głęboki dół wyryła w skroni.  
lt	Ant veido buvo keli brūkšniai nuo kardo, ar kitokio ginklo.  

pl	Starzec wlókł jednę nogę za sobą na pół bezwładną, a kościstych rąk palce miał ponabrzmiewałe i pokrzywione.  
lt	Senis viena koja vilko paskui, nevaldė, ant rankų pirštai buvo susisukę.  

pl	Była to ruina, lecz piękna i obudzająca poszanowanie. Lica, zmarszczkami okryte, zachowały wyraz męskiej odwagi i dumy. Mieszała się do nich gorycz jakaś, która usta ściągała smutkiem i szyderstwem. 
lt	Buvo tai lozorius, nes puikaus veido. Turėjo būt galingas vyras, kada jaunas buvo. 

pl	Był to stary, najstarszy z rycerzy krzyżackich na tej ziemi wojujących, Kurt, hrabia Hochberg, którego można rodzina pochodziła znad Renu.  
lt	Buvo tai senis, seniausias iš visų kareivių kryžiokiškų, ant tos žemės vajavojančių. Vadinosi Kurtas, grafas, kuris paėjo nuo Reno. 

pl	Lat temu kilkadziesiąt, wskutek familijnych rozterek, po życiu burzliwym, przybył on walczyć tu z pogany i pozostał.  
lt	Kaip kožnas, taip ir jis pristojo prie kryžiokų, kad vajavot už Šventą žemę, ir taip liko su jais.  

pl	Złamany wojnami, w których wielokroć padał na pobojowiskach, szukając śmierci, zawsze cudem jakby uratowany, nie miał już do kogo powracać i przyrósł do swej kamiennej klatki.  
lt	Kelis kartus buvo ronytas ir visada gilukningai grįždavo į mūrus drūtvietės.  

pl	Bracia chcieli go nieraz obrać Komturem, Podskarbim, - byłby nawet mógł się o Mistrzostwo ubiegać; ale jak Bernard brzemiona te odrzucał, i tak prawie jak on czuwał tylko z miłością wielką nad losami kolonii tej mieczowej niemieckiej, której sprawy obchodziły go najgoręcej.  
lt	Broliai zokono norėjo ne vieną kartą aprinkt jį Kumtoriu arba Paskarbiu, būt ir vadu likęs, kad būt norėjęs, nes kaip Bernardas, atmetė viską, taip lygimai ir jis, zokoną mylėjo ir vėlijo ko nors geriausio jam.  

pl	Bernard jednak był czynnym, Kurt już tylko narzekał i gderał; a wszystko, co teraz nowego stanowiono, wyszydzał.  
lt	Bernardas buvo apie zokoną ruošus, Kurtas jau tiktai skundėsi ir burzgėjo nuolatos; o viską, ką tik naujo stanavijo, tai jis šidijo iš to.  

pl	Dawne zasługi zmuszały braci do znoszenia go, choć nieraz nazbyt gorzką karmił ich prawdą.  
lt	Senoviški jo nuopelnai vertė brolius, kad jam visame nusilenktų norint dėl be reikalo marmėjo.  

pl	Stary hrabia rzadko ruszał się ze swej izby, a w jesiennej i zimowej porze, gdy mu pogruchotane kości dolegały, siedział opakowany w futra u komina.  
lt	Senis grafas retai kada išeidavo iš savo stubos, o rudenį ir pavasarį, kada jam kaulus nuo senovės ronų pradėdavo gelt, sėdėjo apsivyniojęs su skranda prie kamino.  

pl	Przybycie jego do Bernarda nie było bez znaczenia.  
lt	Atėjiimas jo pas Bernardą nebuvo be reikalo.  

pl	Domyślił się on, że musiało być w związku z wymówkami czynionymi mu przez Wielkiego Mistrza.  
lt	- 

pl	Kurt miał sobie za obowiązek, sądząc, że brat boleśnie to uczuł, przyjść mu oświadczyć współczucie swoje.  
lt	Kurtas dažinojo, apie tai, kad Bernardą apkolojo Didis Vadas, per tai atėjo jį nuramint.  

pl	- A co! - począł od progu - a co! 
lt	- O ką! - pradėjo vos slenkstį peržengęs - o ką! 

pl	Mistrz Luder już zęby pokazuje!  
lt	Didis Vadas, Liuderis jau dantis rodo!  

pl	Nie znosi, aby tu kto śmiał co czynić, okrom niego! 
lt	Nekenčia, idant kas drįstų ką daryt, ve be jo rodos! Visame jis nori būt pirmutinis. 

pl	Już się do was uwiązał!  
lt	Mat, jau prie tavęs jis prisikabino!  

pl	Bernard obojętnie podniósł ramiona.  
lt	Bernardas pečiais truktelėjo nieko iš to nedarydamas.  

pl	- Żal mi was! - ciągnął niewyraźnym, bezzębnym głosem stary - żal mi serdecznie! - ale to nie koniec na tym! 
lt	- Gaila man tavęs! - traukė toliaus švilpučiuodamas, ba jau dantų neturėjo, - gaila man tavęs, - mat, tai dar ne galas! 

pl	Stary nasz Zakon, jego prawo i zwyczaje - wszystko młodzi będą przerabiali, aż ze świętej reguły zrobią poczwarną.  
lt	Senas mūsų zokonas ir provas pradeda perdirbt, galų gale iš zokoninkų pasidarys smakai.  

pl	Ręką począł drżącą wywijać w powietrzu.  
lt	- 

pl	Bernard, widząc go z ciężkością stojącego na słabych nogach, jedyny stołek mu przysunął.  
lt	Bernardas mato, kad seniui kojas skauda.  

pl	Siadł nań, stękając, Kurt.  
lt	Pristūmė vienatinę kėdutę.  

pl	Gospodarz wiedział, co go czekało; musiał wysłuchać wszystkiego, co się długim milczeniem nagromadziło w zbolałym sercu i głowie Krzyżaka.  
lt	Sėdo senis, stenėdamas.  

pl	- Ja - mówił, spluwając i nie dając się odezwać Bernardowi - pamiętam inne czasy, ludzi innych, Zakon pierwszy, taki, jaki on tu z Palestyny przywędrował… toć najlepiej powiedzieć wam mogę… do zguby go wloką!  
lt	Bernardas žinojo, kad išgirs nuobodžią pasaką, nieko nesakė, o tas nuolatos šnekėjo ir spjaudė. Potam tarė: - Aš pamenu, kaip tai buvo seniau, kada visi traukė į Palestiną, kad už vierą vajavotų, šiandien tas žuvo! 

pl	Boga nie ma już u nas; Zakonu mało; rycerstwo rozbójnicze; rozpusta!  
lt	Dievo nebijo, zokonas atšalo, kareiviai kaip razbaininkai, pasileidę.  

pl	pycha!  
lt	Pilni puikybės!  

pl	Im dalej, tym gorzej.  
lt	Kaskart blogiau.  

pl	- A ja tak źle nie wróżę jeszcze - zaczął Bernard.  
lt	O aš da taip piktai nemisliju, - pradėjo Bernardas.  

pl	- Boś sam dobry - przerwał Kurt.  
lt	- Ba, tu esi pats geras - pertraukė Kurtas.  

pl	- Ja źle wróżę! źle! 
lt	- Aš kaip misliju, Jums suvis ne gerai! 

pl	Oczy moje tego już widzieć nie będą, ale padnie Zakon, jako muł obładowany złotem na puszczy, i krucy mu boki wyjedzą, wyszarpią wnętrzności.  
lt	Mano akys to neregės, nes zokonas dings, kaip mulas apkrautas auksu ant puščios, ir juodvarniai akis iškabins, žarnas išplėš.  

pl	Bernard chciał stawać w obronie Zakonu, starzec go do słowa nie dopuścił.  
lt	Bernardas norėjo užtart zokoną, bet senis nedavė jam kalbėt.  

pl	- Ty mało starych naszych czasów pamiętasz - odezwał się.  
lt	- Tu mažai ką iš senovės atmeni, - tarė.  

pl	- Były to inne, lepsze czasy.  
lt	- Buvo tai kitokie laikai.  

pl	Mieszkał w nas duch inny, byliśmy rycerzami Krzyża Chrystusowego i prawdziwymi zakonnikami; dziś z nas Raubrittery!  
lt	Gyveno tarp mūs dvasia kitokia, buvome kareiviais Kryžiaus Chrystuso ir tikrais zokoninkais; šiandien iš mūsų niekadėjai!  

pl	Szło się na wyprawę, odpościwszy wigilią, z pieśnią o Bogarodzicy; nie potrzebowaliśmy ani łoża wygodnego, ani łańcuchów złotych na szyję, ani wina w drogę, ani kompanów i knechtów, by za nas nosili ciężary i zbroje.  
lt	Pirma, kada įjome į vainas, atprovinėjom pasninką, diedodavom giesmė Motinos Dievo, nereikalavom nė puikių Iovų, nė auksinių lencūgų ant kaklo, nė vyno kelionei, nė tarnų, kad neštų paskui daiktus ir ginklus.  

pl	Wszyscy bracia byli równi… a dziś!… - My i dziś czujemy się równymi - rzekł Bernard.  
lt	Visi broliai buvome lygūs. O šiandien kas!… - Mes ir šiandien jaučiamės lygūs - tarė Bernardas. 

pl	- A patrzajże! - wtrącił Kurt. 
lt	O žiūrėki! - pertraukė Kurtas. 

pl	- Skąd wzięły się płaszcze szare!  
lt	- Iš kur čia pilki ploščiai!  

pl	Kto się im ze czterech herbów nie wywiódł, szary nosić musi, choć szlachcic jest i tak dobry jako i drudzy. Herb herbem; najmężniejszy, gdy niebogaty jest i pleców nie ma, szaro go ustroją. 
lt	Jau atsirado šlėktos ir prastus suvis niekina. 

pl	A te szaraki lepiej się odbiją od białych.  
lt	Tie pilkaploščiai geriaus mušasi kaip baltaploščiai.  

pl	Patrzajże! - powtórzył, gderząc, stary. 
lt	Žiūrėk gi! - paantrino užpykęs senis. 

pl	- Wielki Mistrz kompana ma; już ich biali wszyscy mieć muszą, a wkrótce jednego im będzie mało.  
lt	Didis Vadas jau turi tarną, jau katras su baltu ploščium ir turi neužilgo bus vieno ne gana.  

pl	Dawniej pigmentu w wielkie święta kubek dawano dla pokrzepienia, teraz go flaszami po izbach roznoszą.  
lt	Senovėje per didelę šventę visi gaudavo po čierką vyno pasidrūtinimui, Dabar vyreli jau plečkom po stubą nešioja.  

pl	Dawniej nikt sukni nawet własnej nie miał na grzbiecie; teraz bez łańcucha biały nie wynijdzie do gości, a u każdego szkatuła stoi dobrze nabita.  
lt	Senovėjėje, nė vieno locno drabužio neturėjo ant skuros, dabar jau ir be auksinio lencūgo niekas kojos per duris neiškis, o pas kožną pinigų pilni maišai.  

pl	Nie wolno było do niewiasty przemówić; hę! teraz starszyzna w mieście jawnie miłośnice chowa. 
lt	Uždrausta buvo in moteriškei prakalbėt; o šiandien vyriausybė pradeda užsimanyt mergaičių, o ir dėl savęs kožnas mieste laiko.  

pl	- Ojcze! - przerwał Bernard z wymówką. 
lt	- Tėve! - pertraukė Bernardas su iškalba. 

pl	- Bracie mój! nie kłamię i nie powtarzam; tak ci jest. Bóg mi świadek! 
lt	- Broli mano! Aš sakau teisybę: taip yra, Dievažin! 

pl	I mówię, bo mi serce pęka, bo ja święty Zakon Krzyża Chrystusowego kochałem, a Zakonem Beliala brzydzę się.  
lt	Ir sakau, ba mano širdis trūksta, ba kaip Šventą Zokoną Kryžiaus Chrystuso mylėjau, o kokonu Belialaus bjauriuosi.  

pl	Westchnął.  
lt	Atsiduso.  

pl	- Co za koniec! - zawołał po chwili zadumany, w podłogę oczy zgasłe wlepiając - taki jak Templariuszów nas czeka! 
lt	- Kas per galas! - pašaukė po valandos mislijimo, į žemę žiūrėdamas; - tas mūs laukė kaip Templiorijaus! 

pl	gorszy może!  
lt	Galima blogiau!  

pl	Królowie na nasze skarby się złakomią, Papież się wyrodnych dzieci wyrzecze.  
lt	Karaliai ant mūsų turtų tiko, Popiežius tokių vaikų išsižadės.  

pl	- Ależ my, dzięki Bogu, bałwochwalcami i apostatami, jak oni, nie jesteśmy jeszcze; - rzekł Bernard.  
lt	- Nes mes, dėkui Dievui, balvonais garbingais ir pasalūnais nesame, kaip jie, ne, nesame; - tarė Bernardas.  

pl	- Słowem - nie, czynem - już! - zawołał starzec - kto nie po bożemu żyje, ten się Boga zapiera. 
lt	- Žodžiu - ne, darbu - jau! - pašaukė senis; - kas nedorai gyvena, tas Dievo išsižada. 

pl	Zmęczony, odetchnął Kurt i rękę do piersi żywo się porusząjących przyłożył.  
lt	Nuvarges, pasiilsėjo Kurtas ir ranka ant krūtinės uždėjęs kosėjo.  

pl	- Dziękuję wam za współczucie - odezwał się, z przestanku korzystając Bernard - ale ja tak bardzo do serca nie biorę Ludera.  
lt	- Teisybę turite - tarė Bernardas, - nes aš tai sau į galvą labai neimu Liuderio.  

pl	Niech sobie prawi i myśli, co chce; ja swoje robić dalej będę.  
lt	Tegul daro, ką nori; aš savo kaip dariau, taip darysiu.  

pl	- A ja prawić swoje - rzekł stary.  
lt	- O aš savo provisiu - tarė senis.  

pl	- I słowo śmiałe zda się na coś, gdy ręki podnieść siły nie dozwalają.  
lt	- Ir mano drąsūs žodžiai ant ko tiks, ba ranka mano per silpna.  

pl	Westchnął i łagodniejszym się tonem zapytał: - Cóż!  
lt	Atsiduso ir lagadniau paklausė: - Kas!  

pl	gniew za owego chłopca, którego i po ludzku, i po chrześcijańsku wychowaliście, a uczyniliście rozumnie!  
lt	Piktumas už tą vaikiną, kurį kaip privalu , krikščioniškai užauginai!  

pl	Ten i tego zrozumieć nie chce.  
lt	O tas ir to nenori suprast.  

pl	Rozśmiał się szydersko.  
lt	Nusijuokė piktai.  

pl	- Jeszcze na biedę mi się rozchorował! - rzekł Bernard. 
lt	- Ba nuo tų patyčių! - tarė Bernardas. 

pl	- Wyzdrowieje! - odparł obojętnie stary. 
lt	- Pasveiks! - atsakė, senis. 

pl	- W tym wieku choroba nie straszna.  
lt	- Tam amžiuje liga nebaisi.  

pl	Dorastać musi właśnie.  
lt	Auga.  

pl	Krew zburzona; potrzeba go na koń wsadzić i dać mu się wyhasać.  
lt	Kraujas verda: reikia, kad tankiai ant arklio jodinėtų.  

pl	- Mówi Ojciec Szpitalnik, że już na konia nie siędzie - smutnie dodał Bernard.  
lt	- Sakė brolis Špitolninkas, kad jau ant arklio negalės užlipt; - tarė smutnai Bernardas.  

pl	- Dać go Komturowi któremu, aby trochę więcej miał swobody - zamruczał stary.  
lt	- Duot jį katram Kumtorui, kad turėtų truputį valnystos - tarė senis.  

pl	- O wszystkim tym już myślałem - dołożył Bernard - radziłem tak samo.  
lt	- Aš jau apie tai mislijau.  

pl	I nie dokończył.  
lt	Nepabaigė.  

pl	Stary nie przywiązywał wielkiej wagi do choroby.  
lt	Senis nelaikė to didele liga.  

pl	Sam tyle przetrwawszy zwycięsko, a uchowawszy życie, nie mógł pojąć tego, by lada choroba groźną się stała.  
lt	Pats perbuvęs visokias nelaimes. Netikėjo, kad byle maža liga ypač jauną galėtų nugalėt. 

pl	Pilniej mu było gderać i żalić się na to, co go otaczało.  
lt	Jam daugiau rūpėjo zokonas.  

pl	Bernard słuchał go więcej przez poszanowanie, niż gorycz jego podzielając; dał mu się wynurzyć, dał odboleć; a gdy Kurt ruszył się wstać, bo mu tu zimno być poczynało, ujął go pod rękę i korytarzami do izby jego odprowadził.  
lt	Bernardas nieko sau iš jo kalbos nedarė, žinoma, davė seniui išsišnekėt; o kada Kurtas judinosi eiti, ba pradėjo būt jam šalta, ėmė Bernardas už jo rankos ir nuvedė tiesiog į jo stubą.  

pl	Cicho już było w murach dokoła, godzina spoczynku nadchodziła, rycerze biali układali się do snu; czeladź tylko snuła się jeszcze.  
lt	Jau visi miegojo, laikas buvo vėlus; šeimyna tiktai slankiojo.  

pl	Bernard, zamiast powrócić do mieszkania, po krótkim namyśle, wyszedł z zamku w podwórze i ku Dolnemu, w którym szpital się znajdował, podążył.  
lt	Bernardas vietoj atsigult, išėjo laukan ir nuslinko tiesiog į špitolę.  

pl	Tu było mieszkanie Wielkiego Szpitalnika i pomocników jego; a Bernard wiedział, że nie tylko o tej godzinie, ale niemal przez noc całą, gorliwy a żwawy staruszek Sylwester nie kładł się na spoczynek.  
lt	Toj špitolėje buvo taipogi gyvenimas vyriausio špitolninko su jo pamačnikais; o Bernardas žinojo, kad ne tik apie tą laiką, nes kone per visą naktį skabrus senukas, Silvestras, negulė pailsėti.  

pl	Nie odgadł nikt nigdy chwili, w której on spał lub się miał obudzić.  
lt	Niekas nežinojo, kada jis miegojo ir kokiu laiku.  

pl	Wedle starej reguły Zakonu, kładł się odziany, często siadał tylko się zdrzemnąć i gdy służba sądziła, że zasypiał, zjawiał się z lampką w ręku przy łożu chorych lub tam, gdzie stróże ich czuwać byli powinni.  
lt	Tankiausiai sėdėdamas ant kėdės kiek prasnūsdavo, taip nuolatos su lempuke slankiojo per ligonius klausdamas apie jų sveikatą.  

pl	Wybór Sylwestra na to jedyne w Zakonie dostojeństwo, które było powierzane ludziom nieobowiązanym ani się ze swych czynności tłumaczyć, ani zdawać z grosza rachunku, był tak szczęśliwym, tak jednozgodnym, tak usprawiedliwionym; iż nawet ci, co mu zazdrościli wielkiej swobody, jakiej używał, szemrać przeciwko niemu nie śmieli.  
lt	- 

pl	Było to uosobione miłosierdzie chrześcijańskie.  
lt	- 

pl	Widok cierpień ludzkich zmiękczał mu serce i czynił go nieograniczenie wyrozumiałym a łagodnym; a że człowiek, bolejąc, łacniej się odkrywa, jakim jest, znał Sylwester ludzi lepiej niż kto inny.  
lt	- 

pl	A znając ich, nie oburzał się na nich, ale litował się nad nimi.  
lt	Labai buvo tikęs prie ligonių, už ką visi jį pavožojo.  

pl	Bernard, choć w wielu się rzeczach różnił ze Szpitalnikiem, szanował go jak inni.  
lt	Bernardas, kad ir buvo dynste vyresnis už Silvestrą, vienok jį šenavojo.  

pl	Cudem prawie zastał starego w izdebce, która woniała jakimiś wschodnimi balsamami, a zarzucona była mnóstwem gratów, sukni, płócien, garnuszków i butelek.  
lt	Ant giluko rado špitolninką jo stubo, kuris kvepėjo nuo visokių giduolų, o pilna buvo visokių skudurų, kružų, kruželių ir plečkučių.  

pl	Sylwester spoczywał; lecz cichutki chód Bernarda obudził go - porwał się zaraz na nogi.  
lt	Silvestras ant kėdės snaudė; nes žingsniai Bernardo pabudino jį - stojo tuojaus ant kojų.  

pl	Nawykły do snu przerywanego, nie potrzebował odzyskiwać pamięci; potarł ręką po twarzy i ślady spoczynku z niej zniknęły.  
lt	Patrynė su ranka akis ir tuojaus išrodė, kad rodos miegojo.  

pl	- Naprzykrzam się wam? nieprawdaż? - rzekł, wchodząc, Bernard, - lecz przebaczcie! 
lt	- Aš jums nuolatos perškadiju, na, ar ne? - tarė įeidamas Bernardas, - prabačyk! 

pl	niepokój mnie nęka o to chłopię.  
lt	Aš vėl negaliu rimt per tą vaikiną.  

pl	Szpitalnik ręce rozpostarł, dając do zrozumienia, iż nic pocieszającego powiedzieć mu nie może.  
lt	Špitolninkas rankomis mostelėjo, duodamas suprast, kad nieko gero apie jį negali pasakyt.  

pl	- Nie gorzej mu? - zapytał Bernard. 
lt	- Ar jam galima blogiau - paklausė Bernardas.  

pl	- I nie lepiej - szepnął stary.  
lt	- Žinoma, kad ne geriaus. - atsakė špitolninkas. 

pl	Przybyły badał zachmurzoną twarz gospodarza.  
lt	Pribuvėlis kvote iš akių špitolninko.  

pl	- Nie lepiej! nie! - powtórzył Sylwester. 
lt	- Na, ne geriau! ne! - paantrino Silvestras. 

pl	- Wczoraj jeszcze nie byłem pewnym choroby: czy ze krwi przyszła, czy z ducha? bo są dwojakie. 
lt	- Vakar da visaip buvau mislijęs; ar ta jo liga iš kraujo, ar iš širdies yra, ar dvejopa.  

pl	Dziś mi się zdaje, iż nie omylę się, mówiąc, że chorobą jakaś tęsknica…  
lt	Šiandien man nuduoda, ir tai tikrai, kad ta liga iš nuliūdimo…  

pl	- Za czym? - podchwycił ciekawie Bernard. 
lt	- Oj, ko jis liūdi? - paklausė godžiai Bernardas. 

pl	- Odgadnąć trudno - rzekł Szpitalnik - młodość, wiecie, ma nieodgadnione tajemnice.  
lt	- To ne galima atminti - tarė špitolninkas - jaunystė, žinai, turi nedasektas slaptybes.  

pl	Mówią we Francji, że, gdy młode wina się burzą, stare w beczkach im wtórują; że gdy kwiat na wiciach się otwiera, sok wyciśnięty z jagód z tęsknicy wre w kadziach.  
lt	Pasakojo Prancūzijoje, kad kada jaunas vynas yra baisiai nespakainas, tai senas vynas įsižiūrėjęs į jį, tą patį daro: kad kada vynuogės pradeda žydėt, tai bačkose vynas verda.  

pl	Urwał nagle.  
lt	Paliovė kalbėjęs.  

pl	- Mówcie! mówcie! - począł prosić Bernard, mocno zajęty niedokończoną tą mową. 
lt	- Na, sakyk! Sakyk! - pradėjo prašyt Bernardas, labai užimtas, tai nepabaigta pasaka. 

pl	- Wiecie, kto jest - zaszeptał Sylwester.  
lt	- Ar žinai, kas jam yra? - šnabždėjo Silvestras. 

pl	- Któż wie, czy litewska krew nie kipi w nim, gdy gniazdu przelew grozi?  
lt	- Kažin, ar kartais ne lietuviškas kraujas jame verda, ba prijaučia, kad Lietuva patirs nelaimę.  

pl	- Ależ nie wie on o sobie! - zawołał Rycerz. 
lt	- Nes jis apie save nieko nežino! - tarė Bernardas. 

pl	- Nuż, nie wiedząc, poczuwa się, kim jest?  
lt	- Vienok prijaučia, kuo jis yra.  

pl	- Jakże to być może?  
lt	- Tai negalimas daiktas!  

pl	- Któż z nas wie, co może być, a co nie może? - spokojnie odparł Sylwester. 
lt	- O ką galima žinot, ar taip ar ne - tarė spakainai Silvestras.  

pl	- Suut arcana rerum! - rzekł po cichu, jakby sam do siebie. 
lt	- 

pl	Bernard się zadumał.  
lt	Bernardas užsimislijo.  

pl	- Dziś nie był tak spokojnym i milczącym jak wczoraj, gdyśmy go widzieli wieczorem - mówił Szpitalnik.  
lt	- Šiandien taip nebuvo spakaina ir šnekus, kaip vakar, kada ji matėme vakare - tarė špitolninkas.  

pl	- Chodził po ciasnej izdebce, jakby się bił w klatce; na licu miał rumieniec, w oku gorączkę.  
lt	- Vaikštinėjo po stubutę, net į sienas atsimušė; veidas buvo raudonas, akys degė.  

pl	Z dala mi się zdało, że nucił piosenkę; ale, gdym go o nią zapytał, nie przyznał mi się.  
lt	Kaip nudavė, tai sau po nosim mikė dainelę: nes kada jo paklausiau, ką dainuoja, nieko neatsakė.  

pl	Bernardowi brwi się ściągnęły.  
lt	Bernardas susiraukė.  

pl	- Księdza mu potrzeba i modlitwy - rzekł - dusza niespokojna. Antoniusza mu poślemy. 
lt	- Jam reikia kunigo ir maldos; - tarė - jo dušia nespakaina.  

pl	Szpitalnik się nie sprzeciwił.  
lt	Špitolninkas nesipriešino.  

pl	Nie mówili już, bo każdy zdawał się mieć myśli inne, a Bernard do celi swej powrócił, nie napierając się widzieć młodego wychowańca.  
lt	Nieko jau nekalbėjo. Ba rodos kožnas buvo mislia užimtas, o Bernardas grįžo pas save, negeisdamas pamatyt savo augintinio. 

pl	III U stóp wzgórza stary Niemen płynie cicho;  
lt	III Pakalnėje plaukė senas Nemunas.  

pl	wyżłobił sobie wiekami koryto spokojne, skrył się w nim i choć wiosna wody mu doleje, choć deszcze strumienie za brzegi wyrzucą, on, ojciec, nie wyjdzie z łożyska, nie zagniewa się na łąki, nie wyskoczy na pola sąsiednie.  
lt	Patika nuo amžių pasidarė sau kelią, tuo traukė ir norint pavasarį visokios srovės į jį nupuola, jis vienok iš *savo vietos* nesytraukia, kaip tėvas.  

pl	Widać tylko na jego powierzchni pomarszczone fale, wirujące prądy, białą pianę, która jak tanecznica wkoło się obraca i o kamienie rozpryskuje; czasem się podniesie trochę woda, jakby groziła, i wnet, posłuszna, wraca gościńcem swym ku morzu śpiesząc.  
lt	Nesirūstina nė ant vieno; laikais vanduo pakyla kaip užsirūstinęs, nes tuojaus vėl nupuola ir skubina savo paskirtu keliu į mares.  

pl	Młodsze rzeki dokazują, on nigdy - miłosierny jest jak ojciec.  
lt	Maži upeliukai laikais savo padūkimą parodo, jis niekados, kaip tėvas.  

pl	Objął dokoła wydmę piaszczystą i pagórek, opasał, uścisnął, jakby go pokochał i chciał bronić.  
lt	- 

pl	Bo też na nim stary pograniczny litewski gródek stoi, mało nie tak dawny jak ojciec Niemen, co go strzeże. Teraz tylko, gdy się Niemcy wciskają w cudze obszary, z małego grodziska stała się warownia mocna. 
lt	Tas Nemunas gynė savo Lietuvą nuo nedorų vokiečių kryžiokų, ant kurio krašto stovėjo ne viena drūtvietė. Viena iš tų drūtviečių netoli Vokietijos labai padidėjo, o tai dėl to, kad pradėjo vokiečiai skverbtis į Lietuvos žemę. 

pl	Patrzyli Litwini, jak się Niemcy budowali i trochę nauczyli od nich.  
lt	Lietuviai žiūrėjo, kaip vokiečiai stato drūtvietę ir jie nuo jų išmoko.  

pl	Niegdyś takich tu okopów i ścian nie było potrzeba - starczyło wału i ostrokołu - teraz przeciw żelaznym napastnikom mało kamiennych zbroi. A z kamienia kto by tam klecił i lepił, gdy Pan Bóg dał drzewa twarde i grube jak skał obłamy? 
lt	Pirma žinoma nereikėjo *tiek* ir muryt, kaip dabar dirba krepastis - į valias būdavo apkast ir smailiais balkais apsiverst - šiandien gi - nelaiko nė geležis, nė akmuo prieš šios gadinės ginklus. Tada ne akmenų nereikalavo, ba kas būt tąsėsi su akmenais, kad turėjo visokio drūtmedžio, *k i e t o* kaip uola. 

pl	Strach spojrzeć z dala na Pilleny.  
lt	Pilėnų drūtvietė baisiai išrodė.  

pl	Olbrzymy tam chyba poznosiły te kłody ciężkie, w człowieka całego szerokie, powiązane z sobą, jakby się zrosły.  
lt	Tas storas ir sunkias kalades kiba milžinai sunešiojo, ne lietuvninkai.  

pl	Nikt jeszcze takiej wyżyny ścian nie ważył się wznosić na Litwie. Dziesięciu ludzi, gdyby stanęło na ramionach jeden drugiemu, jeszcze by ich wierzchu nie dościgli. I dokoła obchodząc zamek, gdybyś oczyma szukał bramy, nie znajdziesz, ani okna, ani szczeliny. 
lt	Stuobriai medžių sukasti aplinkui buvo aukščio apie šešis sieksnius, niekas negalėjo į vidų gautis, kai buvo uždaryti vartai, o ir vartų negalėjo atrast. Stulpai tie taip buvo surakinti, kad uodas negalėjo pereit. 

pl	Wszystko jak ulane z jednej bryły.  
lt	Viskas kaip nulieta iš vieno medžio.  

pl	Tylko ze środka tego olbrzymiego stosu rośnie w górę słup drewniany, ogromny, z którego, gdy spojrzysz wkoło, na milę widać łąki, pola, lasy i Niemen, jak się poważnie obraca, wygina, zakręca, aby, gdzie potrzeba, ziemię obronił, ludzi napoił, czółno przyniósł i kamień przytoczył.  
lt	Viduje drūtvietės stovėjo labai aukštas stulpas bokšto pavidalu, o kada nuo jo viršau žiūrėtum, galima buvo matyti aplinkui per mylią ir ne vienas sutvėrimas negalėjo nuo akies žiūrėtojo pasislėpt.  

pl	Zamek stoi na wzgórzu, a wzgórze na wyspie, która tylko wąskim ziemi paseczkiem z lądem się wiąże; a i ten, gdy Niemen zechce, to go zakryje i dokoła swoje dziecko ramionami otoczy. Pod osłoną zamkową, tuż, jak grzyby z ziemi, dobywają się numy, szałasy, chatyny - obozowisko czasu pokoju, pustka czasu wojny, z której mieszkaniec do Pillen ucieka. 
lt	Drūtvietė Pilėnų stovėjo ant kalno ant Nemuno kranto, aplink stovėjo gryčios, namai ir budikės visokios, kuriose gyveno pakajaus laiku gyventojai, o kada užpuldavo neprieteliai, pasislėpdavo drūtvietėje.  

pl	Tu i ówdzie wyrosła wierzba stara, została po lesie sosna sierota. Ponad wodami bujają łozy, jak zielone warkocze poplątane z sobą, a z pośrodka nich, także wierzby sterczą, straż trzymając nad tą dziatwą swawolną. Wierzba stara - to niby żołnierz, który straszne boje pamięta i znaki ich na sobie nosi. Pień, pogięty od wiatrów, gdy był młodym, potrzaskany od piorunów, popękany od suszy, dziurawy, wyjedzony, spróchniały, często na wylot wiatr przepuszcza. Korzenie, jak palce konwulsyjnie ściśnięte, ziemi się trzymają, a kora na nich, jakby żyłami nabrzmiała. U góry głowy nie ma, zerwała ją burza, gałązki tylko młode wyrosły, aby ranę zabliźnić i osłonić. Z jednej strony gałąź sterczy obita, jak ręka wyciągnięta, o miłosierdzie prosząca, z drugiej sęk jak kość obnażona. Od pnia popuszczały wnuki. Gałęzie, susz, konary, kłoda pęknięta, razem wszystko poczwarnie wygląda; niby kona, a co rok się odmładza, wali się a stoi, schnie a żyje, i po nocy ludzi i źwierzęta straszy. Cóż, gdy ich takich, jak w Pillenach od strony lądu, stanie na dolinie rząd cały, niby wojsko na straży? Z dala ci się wydaje, iż obry wyszły gródka obraniać… Którą wiater obalił, a legła, choć już jej wnętrzności żółte widać, przylgnęła do ziemi i puszcza wici nowe. 
lt	Medžių visokių aplinkui drūtvietę augo. Ąžuolai išsikeroję. Lietaus metu joks lašas neužpuolė stovinčio po juo; liepos, beržai ir daugelis kitokių medžių, kurių šakos susipynė vienos su kitomis, puikų pavėsį davė. 

pl	Był ranek, ni jesieni, ni zimy; niebo szare, wiatr ostry, dokoła jakby wszystko wymarło, cisza i ani żywej duszy.  
lt	Buvo laikas vėlyvo rudens: dangus apsiniaukęs, vėjas šaltas, aplinkui rodos viskas apmirę, tika kaip grabe.  

pl	Nawet w numach i kleciach życia widać nie było.  
lt	Taipogi apie būdas, namus ir gryčias gyvos dvasios nebuvo matyt.  

pl	Jedna z wierzb u skraju, praprababka, z pniem na pół rozdartym, rozkraczona, z dala więcej od innych poruszać się zdawała. U korzeni jej, wystających, poplątanych, jakby płachta wiewała jakaś, jakby się źwierz mościł, czy człowiek przytulał. 
lt	Prie vieno seno išdubusio gluosnio iš tolo galima buvo patėmyt, kad koks tai žvėris ar žmogus glaudėsi.  

pl	Z ziemianki na osadzie wyjrzawszy, niewiasta dojrzała tu coś u pnia się poruszającego, popatrzała, głową potrząsła i na powrót się skryła do domu.  
lt	Iš gryčiutės viena žmona patėmijo kažin ką krutantį prie gluosnio ir greitai per duris atgal įbėgo.  

pl	Wyszedł wkrótce człek, kożuchem na wierzch włosami obróconym okryty, począł się przyglądać bacznie; potem pałkę u drzwi stojącą, krzemieniem nabijaną, w rękę wziął i wolnym krokiem ku wierzbie zbliżał się ostrożny.  
lt	Išėjo po ilgam žmogus kailiniais apsirėdęs, pradėjo tėmyt, paskui paėmė kucių titnagais prikištą ir pamažu pas gluosnį prisėlino.  

pl	Coraz lepiej rozeznać było można siedzącego w dziupli, małego, grubego człeka, okrytego prostą sukmaną, w czapce z uszami długimi na głowie, z torbą na plecach i węzełkami u pasa.  
lt	Kas sykį pažint galėjo, kad kas kas supuvusiame gluosnyje krutėjo, potam aiškiai pamatė mažiuką žmogelį, storą su sermėga, ant galvos ausuotė, su pintinuke prie šono ir pagalėliu rankoje.  

pl	Spod naciśniętej na czoło kapuzy wyglądała twarz okrągła, opalona, stara i brzydka.  
lt	Veido buvo negražaus.  

pl	Prawie ponad nią sterczały ramiona przygarbione, a niżej - grubą kłodą nieforemną, poplątaną, zwijały się ręce człowiecze i nogi płachtami i skórą poobwiązywane.  
lt	Kaklas trumpas ir kupra susitraukęs.  

pl	U nóg leżał kij gruby, a przy nim worek szary.  
lt	Prie jo gulėjo stora lazda ir tuščias maišas.  

pl	Odpoczywający pod wierzbą, na wszystkie strony rzucając oczyma, zobaczył i niewiastę, co go pierwsza postrzegła, i człowieka, co się teraz zbliżał ku niemu.  
lt	Ilsėjosi po gluosniu, dairėsi į visas šalis,matė jis ir tą moteriškę, ką jį pirma patėmijo, ir žmogų, kuris dabar artinosi prie jo.  

pl	Nie nastraszyło go to wcale.  
lt	Jis to nepersigando išvis.  

pl	Kulił się i do wierzby przytulał jak do matki.  
lt	Prie gluosnio glaudėsi kaip prie motinos.  

pl	Zwinąwszy się w kłąb, palce w zanadrze pochował, głowę wsunął w ramiona i patrzał na zbliżającego się obojętnie.  
lt	Susivyniojo į kamuolį, kavojo rankas į entį ir žiūrėjo į besiartinantį.  

pl	Za wychodzącym z numy gospodarzem wprędce na próg się i pies żółty z sierścią najeżoną wysunął.  
lt	Šuo pamatė, kad jo gaspadorius tolinasi, leidosi paskui.  

pl	Stanął, pociągnął powietrza i szczeknął, zaburczał, zawahał się, aż począł za panem iść, coraz żywiej, jakby mu pilno bronić go było.  
lt	Nes kada artinosi prie gluosnio, pradėjo šeriai šiauštis ir nespakainai eiti.  

pl	Lecz im dalej, tym się na nim sierść bardziej nastrzępiać zaczęła, oczy wystąpiły z czaszki, wargi obnażyły zęby.  
lt	Gaspadorius apsidairė ant šuns, kucių rankoje pasmagino, ba žinojo, kad šuns jaučia neprietelį.  

pl	Gospodarz na psa się obejrzał i pałkę ścisnął mocniej w ręce, bo psy czują nieprzyjaciela.  
lt	Kas tai galėtų būti?  

pl	Lecz miałżeby to być wróg?  
lt	Argi tai neprietelis?  

pl	Na Litwina wyglądał, a choć mu się nieprzyjaźnie zdał stawić nadchodzący, nie myślał się zabezpieczać, nie okazał ochoty ani do zaczepki, ani do obrony.  
lt	Atrodė kaip lietuvninkas. Pakeleivis sėdėjo ir laukė ateinančio. 

pl	O kilka kroków od wierzby pan i pies stanęli.  
lt	Kada prisiartino prie gluosnio, gaspadorius ir šuo sustojo.  

pl	Pan się podparł na pałce, pies siadł, podniósł łeb i zawył.  
lt	Gaspadorius pasirėmė ant kuciaus, šuo pritūpė ant pasturgalio, pakėlė galvą ir pradėjo staugt.  

pl	Zły to był znak.  
lt	Buvo tai blogas ženklas.  

pl	Siedzący na ziemi poruszył się, ręce dobył z ukrycia, nogi wysunął i wstał.  
lt	Sėdintis ant žemės pasijudino, rankas išsitraukė iš ančio, pasitaisė ir atsistojo.  

pl	Człek był gruby, mały, stęporowaty, silny, ale nie straszny.  
lt	Tas ateivis su šunim buvo storas, nedidelis, drūtas, nes ant veido baisiai neatrodė.  

pl	- Któż ty?  
lt	- Kas tu?  

pl	co tu robisz? - zapytał Pilleńczyk. 
lt	Ką čia dirbi? - paklausė Pilėnų žmogus. 

pl	Podróżny rozśmiał się naprzód dobrodusznie.  
lt	Pakeleivingas pirmiausia nusijuokė.  

pl	- Toć widzicie!  
lt	- Ak, matai?  

pl	trzebaż pytać? - odparł wesoło. 
lt	Ar dar reikia klaust? - atsakė linksmai 

pl	- Swalgon jestem biedny; na to zeszło nam, że i takim jak ja, gdyby żebrakom i nędzarzom, włóczyć się potrzeba…  
lt	- Esmu pakeleivingas; taip man parėjo, kad turiu kaip ubagas valkiotis.  

pl	Niemcy nam dużo ziemi i ludzi zabrali.  
lt	Vokiečiai nuo mūs atėmė daug žemės, žmonių ir gyvulių.  

pl	Wurszajtom i Swalgonom, choć umierać z głodu, robić nie ma co.  
lt	Dabar Vuršaičiai ir Svalgūnai turi kad ir iš bado mirti, o ką dabar daryt.  

pl	Gdzie się święty dąb ostał, to tam koło niego naszych jak mrowia i z ofiar pożywienia nie starczy.  
lt	Kur šventas ąžuolas liko, ten mūsų žmonių kaip skruzdžių, o ir afieros suneštos negali išmaitint.  

pl	Bodaj Perkunas wytłukł tych, co nas uciskają!  
lt	O, kad perkūnas išmuštų tuos, kurie mus spaudžia!  

pl	Pies, słysząc ten głos, wyć nie ustawał, aż wieśniak musiał, zwróciwszy się ku niemu, groźnym ruchem nakazać milczenie.  
lt	Šuo girdėdamas tą balsą, nepaliovė staugęs, net gaspadorius turėjo draust, kad pasiliautų.  

pl	Sam on nie wiedział, co Swalgonowi odpowiedzieć.  
lt	Jis pats nežinojo, ką ubagui atsakyti.  

pl	Wprawdzie i dawniej takich wróżbitów, guślarzy i kapłanów najemnych włóczyło się dosyć po świecie, od numy do numy, od osady do osady.  
lt	Po teisybei ir kitados valkiojosi visokie žiniūnai, burtininkai namas nuo namo, nuo valsčio iki valsčio.  

pl	Przyjmowano ich gościnnie, a zawsze coś się znalazło do pobłogosławienia, do oczyszczenia, odczynienia i porady.  
lt	Priėmė juos svetingai ir tokį tarp gyventojų turėjo uždarbį už burtus ir visokias rodas.  

pl	Teraz włóczęgów podobnych widywano częściej, bo dużo dębów i świętych miejsc nie stało; rozproszeni byli, więc i nie tak im już po chatach byli radzi, gdy raz w raz zachodzili.  
lt	Dabar Lietuvoje tame tarpe suvis pasklido daug tokių valkatų. Ba kryžiokai išvaikė, per ką ir ubagų daug priviso. 

pl	- A skąd? - spytał chłop po namyśle. 
lt	- O iš kur paeini? - paklausė mužikas. 

pl	- Pytajcie lepiej, gdzie mnie nie było? - odparł Swalgon. 
lt	- Klausti vėlyk tu manęs, kur aš nebuvau! - tarė Svalgūnas (nuo to laiko šventą vadinsime Svalgūnu - yra tai vardas kaip kunigo)  

pl	- Najczęściej ponad Niemnem tu się włóczę, bo to moja rodzinna ziemia; i w Pillenach ci bywałem, ale dawno już temu…  
lt	- Tankiausiai aš valkiojuosi prie Nemuno, ba tai mano gimtinė, ir Pilėnuose daug kartų buvau…  

pl	Co się to małżeństw nabłogosławiło i wiele im naśpiewało!  
lt	Kiek aš čia suvinčevojau ir prisidainavau! 

pl	- Hm!  
lt	- Hum!  

pl	Swalgon! - zamruczał wieśniak - jużci musi to być, kiedy mówicie, żeście nim, ale odzieży Swalgona nie widzę na was, ani pasa, ani…  
lt	Svalgūnas! - suniurnėjo mužikas - negali būt, kad tu esi Svalgūnas, nes neturi drapanų kaip Svalgūnas, nė diržo, nė… 

pl	- Co za dziw! - odparł żwawo, przybliżając się ostrożnie Swalgon. 
lt	- Tai tau dyvai! - atsakė gyvai prisiartindamas pamažu Svalgūnas. 

pl	- Obdarli mnie Niemcy na granicy i byliby powiesili, gdybym się im ochrzcić nie dał.  
lt	- Mane vokiečiai apdraskė ant rubėžiaus ir galima būt pakore, kad būčiau nesidavęs apsikrikštyti.  

pl	Rzucili mnie do wody i takem ocalał.  
lt	Įmetė mane į vandenį ir likau gyvas.  

pl	- I uszedłeś rąk niemieckich! - zawołał Pilleńczyk. 
lt	- Ir ištrukai iš jų rankų! - pašaukė mužikai. 

pl	- To cud!  
lt	- Tai, vyreli, gilukis!  

pl	Oni nie przepuszczają nikomu, ani starym, ani młodym, i wszystkich nas wybić myślą.  
lt	Jie ne vieno nelenkia, nei seno, nei jauno, nori mus visus išžudyt.  

pl	A jeszcze poznawszy Swalgona…  
lt	O čia, vyreli, Svalgūną paleido!… Na, na, stebuklas.  

pl	Głową pokiwał niedowierzająco.  
lt	Mužikas galvą kraipė neišvierindamas.  

pl	- Ja im życia nie winienem - począł podróżny - nie daliby mi go, ale Perkunas mnie wszechwładny obronił.  
lt	- Tai, brace, ne iš jų valios likau gyvas, bet iš Perkūno - tarė pakeleivingas - tas mane apgynė.  

pl	Gdy do wody rzucili, a jam na dno poszedł, wrzask posłyszeli z dala, ulękli się zasadzki i pierzchnęli, a jam do brzegu dopłynął.  
lt	Ba kada į vandenį įmetė, o aš ant dugno nuėjau, išgirdo dundėjimą aplinkui, pabūgo ir pabėgo, o aš į krantą išplaukiau.  

pl	Pies już tylko burczał.  
lt	Šuo jau tiktai urzgė.  

pl	Swalgon, pozbierawszy kij, torbę i węzełki leżące na ziemi, zbliżył się do wieśniaka, zdając się pewnym gościny, o którą nawet nie prosił.  
lt	Svalgūnas pasiėmė lazdą, krepšį ir pagalėlį. 

pl	Zawrócili się obaj ku chacie.  
lt	Pradėjo abudu irtis į gryčiukę.  

pl	- Siądę się ogrzać u was - rzekł Swalgon.  
lt	- Aš galimai galėsiu pas jus sušilt - tarė Svalgūnas.  

pl	- Gdyście nadeszli, zębami dzwoniłem.  
lt	- Matai, broli, kad dantimis barškinu.  

pl	Zima coś wcześnie nadchodzi.  
lt	Po perkūnais, žiema artinasi.  

pl	Umiem, gdy potrzeba, jaką chcąc pieśń zaśpiewać, a i wróżyć potrafię, czy z piwa, czy z wody, czy z wosku, jak kto zażąda.  
lt	O ar tu žinai, kad aš moku, kad kas norėtų puikiai dainuoti, o ir burt galiu visaip.  

pl	Choroby odpędzam, bydłu pomogę.  
lt	Pavietrę ir visokias kitas ligas nužadu ir gyvuliams pagelbstu.  

pl	Wieśniak nie odpowiadał nic, lecz stręczącego się nie odpędzał.  
lt	Mužikas nieko neatsakė.  

pl	Wlekli się powoli ku numom i lepiankom, z których gdzieniegdzie wychylały się głowy, wychodzili ludzie, wyskakiwały psy, a za nimi wybiegały bose i na pół nagie dzieci.  
lt	Vilkosi pamažu į namus ir gryčiukes, prie kurių kokį nors galima buvo patėmyti žmogų arba bobą, o taipogi lakstančius pusnuogius vaikus.  

pl	Pusta przed chwilą okolica ożywiła się. Obcego jakiegoś człowieka, choć swojaka, Litwina, wszyscy byli ciekawi. 
lt	Tuojaus, kada patėmijo svetimą žmogų išsipila iš bakūžių daugelis žmonių, ba norėjo pamatyt ateivį.  

pl	Tuż stała granica, którą już Niemcy zajmowali, i od niej grozili; każdy się rad był dowiedzieć, czy włóczęga nie przynosił wieści o jakim napadzie, zaborze lub choćby poruszeniu nad rubieżą.  
lt	Pilėnai stovėjo ne toli rubėžiaus kryžiokų, kurie lietuvninkams keršijo, dėl to gi kožnas norėjo išgirsti naujieną iš valkatos, kas sviete girdėti.  

pl	Tacy ludzie, co się snuli ciągle, wiedzieli wiele.  
lt	Tokių žmonės, kurie valkiojasi po svietą, daug žinojo.  

pl	Ci, którzy spostrzegli, że podróżny ku lepiance Gajtisa zmierzał, poczęli też iść do niej gromadnie.  
lt	Kada žmonės paregėjo, kad pakeleivingas įėjo į kryčiukę Gailino, visi ten pradėjo rinktis kuopomis.  

pl	Nie te to już stare czasy szczęśliwe były na Litwie, co przed wieki!  
lt	Jau tada lietuvninkų nebuvo labai geras gyvenimas, kaip prieš amžius buvo.  

pl	Zawsze nieprzyjaciel jakiś napadał wprawdzie, ale w głębiny kraju nie sięgał i były błogosławione okolice za puszczami, za bagnami, kędy noga jego nie postała.  
lt	Visada neprietelis koks užpuldavo, ypač prie rubėžiaus gyvenančius, nes giliau už šilų ir girių, kur koja neprieteliaus nepastojo, buvo p.  

pl	Tu od niepamiętnych wieków siedzieli ludzie, jak w gnieździe, o reszcie świata nie wiedząc prawie, tu rosły i dęby boże, i gaje święcone; i płynęły wody żywiące i leczące; tu panował pokój i ponad łąki a gaje rozlegały się Litwinek dajnos, i dzwonki ich dziewiczych fartuszków, które nigdy im utaić się nie dozwalały.  
lt	Tenai nuo amžių tūnojo sau lietuvninkai kaip lizde, apie svietą nieko nežinodami; tenai augo šventi ąžuolai ir šventi gojai; tenai plaukė gydantis ir gaivinantis vanduo, tenai mergaičių dainų alasas atsimušė toli į girias kartu su lakštingalų dainelėmis.  

pl	Teraz zmieniło się wiele, od czasu, jak Krzyżacy padli obozem żelaznym nad granicą i poczęli pobratymcze Prusy, niższą ziemię i wyższą, wojować, niszczyć, niepokoić.  
lt	Dabar, kada kryžiokai pradėjo landžioti, viskas persimainė.  

pl	W najgęstszej puszczy nie można było mieć spokoju, najświętszych miejsc nie szanowano: paliły się Romnowe, wycinano Baublisy, lud mordowano i gnano.  
lt	Tamsiausioje girioje negalima buvo pasislėpt, šventų vietų nečedijo, degino „Baublius“, žmones žudė ir varė i nevalią.  

pl	Potrzeba było stać nieustannie na straży z wytężonym uchem, a na pierwszy odgłos podejrzany uchodzić, albo się gromadzić ku obronie ognisk starych.  
lt	Nuolatos turėjo stovėt ant sargos ir klausyt, ar kur neatvažiuoja neprietelis, o kada prireikia, tuojaus taikytis į daiktą.  

pl	Toteż nadgraniczne powiaty powoli się wyludniały, gromady się z nich wynosiły w puszcze i błota, a Kunigasy tylko po grodziskach siedzieli, zbrojni, czujni, do ostatka obraniając groby ojców, a ziemię dziadów.  
lt	Užtai gi prie rubėžiaus gyventojų ne labai buvo, ba visi lindo į girias ir į tokias vietas, kad negalėtų rasti neprietelis.  

pl	Wszystko się zmieniało powoli pod naciskiem tego wroga i stara swoboda leśna musiała paść ofiarą, bo wojna potrzebowała wodzów i posłuszeństwa.  
lt	Gyveno kai kur kunigai (dideli ponai vadinosi kunigais), kurie turėjo savo drūtvietes ir žmonių, ir tie tiktai su kardu gynė žemes savo prosenelių.  

pl	Smutnieli ludziska.  
lt	Vargas didelis buvo lietuvninkams.  

pl	Ci, co dawniej o obcych i sąsiadach nic nie wiedzieli i wiedzieć nie chcieli, teraz, na najmniejszy szmer od Zachodu, pilno nastawiali ucha.  
lt	- 

pl	Ukazanie się odartego Swalgona, nieznanego w osadzie, obudzało niezmierną ciekawość.  
lt	Taigi, kada pamatė Svalgūną, nepažįstamą jo sodyboje, kožnas norėjo sužinoti, kokias naujienas.  

pl	Mógł i on coś przynieść z sobą.  
lt	Nes kurgi jis neturėtų naujienų.  

pl	Zaledwie z Gajlisem wszedł do ubogiej jego numy, na pół w ziemi skrytej, w której pośrodku palił się na kamieniach nigdy niewygasający ogień domowy, a dokoła niego leżały różnej wielkości polnych głazów bryły, służące za siedzenia; a przeze drzwi za nim cisnąć się zaczęli sąsiedzi.  
lt	Vos su Gailinu įėjo į gryčią, pusiau į žemę įkastą, o kurioje ant kudmento degė amžina *ugnis*, pradėjo žmonės kištis į stubelę.  

pl	Wnętrze taj numy tak było nędzne, jak jej powierzchowność, do wielkiego kretowiska podobna.  
lt	Viduj buvo suvis prasta stubelė, atrodė kaip kurmių duobė.  

pl	Dym, który się niełatwo mógł otworem nad ogniskiem wydobyć na zewnątrz, snuł się pasmami sinoszarymi pomiędzy dachem a ścianami.  
lt	Dūmų buvo pilna, kad per aukštį nespėjo išeiti.  

pl	Izbica była jedna dla ludzi i dla domowych stworzeń, które jakby do rodziny należały.  
lt	Gryčiutėje ne tik pas Gailiną, bet pas kožną talpinosi ne tik žmonės, bet ir visokie gyvuliai.  

pl	W głębi stała krówka z cielakiem, wołów para chudych, dwa maleńkie grubo-płaskie koniki, które się już zimową sierścią najeżoną okryły.  
lt	Kerčioje stovėjo karvė su veršiu, pora jaučių kūdų, du maži, o stori arkliukai kaip arkės su karčiais sulig žeme ir apaugę kudlomis.  

pl	Na ziemi nieopodal leżały brunatne i czarne owieczki, i w zgodzie z nimi przechadzały się poufale kury i gęsi.  
lt	Toliaus vl kelios pilkos avys, o tarp jų vištos ir kelios žąsys;  

pl	Wszystko to było nawykłe do wspólnego żywota, ludzie i zwierzęta; rozumiało się, ustępowało sobie, a często, gdy zima była sroga, tuliło się, wzajem ogrzewając.  
lt	taip žmonės kaip ir gyvuliai buvo su savim supratę, o žiemos metu buvo tokioje gryčioje ir šilta. Žiemą langai arba skylės sienose buvo užkamšytos ir tiktai tada atkimšdavo, kaip kiek atšildavo. 

pl	Bose i na pół nagie dzieci ssały czasem owieczki z jagniętami do spółki.  
lt	Basi vaikai ir pusiau nuogi kartis žindo avis kartu su ėriukais.  

pl	Głos gospodarza i gospodyni tak był zrozumiały wołom jak dzieciom.  
lt	- 

pl	Pies stróżował równo nad wszystkimi, broniąc niedorostków od zwierząt i zwierzęta od napaści chłopiąt zuchwałych.  
lt	Šuo kaipo naminis sargas gynė vaikus, kada didesni nebūdavo namie.  

pl	Z jednej strony na ścianach, mchem pootykanych szczelnie, wisiały wszelkie gospodarskie narzędzia i przybory, inne na policach stały, co kosztowniejsze - w kącie w nasypkach i baryłach były zamknięte.  
lt	Ant sienų kabojo visokie padarai ūkiški, o taip pat ant sienų. Kampe stovėjo kubilai ir visokios skrynios su brangiausiais daiktais ir drabužiais. 

pl	U góry schły pozwieszane zioła różne, od chorób dla chudoby, od czarów i złych oczu.  
lt	Ant kartelių džiūvo visokios žolės, kaipo giduolės nuo visų ligų ir burtų taip žmonėms, kaip ir gyvuliams.  

pl	Stół niewielki i ławy, które zastępowały kamienie w większej części, z gruba zaledwie wyciosane były.  
lt	Stalas arti kerčios iš liepinės lentos ir tokias pat stalais prie sienų.  

pl	Za małymi, półotwartymi drzwiczkami, widać było niższą komorę, a w niej radła, porozkładane wozy i koła a obody…  
lt	Buvo dar prie stubos kamaraitė, kurioje talpinosi žagrės, akėčios ir išardyti vėžimai.  

pl	Swalgon siadł niedaleko od ognia na kamieniu, czapki końce związane pod brodą rozpiął i ręce zmarzłe, rozstawiwszy, ogrzewał, wyciągając ku niewielkiemu ogniowi.  
lt	Svalgūnas sėdo netoli kudmeto, prie ugnies, ausuotės raisčius atsirišo, paskui rankas nugrubusias šildė prie ugnies.  

pl	Zobaczywszy to, dzieweczka, co się ciekawie przyglądała przybyłemu, ze strony, od której siadł, podrzuciła trochę suchych gałęzi, ażeby cieplej mu było.  
lt	Mergaitė paregėjus, kad pakeleivingas sušalęs, padėjo ant ugnies sausų šakalų, kad geriaus sušiltų.  

pl	Gajlis poszedł w głąb zaczerpnąć kubek ałusu z beczki i córeczce zagrzać go kazał.  
lt	Gailinas nuėjo į kokį tai kampą, prileido į bliūdą alaus ir liepė savo dukteriai, kad pašildytų.  

pl	Wszyscy milczeli, nie śmiąc zziębłego zaczepiać wędrowca, który wpatrzył się w ogień oczyma osłupiałymi i dumał, a dumał, jakby mu ciężko na duszy było.  
lt	Visi tylėjo, nenorėdami užkalbinti sušalusio pakeleivingo, kuris žiopsojo ant ugnies ir kažin ką mislijo, kad rodos jam ant širdies buvo sunku.  

pl	Gdy ałus nieco się przygrzał, Gajlis, podając go podróżnemu, z cicha zarzucił pytanie:  
lt	Kada alus sušilo, Gailinas paduodamas alų pakeleivingam tarė patika:  

pl	- Nie słychać co od tych Niemców przeklętych?  
lt	- Ar negirdėt tenai ką apie tuos prakeiktus kryžiokus?  

pl	- A kiedy by nie było co od nich słychać! - zamruczał Swalgon. 
lt	- O kada da nebuvo apie juos ką girdėt! - suniurnėjo Svalgūnas. 

pl	- Albo to oni spokojnie usiedzą choć dzień?  
lt	- Ar tai jie norint vieną dieną sėdi spakaini?  

pl	Jak w ulu u nich ciągle się rusza i mruczy…  
lt	Kaip avilyje bitės, taip ir jie…  

pl	Gadają ludzie wiele…  
lt	Daugelį žmonės apie juos pasakoja…  

pl	Nadchodzi zima, błota pomarzną, tylko co ich nie widać…  
lt	O kai tik purvyną ir balas šaltis sutrauks, tai…  

pl	Gajlis westchnął.  
lt	Gailinas atsiduso.  

pl	- O!  
lt	- Oj!  

pl	gdyby nie zamek nasz, a pani nasza, co go bronić chce i musi - rzekł - a nas tu przy sobie trzyma, człowiek by dawno poszedł w puszcze… Swalgon nastawił ucha.  
lt	Dievaičiai, kad ne ta drūtvietė, ir mūsų Pone, ką nori gint ir privalo, - tarė, - o mus čia laiko, tai žmogus keliautų į šilus… Svalgūnas pastatė ausis.  

pl	- Hę! - rzekł - to wy Kunigasa nie macie? 
lt	- Ką! - tarė: - tai jūs Kunigo neturite? 

pl	- Mamy i nie mamy - mówił Gajlis - stary ojciec Kunigasowej leży już dawno i nie wstaje…  
lt	- Turime ir neturime, - kalbėjo Gailinas; senas tėvas Kunigienės guli nuo seno ir nesikelia… 

pl	Mąż jej zmarł z ran w bitwie odniesionych;  
lt	 Jos vyras numirė iš sopulių, kuriuos per peštynes su kryžiokais gavo;  

pl	młodego syna porwali i pono zamordowali Niemcy; ona jedna tu rządzi, ale stanie i za męża, i za wodza…  
lt	jauną sūnų pagriebė ir manyk nužudė kryžiokai; ji viena čia elgiasi, nes atstoja ir už save, ir už vadą…  

pl	Kto by tu inny na granicy wytrwał?  
lt	O kas gi galėtų iki to laiko čia dastigot?  

pl	Kto by tu potrafił taką twierdzę straszną pobudować jak ona!  
lt	Kas gi galėtų tokią baisią drūtvietę pastatyt kaip ji!  

pl	- Dziw kobieta! - zamruczał Swalgon. 
lt	- Tai, vyreli, boba! - suniurnėjo Svalgūnas. 

pl	- Nie była ona taką dawniej, jako żywo, za mężowskiego żywota - dodał drugi wieśniak.  
lt	- Nebuvo ji tokia, kada jos vyras gyveno, - tarė antras mužikas.  

pl	- Dopiero, gdy jej jedynaka dziecko, synka małego, Niemcy pochwycili, a męża zabili, zemsta ją uczyniła żołnierzem…  
lt	- Dabargi, kada tie vokiečiai kryžiokai jos sūnų pagriebė, o patį užmušė, tai rūstybė ją perdirbo į kareivį…  

pl	Pamiętają ludzie, gdy jeno pieśni nuciła, strojno chodziła, a chłopiątko w kwiatki ubierając, na ręku kołysała.  
lt	Ak, broli, žmonės pamena, kaip dainuodavo, puikiai rėdydavos, o kūdikį kaišydavo į kvietukas, supdavo lopšyje.  

pl	Jak jej pana a męża i dziecka nie stało… naraz niewiastą przestała być i stała się straszną, jakby bogini jaka, co z Dungusu zstąpiła…  
lt	Kaip vyro ir kūdikio neteko… sykiu persimainė į baisų kareivį, kaipkokia dievaitė, kuri nuo dangaus nužengė.  

pl	- Dziw nad dziwy! - odparł Swalgon. 
lt	- Stebuklų stebuklai! - tarė Svalgūnas. 

pl	- Słyszałem ja ci o tym dawniej, ale, choć dziecko Krzyżacy porwali, nie było mowy, aby je zabić mieli!  
lt	- Aš girdėjau apie tai seniau, nes norint kryžiokai kūdikį pagriebė, nebuvo kalbos, idant jį nužudytų!  

pl	Oni takich malców dużo, słyszę, po zamkach hodują, aby potem na własną krew ich zaprawić… Gajlis głową pokręcał niedowierzająco.  
lt	Kaip aš girdėjau, jie tokių kūdikių daugelį pas save augina, kad po to užsiuntinėtų ant locno kraujo… Gailinas galvą pasuko neišvėrindamas.  

pl	- Gadki to są bałamutne - rzekł.  
lt	- Tavo kalba yra netikus - tarė.  

pl	- Czy to my ich nie widzieli na wojnach?  
lt	- Argi mes jų nematėme ant vainų?  

pl	Oni życia nie darowują nikomu… 
lt	Jie gyvasties ne vienam nedovanojo. 

pl	Młode dziewczęta potrzymają w obozie kilka dni i głowy im ścinają, i dzieciom czaszki o piece roztrzaskują, starców końmi na śmierć tratują… 
lt	Jaunas merginas palaiko pas save kelias dienas pulke, o paskui galvas nukerta ir vaikų galvas į medį suteškina, senus su arkliais mindžioja. 

pl	Chrztu nawet nie chcą i śmieją się z tych, co o życie proszą… 
lt	Nenori nė krikštyt ir dar iš tų, kurie prašo, kad dovanotų, juokiasi. 

pl	- Ze starszymi to prawda; ja sam wiem i patrzałem na to - mówił Swalgon - że nie inaczej bywa; ale małe chłopięta biorą czasem i, choć w chlewach, a żywią… 
lt	- Su suaugusiais tai teisybė; aš pats mačiau, - tarė Svalgūnas, - kad ne kitaip būna; nes mažus kūdikius ima kartais su savim ir norint stalduose, tai taip jau maitina šiaip taip… 

pl	- Kunigasowa nasza, Reda, - rzekł jeden ze stojących u drzwi - wiedziałaby o tym, gdyby jej syn żył… 
lt	- Kad tai mūsų Kunigienė apie tai žinotų… 

pl	a ona się mści za śmierć jego… 
lt	O ji ir dabar smerties savo sūnaus negali užmiršti… 

pl	Swalgon potrząsł głową. 
lt	Svalgūnas su galva pakratė. 

pl	- Matka by powinna najlepiej wiedzieć o dziecięciu, a choćby nie wiedziała, przeczułaby; a ja taki swoje twierdzę, żem słyszał, i nie jeden raz, jako ludzie rozpowiadali, iż chłopca nie zadławiono… 
lt	- Motina jo turėtų geriausiai apie tai žinot - tarė Svalgūnas - aš ne vieną kartą girdėjau, kad tas vaikinas yra gyvas, kad jo neužsmaugė. 

pl	Jeden stary się nad nim ulitował, w opiekę wziął i Niemca z niego uczynił… 
lt	Vienas senis ant jo susimylėjo, paėmė į savo apieką ir vokietį iš jo padarė. 

pl	Gajlis wstrząsł się i podniósł dłonie… 
lt	Gailins sudrebėjo ir rankas aukštyn iškėlė. 

pl	- Perkunie, możny Boże! - zawołał poruszony - karz ich piorunem i ogniem!… 
lt	- Perkūne, dievaiti galingas! - pašaukė susijaudinęs - korok jus perkunais ir ugnim! 

pl	wszak gotowi syna rodzonego na matkę słać… 
lt	Ak, jie gatavi užgundyt tikrą sūnų ant motinos… 

pl	a na matki miecz pierś dziecka wystawić!! 
lt	O ir locna motina, kaipo nepažinodama savo kūdikio, galėtų savo kūdiki savo kardu nužudyt!! 

pl	Niech by ich ziemia pożarła!! 
lt	O tegul jie skradžiai žeme nueina!! 

pl	Swalgon zadrgał cały… usta mu się ściągnęły… zamilkł… 
lt	Svalgūnas sudrebėjo visas… Tylėjo… 

pl	U progu pomiędzy gawiedzią stał czasu tej rozmowy milczący człek, któremu inni trochę miejsca zrobili i okazywali pewne uszanowanie. 
lt	Ant slenksčio namo stovėjo kokis tai žmogus tylintis, matomai buvo pašenavotas tarp lietuvninkų, ba kožnas jam lenkėsi. 

pl	Suknia go niewiele różniła od innych: miał na sobie kożuszek krótki, pas skórzany, sukienne spodnie i skórznie z futrem na nogach, na głowie szłyczek spiczasty, lisem bramowany, w ręku toporek żelazny… 
lt	Drabužiai neką skyrėsi nuo kitų: turėjo ant savęs skranda ir skuryni dyria, mylines kelnes ir akuryne* ne naginės ant kojų, ant galvos vilaginė geroka, o rankoje geležinis kirvelis… 

pl	Niemłody, krągłej twarzy, wystających policzków, bladych, ale bystrych oczu, na wojaka jakoś wyglądał i na dworaka razem. 
lt	jau ne jaunas, apskritau veido, balsvų akių, nes bystrų, atrodė tuo metu kaip lietuvninkas kareivis arba dvarokas. 

pl	Słuchał on pilnie powieści Swalgona o synu wdowy, a gdy ten jej dokończył i wszyscy zamilkli, od progu przyszedł się usadowić na kamieniu obok przybysza. 
lt	Klausė jis godžiai pasakos Svalgūno apie sūnų našlės, o kada tas pabaigė savo pasaką, visi tylėjo, tas nuo slenksčio ir sėdos ant suolo šalia Svalgūno. 

pl	Popatrzyli sobie w oczy. 
lt	Pažiūrėjo jam į akis. 

pl	Swalgon go pozdrowił… 
lt	Svalgūnas jį pasveikino. 

pl	Potem w ogień niby wlepiać począł wzrok i zobojętniał, ale ukradkiem ciekawie niekiedy na sąsiada spozierał… 
lt	Paskui žiūrėjo į ugnį, nevos apie nieką nemislydamas, nes vogtinai kada ne kada blykstelėjo akim į tą žmogų… 

pl	- Dawnoście to tę bajkę o naszym dziecku słyszeli? - odezwał się do niego sąsiad. 
lt	- Ar seniai tu tą pasaką girdėjai apie mūsų kūdikį? - paklausė ateivis. 

pl	- O! nie od dziś, nie od wczoraj ja ją słyszę - rzekł obojętnie Swalgon. 
lt	- Tai, vaikine, ne nuo šiandien, ne nuo vakar. 

pl	- A co dziw, że nie w jednym miejscu mi ją rozpowiadano i przez tyle lat się ona wciąż powtarza… 
lt	Ir tai ne vienoje vietoje apie tai girdėjau, ir nuo tiek metų ta kalba nepasibaigė. 

pl	- Dziw!! - zamruczał słuchający. 
lt	- Stebuklai! - suniurnėjo tas žmogus. 

pl	Pomilczał nieco. - Hm! - dodał - co ja wam powiem? 
lt	Patylėjęs valandėlę tarė: - Ką aš tau pasakysiu? 

pl	Nasza Reda i stary ojciec jej, kaleka Walgutis, oboje lubią ludzi, co baśnie stare prawić i pieśni dawne śpiewać umieją… 
lt	Mūsų Reda ir jos senas tėvas, kolieka Valgutis, abudu myli žmones, kurie moka visokių pasakų ir dainų… 

pl	Na dwór by wam do nas potrzeba… 
lt	Tu būtum mūsų dvare reikalingas… 

pl	Jeść i pić lepiej tam dadzą, niż tu ubodzy ludzie, i ugoszczą, i obdarują pewnie, bo Reda szczodrobliwa jest… 
lt	tenai prikirsiu, vaikine, skilandžio ir gausiu varškės, ne taip kaip čia pas juos, Reda yra labai svetinga… 

pl	Warto, byście jej powtórzyli, co wiecie… 
lt	Būtų gerai, kad tu jai tą visą paantrintum, ką apie jos sūnų girdėjai. 

pl	Gdy to mówił, z mimowolnego poruszenia starego Swalgona nieledwie by wnieść było można, iż nim radość zatrzęsła… oczy mu się zaiskrzyły; - lecz wnet ułożył twarz pokorną i postawę biedną jakąś. 
lt	Svalgūnui iš džiaugsmo net akys pradėjo žibėt ir ką tik iš skuros neišsinarino. Nes tuojaus nevos susirūpino ir padarė vargičną veidą. 

pl	- A, ojcze mój! - odezwał się - gdzie tam mnie biedakowi, obszarpanemu, do Kunigasów iść, przed którymi na twarz padać potrzeba… ani ja, ni moja odzież po temu… 
lt	- Ach, mano prieteliuk! - tarė po valandėlės - kur aš ten vargdienis eisiu, apskuręs, prie Kunigų, prieš kuriuos reikia klūpčiot… 

pl	Boję się. 
lt	Bijau, vaikine.. 

pl	Dworak go uderzył po kolanie silną ręką i zaśmiał się. 
lt	Dvarokas stuktelėjo į pašonę ir nusijuokė. 

pl	- Toć nie powieszą cię, ani zetną, Niemcem nie jesteś i nie śmierdzisz nim. 
lt	- Ak, tavęs tenai nepakars, ne neužmuš, nesi vokiečiu, nė juo nesmirdi. 

pl	Ba! gdyby w tobie Reda zdrajcę lub Niemowę zwietrzyła, nie radziłbym jej się w ręce dostać!… 
lt	Taigi, kad Reda suprastų, kad tu esi koks šnipukas, tai tau nevėlyčiau į jos nagus patekti! 

pl	Z jej to rozkazu dwóch krzyżackich rycerzy w żelaznych zbrojach, jak stali, na stos rzucono i spalono żywcem; ale Swalgonowi, ubogiemu wróżbicie, nigdy tu włos nie spadł z głowy. 
lt	Ar tu žinai? Kad ne per seniai liepė du kryžiokus pagautus ant laužo sudegint, nes Svalgūnui, vargičnam žinūnui, nieko pikti nepadarys. 

pl	Pomimo tego zapewnienia, podróżny, słuchając, bladł i drżał - może od zimna; a choć się śmiał niby, niewesoło mu z oczu patrzało. 
lt	Vienok girdėdamas tai Svalgūnas iš baimės pabalo ir drebėjo, - galimai nuo šalčio, vienok, kad ir juokėsi nevos, tai galima buvo pažint jo baimę… 

pl	Trącił go łokciem zadumanego ten, co do zamku namawiał. - No - rzekł - namyślcie się; pójdziecie ze mną; zaprowadzę was. 
lt	Tas vėl stuktelėjo į pašonę ir tarė: - Na, ar eisi? Nuvesiu tave. 

pl	Wahał się jeszcze Swalgon… 
lt	Nežinojo, ką padaryt Svalgūnas… 

pl	Po chwili jednak, gdy mu się na męstwo zebrało, wstał, stękając… 
lt	Po valandos vienok stojosi stenėdamas. 

pl	- To cóż! - rzekł - każecie, pójdę… 
lt	- O ką galima padaryt, kad sakai, tai eisiu… 

pl	Wstał i ten, co go miał prowadzić. 
lt	Stojo ir tas, kas jį kalbino. 

pl	- Cóż? 
lt	- Ką? 

pl	do Redy? - zapytał Gajlis. 
lt	Ar pas Redą? - paklausė Gailinas. 

pl	- Jużcić - rzekł dworak - na gródku nie ma ich czym zabawić. Dziewczęta i baby, i co nas jest, jużeśmy wszystko wypowiedzieli, co umieli, i po dziesięć razy. 
lt	- Ogi kaip, - tarė dvarokas - jiems čia nuobodu, tai tu užbovisi, jau kas tik koks pasaką mokėjo visas išpasakojo po kelis kartus. 

pl	Swalgon węzełki swe i torby troskliwie zbierał; rozstąpili się w progu stojący… 
lt	Svalgūnas savo pungulėlius ir krepšius susiėmė, prasiskyrė visi. 

pl	Swalgon wychodził. 
lt	Svalgūnas eina. 

pl	Ścieżynka wąska wiodła z tej strony od lądu, przez ów ciasny przesmyk ziemi, którym się pagórek zamkowy z nim łączył, ku grodkowi… Nie widać jednak było, dokąd zaprowadzić mogła. Z tej jednej ścieżki poza grobelką cała siatka wydeptanych w różne strony rozpościerała się wśród kamyków, mchów i spłowiałej biednej trawy. 
lt	Painus buvo takas, o tai dėl to, kad kožnas ateivis negalėtų ateit. 

pl	Większej drogi nigdzie widać nie było, ani wrót u góry, którymi by się do zamku dostać można. 
lt	Didesnio kelio nebuvo matyt nė jokių vartų, kuriais galima būtų įvažiuot. 

pl	Dworak szedł, nie patrząc ścieżek, na prost ku wałowi, który z dołu patrzącym część ogromnych ścian drewnianych zakrywał. Swalgon śpieszył za nim, szedł z tyłu i niepostrzegany rozglądał się bacznie. 
lt	Dvarokas greitai skubino, kad Svalgūnas vos galėjo spėt paskui jį, o vis į šalis dairėsi. 

pl	Dostali się tak pod sam usyp z ziemi wysoki i stromy, wśród którego ogromne głazy dzikie sterczały gdzieniegdzie. Ziemię od osypywania się trzymały one i pale a deski, które się spod piasku częściami dobywały. Teraz poczęli iść ścieżyną, na samym podwalu. 
lt	- 

pl	- Dworak, który Swalgona wyprzedził, stanął, zaczekał nań, popchnął go, za barki ująwszy, przed się… 
lt	Kada jau priėjo suvis arti, dvarokas palaukęs Svalgūno, tvėrė paskui už apykakles ir stūmė pirma savęs. 

pl	i nim się tamten rozpatrzeć mógł i opamiętać, znalazł się w ciemnościach… 
lt	Tas nespėjo nė apsidairyt gerai, kad sykiu radosi tamsybėse. 

pl	Wał się jakimś cudem otworzył przed nimi; stali w wilgotnej szyi; nie widać było nic… 
lt	Kažin kokių stebuklų pily persiskyrė; radosi drėgnam koridoriuje, nieko nematė. 

pl	Przewodnik, ciągle na ramionach wróżbity ręce trzymając, naprzód go popychał. 
lt	Dvarokas nuolatos laikė Svalgūną už apykaklės ir priešais save stūmė. 

pl	- Śmiało! - rzekł - rozstaw pięście, macaj ścian… nie padniesz… 
lt	- Drąsiai! - tarė - atkišk rankas ir čiupinėk sienas. Nebijok, nepulsi. 

pl	Szyja ciemna skręciła się zaraz w lewo, potem w prawo; Swalgon czuł, że w dół zstępował, potem piąć się było trzeba do góry trochę. 
lt	Pasuko potam į kairę, potam į dešinę; Svalgūnas jautė, kad žemyn leidosi, paskui vėl aukštyn. 

pl	Mdła odrobina światełka widzieć się dała, jakby kilka jasnych nici wisiało na tle nocy… Były to szpaty we drzwiach, nieszczególnie spojonych. Swalgonowi lżej się zrobiło, gdy poczuł je pod rozpostartymi dłońmi. 
lt	Pradėjo ne po ilgam darytis šviesiau, net Svalgūnui lengviau ant širdies pasidarė. 

pl	Otworzyć ich jednak nie umiał i towarzysz jego dopiero wywiódł go na światło dzienne. 
lt	- 

pl	Stali na wąskiej drodze, poza którą widać było tuż okop drugi i na nim ostrokoły gęste… Ponad nimi w górze wznosiły się ściany zamkowe… 
lt	Galų gale išėjo į kiemą ir vėl patėmijo užtvarą iš aukštų balkių… Tarp tų radosi dvaras. 

pl	Szli więc drożyną tą znowu, aż do drugiej furty, strasznymi głazami polnymi obwarowanej. Nie widać jej zza nich było; 
lt	- 

pl	dopiero gdy się za kamienny wał dostali, towarzysz Swalgona zapukał i drzwiczki się wąskie otwarły. 
lt	Kada prisiartino dvarokas, pabaldojo į mažas durikes, kurios tuojaus atsidarė. 

pl	Pierwszy wszedł przewodnik, za rękę ująwszy wróżbitę, bo tu by obcego straż nie dopuściła, a i gromada psów, poczuwszy nie swego, porwała się nań, ujadając. 
lt	Pirmiausia įėjo dvarokas, pasiėmęs už rankos Svalgūną, ba sargai nebūtų įleidę svetimo, o ir daugybė šunų pajutus svetimą pradėjo baisiai lot. 

pl	Ciemną szyją znowu w podwórzec weszli wewnętrzny. 
lt	- 

pl	Tu dopiero z bliska mógł się Swalgon przypatrzeć temu gmachowi, jakby nieludzką ręką wzniesionemu. 
lt	Dabar Svalgūnas galėjo pamatyt tą milžinišką darbą, kuris rodos ne žmonių ranka padarytas. 

pl	Piętrzyły się ściany, ani wierzchu było ich dojrzeć, gładkie, twarde, których, zdało się, że żadna moc ludzka obalić nie zdoła. 
lt	Sienos buvo švelnios, o aukštos, kad akim negalima buvo viršaus pamatyt, o nudavė, kad jokia galybė žmonių negalėtų valiot. 

pl	- Zdumiony Swalgon przyglądał się im ze strachem i poszanowaniem. 
lt	Nusiminė Svalgūnas, su baime žiūrėjo į tą viską. 

pl	U góry w pewnych odstępach widać było czarne przekroje, jakby okna wąskie. 
lt	Viršuje buvo siauri plyšiai, taip kaip langai. 

pl	Na wystających gdzieniegdzie belkach wisiały grube jak ręka ludzka sznury i wicie… W prawo i lewo za tą twierdzą, jak misa wklęsła, rozciągał się dziedziniec przestronny… 
lt	- 

pl	Tu pełno było ludu, bo właśnie do pożywienia go zwołano, i roiło się około niecułek, drewnianego statku i ogromnych garnków glinianych, z których para buchała. 
lt	Kada radosi vidury kiemo, pamatė daugelį žmonių, kurie rengėsi valgyt. Stovėjo didelės geldos, iš kurių su šaukštais dideliais apsėdę valgė. 

pl	W tym milczącym gródku nikt by się był nie mógł domyślać nawet takiej załogi mocnej… A lud, jak Swalgon zaraz postrzegł, młody był, doborowy, silny i czerstwy… 
lt	Tame dvare (žiūrint iš lauko) nieks nebūtų tikėjęs, kad jame tiek daug žmonių būna, o visi drūti ir sveiki vyrai, taip kaip išrinkti… 

pl	Chodzili wpośród niego dziesiętnicy i ład trzymali, ale po ojcowsku, łagodnie, śmiejąc się i głaszcząc, podżartowując i podśpiewując. 
lt	Tarp jų maišėsi desetininkai ir paredkavojo, bet lagadnai kaip tėvai apie vaikus. 

pl	Podróżny byłby się może zatrzymał dla lepszego obejrzenia po zamku, lecz dworak mu nie dał stać i za sobą pociągnął. 
lt	Svalgūnas būt žiopsojęs, bet dvarokas tempė jį paskui save. 

pl	Budynek z bierwion sosnowych, długi, niski, u wałów stał, zakryty nimi, a ponad dachami jego z dymników i spomiędzy dranic, którymi był kryty, dym się dobywał… U rogu jego widać było kręcące się baby w białych zawiciach na głowach i dziewczęta z kosami na plecach… 
lt	Stovėjo medinis budynkas, žemas, o didelis, apie kurį sukinėjosi visokio amžiaus bobos ir mergos, gražiai susipinusios plaukus… 

pl	Na progu, w boki się ująwszy, stała otyła, czerwona, cała bursztynami obwieszona kobieta już niemłoda. 
lt	Ant slenksčio, įsirėmus stovėjo sutukusi, raudona moteriškė. Ne jauna, ant kaklo labai daug šniūrų gintarinių karolių. 

pl	Przypatrywała się Swalgonowi. 
lt	Tėmijo į Svalgūną. 

pl	- Matuś - odezwał się do niej dworak - oto głodny wróżbita, któregom dla naszej pani na gościńcu złapał. 
lt	- Močia, - pašaukė į ją dvarokas - štai alkanas žiniūnas, aš čia jį atvedžiau, ba ant kelio pagavau. 

pl	Dajcie no mu jeść, dajcie pić, aby się gęba rozwiązała do pieśni i do bajek… 
lt	Duokite jam ką valgyt ir gert, idant jo žiotys galėtų gerai meluot ir dainuot… 

pl	Gospodyni ustąpiła im wejścia i wskazała na prawo. 
lt	Gaspadynė nuo slenksčio pasitraukį į šalį ir parodė ranka į dešinę. 

pl	Tu izbica była ogromna, a w niej, jak w każdej, paliło się pośrodku ognisko. 
lt	Čia stuba buvo didelė, o vidury kaip ir visur, stovėjo kudmentas, ant kurio kūrenosi ugnis. 

pl	Kamienie dobrane, gładkie, jeden przy drugim, ławą je okalały. 
lt	Aplinkui stovėjo suolai. 

pl	Swalgon się trochę w progu zawahał, rzuciwszy okiem wewnątrz… Ludu siedziało dużo, a był lud osobliwszy… 
lt	Svalgūnas truputį nusiminė, kada paregėjo vidury daugybę sėdinčių žmonių, o buvo visi dikti… 

pl	W głębi, pasem swym obrzędowym aż po pachy obwinięty, w sukni, która oszyta była kozią wełną dokoła, z długą brodą, odpoczywał stary Wajdelota… 
lt	Tarp jų sėdėjo senas Vaideliotas su skranda iš ožio. 

pl	Obok niego siedział z pałkami za pasem, zbrojny, zarosły tak, że mu ledwie koniec nosa i oczy spośrodka twarzy świeciły, Prusak jakiś barczysty, przygarbiony, skórą połataną z różnych źwierząt od stóp do głów obszyty… 
lt	Šalia jo sėdėjo diktas prūsas, apaugęs kaip meška, kad tik nosies galą matyti. Turėjo rankoje gerą kucių, apsirėdęs taipogi skranda, ant kurios talpinosi keli desetkai lopų. Vyras atrodė drūtas. 

pl	Dwóch starców w kożuchach, z wiankami dębowymi na głowie, coś mieli kapłańskiego w sobie. 
lt	Paskui da sėdėjo arti ugnies du seniai su vainikais ąžuoliniais ant galvų, buvo tai dvasiškiai. 

pl	Ci w ogień patrzyli, nie poruszając się, nie słuchając nic, nie widząc. 
lt	Tie be paliovos žiūrėjo į ugnį ir nedirstelėjo nei į ateivius. 

pl	Odosobniony, ze związanymi w tył rękoma i kłodą na nogach, leżał przy kamieniach człowiek, o którym powiedzieć nie było można od razu, czy jeńcem, czy winowajcą był… 
lt	Pašalyje gulėjo surištas žmogus su kalada ant kojų. Negalima iš karto pasakyti, kas tai per žmogus ir dėl ko jis čia surištas guli. 

pl	Twarz z kośćmi sterczącymi, skórą żółtą powleczona, niemal trupią pośród żywych się zdawała… 
lt	Veidas buvo pageltęs, daugiau panašus į numirusio, ne kaip gyvo. 

pl	Oprócz tych kręciło się kilku chłopców, przesuwało dziewcząt kilka, przynosząc i odnosząc miski i kubki, a nad nimi otyła kobieta, ciągle we drzwiach się ukazując, nadzór trzymała. 
lt	Sukosi dar keletas vaikinų ir merginų, kurie atnešinėjo valgius ir gėrimus, į kuriuos nuolatos ta įsirėmus boba žiūrėjo. 

pl	Gwar był wielki, dym, zaducha, czuć było jadła różne i wonie dziwne, jałowiec, zioła jakieś, tłuszcz przyskwarzony. 
lt	Krūtėjimas buvo didelis, dūmai, smarvė nuo visokių taukų ir kadagių. 

pl	Z kątów ciemnych wyrywała się im ptaszkiem piosenka kiedy niekiedy, i, jak przestraszone ptaszę, zapadała nazad do kąta. 
lt	Kaip kur kokiam kampe davėsi girdėti dainelę, tai ta tuojaus nutildavo. 

pl	Wnijście nieznajomego człowieka zaraz oczy wszystkie zwróciło na niego. 
lt	Kada svetimas per slenkstį peržengė, visų akys atsikreipė į jį. 

pl	Niektórzy się ruszyli bliżej go oglądać, drudzy wołali na dworaka prowadzącego, skąd go wziął?… 
lt	Nekurie priėjo artyn, kad pamatytų, kiti šaukė ant dvaroko, iš kur jį paėmė. 

pl	Swalgon przysiadł, trochę pomieszany, na pierwszym kamieniu niezajętym; a że mu zaraz dziewczyna miskę podała, na towarzysza zdawszy odpowiedzi, sam chciwie jeść zaczął. 
lt	Svalgūnas sėdos susimaišęs ant pirmo suolo, o kad jam tuojaus mergina padavė geldutę su valgiu, pasidėjo ant kelių, nieko neatsakė, valgė viralą. 

pl	Może mu nie tyle o nasycenie głodu chodziło, co o namysł lepszy, jak sobie tu miał poczynać… 
lt	Galimai jam valgis tiek nerūpėjo, kaip tiktai tas, kaip čia bus įsisukt ir kaip pradėt. 

pl	Swalgonem się nazwawszy, musiał nim być, a tu Wajdelota nań patrzał, gotów wróżbitę wziąć na spytki. 
lt	O kad Svalgūnu prasiminė, turi dabar juo būt, o čia Vaideliotas į jį žiūri, gatavas žiniūną imti ant kvotimo. 

pl	Boć do jednej gromadki należeli oba… 
lt	Ba Vaideliotas yra žiūri taipogi dvasiškiai kaipo ir Svalgūnai… 

pl	Zarzucono go pytaniami ze wszech stron. 
lt	Klausimais apipylė iš visų pusių. 

pl	Jedząc, trudno było odpowiadać długo, więc się półsłowy opędzał… 
lt	Valgant negalima buvo atsakinėt, užtat arba galva linguodamas atsakė, arba nesuprantamai murmėjo. 

pl	A nie szło mu jakoś… 
lt	Nesiėjo jam… 

pl	Rzekł, że tam i owdzie był, to i owo widział; zaprzeczali mu inni, którzy też bywali w miejscach wskazanych… 
lt	Ba kada pasakė, kad tenai ir tenai buvo, tą ir tą matė, jam kiti užginė, kad ne teisybė, ba tarp to pulko buvo daugelis, kurie daugiau žinojo negu kad jis. 

pl	Pot mu występował na czoło; obraniać się i wyłgiwać musiał. 
lt	Nabagėlis taip turėjo suktis, kad net prakaitavo. 

pl	Nie było mu raźno; - przecież chwycił się w porę dobrego sposobu. Z tych, co mu zaprzeczali, drwić zaczął; ten i ów rad się uśmiechnął; a że przed chwilą niewesoło tu było, wdzięczni byli wszyscy, iż z sobą przyniósł śmiechu trochę. 
lt	Nerimavo, vienok mėtėsi ant kito spasabo, ba pradėjo iš tų šidyt, kas su juo ginčijosi; pradėjo šis ir tas juoktis ir taip po valandėlės buvo pilna stuba juokų. 

pl	- Co za dziwy! - rzekł do przeczących - wy tam byli, a co innegoście widzieli, niż ja? 
lt	- Kas per dyvai, kad jūs tenai buvote! - tarė į ginčijančius - jūs ten buvote, bet ką kita matėte, negu kad aš! 

pl	Ile ludzi, tyle oczu… 
lt	Kiek žmonių, tiek akių… 

pl	Trafiło mi się, żem ja wilka zobaczył! 
lt	Man gal pasitaikė vilką pamatyti… 

pl	a mój brat baranem go zwał. 
lt	O kitas gal pasakė, kad tai avis. 

pl	- To mówiąc, otarł usta, odstawując misę, i zakończył litewskim przysłowiem:  
lt	- tai pasakęs nusišluostė lūpas, pastatė geldelę šalia ir tarė:  

pl	- Umarł niedźwiedź, schowajcie trąby. 
lt	- Nustypo meška, kavok dūdas. 

pl	Ktoś zagadnął znowu; ruszył ramionami i cisnął mu drugie przysłowie za odpowiedź całą:  
lt	Koks vėl jį užkabino, nes pečius sutraukė ir atsikirti tais žodžiais:  

pl	- Na co plewę bić, kiedy z niej nawet pyłu wybić nie można! 
lt	- Kam pelus kult, kai nieko iš jų neiškulsi. 

pl	Obroniwszy się tak napastnikom, Swalgon wziął się do kubka; już go nie zaczepiano… 
lt	Atsikirtęs kelias užpuolas, Svalgūnas ėmė kaušą su gira; jau jo daugiaus neužkabino… 

pl	Niektórzy wynosić się zaczęli w podwórza, inni posiadali i pokładli się około ognia spoczywać. 
lt	Kaip katrie pradėjo skirtytis, kiti sugulė ant rėklų ir žemės apie ugnį, kad pailsėtų. 

pl	Wróżbita siedział, jakby mu się spać chciało i drzemką od rozmowy się bronił. 
lt	Žinūnas sėdėjo, rodos, kad norėjo snaust ir tuo nuo klausimų atsisakė. 

pl	Przeszła tak dnia część znaczna i miał czas dobrze wytchnąć podróżny. 
lt	Taip persitraukė gera valanda ir turėjo laiko po kelionės pailsėt. 

pl	Dworak, co go tu przyprowadził, uszedł, a nie ukazał się aż wieczorem. 
lt	Dvarokas, kuris jį čia atvedė, išėkp, o nepasirodė net vakare. 

pl	- Teraz czas - szepnął, przybliżając się do niego. 
lt	- Dabar laikas, - šnabždėjo priėjęs prie jo. 

pl	- Reda już wie, że przyprowadziłem jej takiego, co pieśni umie i gadki stare… 
lt	- Reda jau žino, kad atvedžiau tokį, kuris moka dainuot ir daugybę senų pasakų. 

pl	Chodźcież za mną… 
lt	Eiki su manim. 

pl	Swalgon, cokolwiek odzież na sobie ociągnąwszy, torby zapchnąwszy do kąta, w milczeniu za przewodnikiem podążył. 
lt	Svalgūnas truputį apsišvarinęs krepšius metė į kampą, tylėdamas nuėjo apskui vediką. 

pl	W drugim końcu budynku, na kamiennym podmurowaniu, stały izby kunigasowe, tyle tylko, że z miąższych bierwion w zrąb czysto zbite, mchem lepiej otkane i pułapem od chłodu zawarte i słoty. 
lt	Kitam gale kiemo stovėjo troba su mūriniais pamatais, kuriuose gyveno Kunigienė; buvo ta troba panaši į kitas, tiktai truputį švaresnė. 

pl	Gdy weszli na próg, już się tu wieczornica zwykła była rozpoczęła. 
lt	Kada peržengė slenkstį, jau čia paprastos vakarinės buvo prasidėjus. 

pl	Jasno, smolnym zażywiane łuczywem, płonęło w pośrodku ognisko. 
lt	Sausi sokliai degė ant kudmento, nuo kurio visi kampai buvo apšviesti. 

pl	Dokoła biało ubrane dziewczęta przędły i śpiewały. W głębi widać było stojącą kobietę z obliczem surowym i jak noc smutnym, niezbyt wyniosłego wzrostu, ale silną i kształtną… 
lt	Aplinkui sėdėjo mergos baltai apsirėdę ir su verpstėms verpė linus, dainavo Toliaus stovėjo moteriškė su rūsčiu veidu ir smutnu, nedidelė, bet drūta ir dailaus pavidalo. 

pl	Choć strój miała w części niewieści i żałobną wdowią zawitkę, na bujne włosy narzuconą, postawa jej, wyraz twarzy, ruchy ją do mężczyzny podobniejszą czyniły. 
lt	Buvo po teisybei pasirėdžius moteriškai, bet jos eisena ir visas apsiėjimas atrodė kaip vyriškas. 

pl	I pas męski, jakby do uwieszenia miecza przeznaczony, biodra jej przepasywał. 
lt	Turėjo ant savęs vyrišką diržą, prie kurio kabojo makštis nuo kardo. 

pl	Stała, wpatrzona w ogień, wsłuchana w pieśni… jak posąg jakiś skamieniała… 
lt	Stovėjo žiūrėdama į ugnį, klausė dainų… 

pl	Ludzie, co byli w izbie i z dala się trzymali, nie śmieli na nią spozierać… 
lt	Žmonės, kurie gryčioje buvo, iš stolo stovėjo ir nedrįso į ją dirstelėti. 

pl	Zerknął który, to wnet ze strachem spuszczał oczy. 
lt	Jeigu katras iš paniūrų dirstelėjo, tai tuojaus akis nuleido su baime. 

pl	Dalej poza nią, gdzie słabiej dochodził blask od ogniska, na wysłanym wysoko skórami łożu - coś się poruszało. 
lt	Toliaus už jos, tamsesniam kampe, kur šviesa nedasiekė, ant lovos po kailiais kas tai krutėjo. 

pl	Niekiedy z czarnych włosów posłania wychylała się blada twarz długa, w której czarna plama szeroka otwartymi zdawała się ustami… Jak widmo podnosiła się i znikała… 
lt	Kaip kada pasirodė žila galva, išrodė kaip lavono… 

pl	Był to zgrzybiały Walgutis, ojciec Redy, który niekiedy jeszcze, mówiono, rozbudzał się do życia, śpiewał, wieszczył, poruszał, zdawał się na jakąś godzinę odzyskiwać siły i znowu potem w senność i milczenie zapadał na miesiące całe. 
lt	Buvo tai pasenęs Valgutis, Redos tėvas, kuris kaip kada atgaudavo pomėtį, o ir pamačydavo mergoms dainuoti ir vėl potam pasislėpdavo keliom dienom. 

pl	Dziewczęta nuciły pieśń starą.  
lt	Mergos dainavo seną dainą, o ta prasidėjo nuo žodžių:  

pl	Poszedł, poszedł ojciec na podwórko kraśne, złote klucze dzwonią, rano synów budzi… 
lt	Anksti rytelį tėvs per kiemą ėjo, Kad sūneliai keltų, rakteliais skambėjo. 

pl	Wstawajcie mi dzieci! na nogi synowie! 
lt	Kelkit sūneliai ant ligių kojų,  

pl	hej, podwórko nasze wrogi otoczyły… 
lt	Ba neprieteliai mūs dvarą apstojo. 

pl	- 
lt	Visime kryžiokus ir su kuciais mušim. 

pl	Siostry wasze obcy już uprowadzili… 
lt	Paimtas seseles nuo netikėlių atmušim. 

pl	Późno w pogoń pójdziem, dognamy ich rano, wojsko rozproszymy, siostry odbijemy, w obozie znajdziemy. 
lt	- 

pl	Poznamy je łatwo… złote włosy mają i na włosach złotych przepaski zielone, na przepaskach z ruty wianeczki splecione. 
lt	Pažinsim kožną ant aukso plaukelių, Ir ant vainikėlių iš rūtų kvietkelių. 

pl	Na wianuszkach ciemnych kwiatki są złocone. 
lt	- 

pl	Siostrzyce kochane, miłe dziewki moje! 
lt	- 

pl	skądżeście dostały tych kwiateczków złotych? 
lt	- 

pl	Na wojnie, na wielkiej, pomiędzy wojskami, tameśmy dostały kwiatki nasze złote… 
lt	- 

pl	Pieśń się skończyła; Kunigasowa, ciągle jeszcze nieporuszona, słuchać się zdawała. 
lt	Daina pasibaigė, Kunigienė nuolatos dar stovėjo, mislijo. 

pl	Był to dla dziewcząt znak, że dalej śpiewać miały. 
lt	Buvo tai ženklas mergoms, kad daugiaus dainuotų. 

pl	Popatrzyły na swą panią bojaźliwie, poszeptały coś z sobą, od ucha do ucha pobiegło hasło i starsza, przodownica, po chwili zawiodła piosenkę nową:  
lt	Žiūrėjo į savo ponią baimingai, pašnabždėjo su savim ir pradėjo naują dainą:  

pl	Siostrzyczko kochana! czegoś się na rączce oparła tak smutna i nie nucisz pieśni? 
lt	Ko liūdi sesele, Balta lelijėle, Ant rankelės rymodama, Graudžias dainas dainuodama. 

pl	- Jak mi piosnki śpiewać? jak mi być wesołą? 
lt	Linksmai nedainuosiu, Vėlyt padejuosiu,  

pl	Ogródek zniszczony, mam w ogródku szkodę. 
lt	Štai mano bernelis žirgą pabalnojo, Žirgą juodberėlį į vainą išjojo. 

pl	Rutę mi zdeptano, pozrywano róże, lilie połamano, rosę otrzęsiono… - Czy wiatr dął z północy? Czy rzeka wylała? Czy Perkun zahuczał? Błyskawicą rzucał?… - Wiatr nie dął z północy, nie wylała rzeka i Perkun nie huczał, pioruny nie biły. Brodaci to ludzie od morza przybyli, wysiedli na brzegi, ogródek zniszczyli. Rutę podeptali, róże pozrywali, lilie połamali i otrzęśli rosę. A ja - sama, sama, ledwiem się ukryła, pod ruty gałązką, pod wianuszkiem ciemnym… 
lt	Vėjas daržo nesugriovė, Visas rūteles nurovė. Kad ir nemušė nė karto Perkūnas, Vienok nepasiliko nė vienas krūmas. Barzdočiai atkeliavo, Visas mergeles pagavo; Tik manęs vienos neužtiko, Nes gailestį didelį širdyje paliko. Baltsermėgiai kareiviai, Tie baisūs piktadariai, Ką juos kryžiokais vadina, Tie mus be paliovos nuolat kankina. 

pl	Skończyła się pieśń znowu. 
lt	Pasibaigė daina. 

pl	Reda stała i słuchała. 
lt	Reda stovėjo ir klausė. 

pl	Swalgon spoglądał na nią i widział, gdy o brodatych mężach nucono, jak się jej brwi ściągnęły i wargi zadrżały. 
lt	Svalgūnas dirstelėjo į ją ir matė, kada apie barzdotus vyrus dainavo, kaip jos kakta susiraukė ir lūpos drebėjo. 

pl	Dziewczęta postrzegły też może, iż śpiew niemile odbił się w duszy pani, - bo zaledwie smutną dajnos skończyły, starsza zaśpiewała inną, ale weselszym tonem, żywszą, nie płaczliwą nutą:  
lt	Merginos gal ir suprato, kad ta daina į jos dušią atsimušė, ba vos pabaigė tą dainą, vyresnioji mergina pradėjo tuoj kitą, ne taip graudingą: 

pl	- Miłe słoneczko, boska córeczko! 
lt	- Graži saulele, Dievo dukrele! 

pl	Gdzież się tak długo błąkało? 
lt	Kur tu buvai? 

pl	Czemuś ty nas porzuciło? kto cię zatrzymał w gościnie? 
lt	Ir kur nuslidai? 

pl	- Za morzami, za górami, zmarzłych grzałom pastuszków, - stałom ja tam na straży, przy sierotkach, przy biednych. 
lt	- Už kalnų už jūrių, Už vandenų ir marių, Piemenėlius šildžiau, Ir juos raminau. - Aš juos raminau, O ir vaktavau, Kaipo Lietuvos vaikučius, Tuos mažus siračiukus. 

pl	- Miłe słoneczko, boska córeczko!… 
lt	- Graži saulele, Dievo dukrele! 

pl	któż ci z rana ognisko rozkłada? 
lt	Kas tave užžibina? 

pl	kto wieczorem tobie łóżeczko pościeła? 
lt	Ir vakare užgesina? 

pl	- Dwie mam służki wierne: jutrzenkę i gwiazdkę wieczorną, siostrzyce… 
lt	- Dvi turiu žvaigždeles, Viernas mergeles, Žvaigždukė aušrinė, O ir vakarinė. 

pl	Jutrzenka mi ogień o świcie rozpala, wieczorna mi gwiazdka na noc łóżko ściele… a dzieci mam dużo, rozsianych po niebie, a bogactw mam wiele, co się złotem świecą… 
lt	- Aušrinukė užžibina, Vakarinė užgesina, Tos tik dvi žvaigždelės, Kaip skaisčios mergelės… 

pl	Kunigasowa Reda stała, słuchała nienasycona, dziewczęta śpiewały pieśni coraz nowe. 
lt	- Kunigienė reda stovėjo, klausė neprisotinus dainelių, mergos dainavo vis kitokias dainas. 

pl	Kiedy-niekiedy z pościeli podnosiło się blade oblicze starego Walgutisa, z czaszką wypełzłą, z usty czarnymi, otwartymi szeroko - i opadało a nikło… 
lt	Kada nekada ant lovos pasijudino senas valgutis su plika galva kaip kelis, su išžiota burna, kaip rodos su burna klausė ir žiūrėjo. 

pl	Swalgon patrzał - słuchał… 
lt	Svalgūnas žiūrėjo - klausė. 

pl	i dziwy się z nim działy. 
lt	Dyvai jame dėjosi. 

pl	Wszedł do izby z trwogą, chytrością i lisim maleńkich oczu wejrzeniem. 
lt	Įėjo į gryčią su baime, kaip lapė perkitręs šnipinėjo akimis. 

pl	Można go było posądzić, że mu tu wszystko, co widział i słyszał, złość jakąś robiło, że niepoczciwe uczucie niósł w zanadrzu ukryte… 
lt	Kožnas galėjo suprast, kad tas viskas, ką matė ir klausė, pyktino jį, ir kad turėjo užslėptą rūstybę savo širdyje. 

pl	Z takim a nie innym mógł się ta wkraść Szwentas ów, którego Krzyżacy wysłali szpiegiem na podsłuchy; Szwentas, który, jak opowiadał, żył długie lata pragnieniem zemsty za odebrane sobie szczęście, za śmierć, od której z rąk swej braci ledwie ocalał… dlatego służył od lat wielu najokrutniejszemu Litwy wrogowi, Krzyżakom, chodził dla nich za szpiega, wypatrywał, donosił i w znane miejsca zaprowadzał, ciesząc się krwią, którą przelewali. 
lt	Tas tai Šventas, kuris degė rūstybe ant lietuvninkų už išplėštą turtą ir nuo to laiko buvo didžiausias neprietelis lietuvninkų, prasiminė Svalgūnu ir dabar vėl iš pagundos kryžiokų ir savo locno noro įsmuko į drūtvietę Pilėnų. 

pl	Lecz przez te lata długie Szwentas się ani razu nie ważył do numów, do chat, w pośród rodzin, które by mu jego własną przypominały, i od lat wielu nie słyszał nigdy pieśni litewskiej. 
lt	Nes per daug metų Šventas nei vieno karto nedrįso lįst į namu, į trobas, tarp gyventojų, ba but jam atsiminęs senovės būdas, ir nuo daug metų nebuvo girdėjęs lietuviškų dainų. 

pl	Teraz zabrzmiała mu w uchu i w sercu się odbiła. 
lt	Dabar į jo ausį ir dušią atsimušė. 

pl	Zeschłe to serce, dzikiej pragnące zemsty, zamknięte, oszalałe - zadrgało mu w piersi, aż się za nią pochwycił i uląkł sam siebie. 
lt	Ta kieta širdis, kuri degė rūstybe, sujudo jame, net pats persigando. 

pl	Inny człowiek w nim się obudził, którego on już nie znał… 
lt	Suvis kitoks žmogus pastojo ir pats savęs nepažino. 

pl	Pieśń nagle przypomniała mu lata dziecinne, młodość, matkę, siostry i tę narzeczoną, którą mu wydarto - ale nie do zemsty go nowej ciągnęła - łzy mu się z powiek polały. 
lt	Dainos staiga priminė jam jaunas dienas, motiną ir jo mylimą, ką nuo jo išplėšė, nes tuo nesirūstino, ašaros iš akių pradėjo byrėt. 

pl	Niewysłowiona tęsknica za Litwą objęła go - oślepiła… 
lt	Neišpasakytas liūdnumas apėmė jį… 

pl	Znienawidzony świat własny stanął mu przed oczyma, wołając:  
lt	Rodos jam kas į ausį šaukė:  

pl	- Nie jestżeś ty moim dziecięciem? 
lt	- Ar tu nesi tos Lietuvos kūdikis? 

pl	Czyjaż krew w twych żyłach płynie? 
lt	Kieno kraujas tose gyslose verda? 

pl	Co winni ci bracia twoi, którzy ci nic nie uczynili! 
lt	Kuo tu kalti tavo broliai? 

pl	a tamci, co ci złem duszę zakrwawili, nie żyją! 
lt	O, anie, ką tau piktybę padarė, jau seniai po žeme! 

pl	I prowadzisz wrogów na rodzinę swą, i służysz tym, co twoich pożerają, a pasiesz się krwią własną? 
lt	Ir dabar nori užvest neprietelius ant savo brolių ir tu tarnauji tiems, kurie taviškius kankina? 

pl	Swalgon płakał… 
lt	Svalgūnas verkė. 

pl	Czy słyszał słowa pieśni? 
lt	Ar girdėjo žodžius dainų? 

pl	czy je rozumiał? 
lt	Ar suprato? 

pl	sam nie wiedział;  
lt	Pats nežinojo;  

pl	śpiew go sam oczarował, bo to był ten, który on słyszał dawniej, tam u studni, w polu i w lesie, gdy dziewczęta z grzybów wracały. 
lt	tos giesmės jį apkerėjo, ba tai buvo tos pačios, ką kitados girdėjo laukuose, paupiuose ir giriose, kada su mergomis grybavo. 

pl	Przed oczyma jego, pieśnią z grobu wywołana, stała matka rodzona i słyszał, jak mówiła mu:  
lt	Akyse stovėjo jo motina ir jam nudavė, kad girdėjo tuos žodžius:  

pl	- Tyżeś to, któregom ja piersią moją karmiła! 
lt	- Tai tu tas pats, kurį savo locna krūtim penėjau? 

pl	Com ja tobie zawiniła? 
lt	Kuo aš tau prasikaltau? Vaike! 

pl	Szwentas otrząsał się i oczy ocierał; było mu tak, jakby obcy człowiek jakiś wszedł w niego i rządził się a rozkazywał. 
lt	Svalgūnas sudrebėjo ir akis šluostė, buvo su juo taip, kad rodos įlindo į jį svetimas žmogus ir jame gaspadoriauja. 

pl	Chciał mu się oprzeć; on dusił mu pierś, mózg obrzemieniał, dech zabijał, wołając: 
lt	Norėjo nepasiduot, troškino jo krūtinė, galva apkvaito. Vėl rodos savyje išgirdo balsą: 

pl	- Jam tu pan! poddaj się. 
lt	- Aš čia gaspadorius, ne tu. 

pl	- Swalgon wstał i poruszył się, bo mu było, jakby go zmora nocna gniotła. 
lt	- Svalgūnas stojo ir pasikrutino, ba jam nudavė, kad jį nakties slogutis troškina. 

pl	Jasne i czarne płatki latały przed oczyma… 
lt	Akyse pradėjo marga darytis… 

pl	w izbie stawało się duszno… 
lt	Gryčioje pasidarė trošku… 

pl	Pieśń na chwilę milkła, nie było jej słychać, a wciąż ona w uszach i w sercu mu grała. 
lt	O kad ir dainos nutilo, jų alasas iš jo ausų neišėjo. 

pl	Dziwo! Za tymi pieśniami, które nucono, wyciągnięte z głębin, zapomniane, dobywały się inne śpiewy, niesłyszane od dzieciństwa, od kolebki zabyte… 
lt	Ne gana, kad tos dainos, ką dainavo, dabar jam sėdėjo ausyse, bet ir tos, kurių nedainavo, o kurias mažas būdamas girdėjo, visos dabar jam prisiminė. 

pl	Pasmem jednym, szeregiem nieskończonym szły, wstając z tego grobu zapomnienia, i drgały mu głosami matki, sióstr… narzeczonej. 
lt	- 

pl	Stary, zdziczały człek przeląkł się tego, co w sobie nosił… 
lt	Svalgūnas pats persigando, ba nežinojo, kas su juo darosi. 

pl	Łzy oschły na powiekach, rad by był uciec stąd, tych zawodzeń nie słuchać, powrócić na zamek niemiecki - a tu go coś przykuwało, nogi wrastały w tę ziemię… 
lt	Ašaros nudžiūvo, meiliai pabėgtų iš čia ir nenorėtų klausyt. Kad būt galėjęs gaut tą valandą sparnus, būt lėkęs į Vokietiją, o čia rodos jį kas prikalė, kojos prie žemės priaugo… 

pl	Dworak, który go przyprowadził, i drudzy ludzie spoglądali nań z podziwem, bo się wił, jakby chorobą jaką rażony… 
lt	Tas dvarokas, kuris jį atvedė, ir kiti žmonės žiūrėjo į jį kaip į dyvą, ba viniojosi kaip ligos paimtas. 

pl	A wszystko to - jedna pieśni potęga sprawiła. 
lt	O viską padarė lietuviškos dainos. 

pl	W końcu Szwentas przestał już walczyć z tą przemocą, musiał się jej poddać; oparł się o ścianę, oczy zmrużył 
lt	Ant galo apsitylino ir užsnūdo. 

pl	- i widział nie to, co miał przed sobą, ale umarły świat, który pieśń czarodziejska, jak nić ze złotego kłębka, wysnuwała… 
lt	Kaip ilgai to jis nežino, nes tuo laiku matė visą savo senovės pereigą: motiną, seseris, girias, vandenis ir savo mieliausią! 

pl	Nie wiedział już, kędy się znajdował… 
lt	 

pl	Przed nim stała numa w lesie, koło niej głaz wielki, na którym czasem siadał ojciec, niekiedy siostry płachty suszyły, a on z kamuszków małych stawiał kopce. 
lt	 

pl	Tuż płynęła rzeka i ponad nią ze zwieszonymi głowy żółte kwitły kosaćce, białe jakieś drżące grona… 
lt	 

pl	Pamiętał, gdzie stawiano więcierze… 
lt	 

pl	kędy kąpać się chodził… 
lt	 

pl	I wiśniowy ogródek przy numie, i podwórko, i studnią, i od niej wiodącą w górę ścieżynę żółtą… 
lt	 

pl	Żaden z tych, co mu winni byli, nie wyszedł z pomroki stanąć przed nim… 
lt	 

pl	szczeźli kędyś marnie i nie śmieli mu się ukazać… 
lt	 

pl	Przychodzili ci, których kochał… bledzi, z mogił wydobyci, ręce ku niemu wyciągając a błagając: - Wrogiem nie bądź! 
lt	Visi šitie senovės žmonės į jį rankas ištraukę meldė, kad nebūtų neprieteliu savo brolių! 

pl	I tak się Swalgon w tych marzeniach zatopił, iż, gdy ostatnia pieśń przebrzmiała, a jemu w uszach stare nieboszczki nucić i kwilić zaczęły, 
lt	- 

pl	- dworak go musiał w bok trącić, bo sądził, że usnął znużony. 
lt	Būt tam snauduly buvęs kažin kaip ilgai, kad nebūt tas dvarokas kumštelėjęs į pašonę. 

pl	Oczy otworzywszy, Swalgon ujrzał przed sobą nieopodal stojącą Redę, która w niego ciekawy wzrok wlepiła… 
lt	Akis atidarė, Svalgūnas paregėjo priešais save stovinčią Redą, kuri į jį godžiai žiūrėjo. 

pl	Na widok jej, zemstę w sobie zapragnął znów rozbudzić Szwentas; poszedł po nią myślą do serca - ale tam już jej nie było. 
lt	Kada ją patėmijo, norėjo savyje pabudint vėl rūstybę, bet negalėjo. 

pl	IV Wzrok tych oczu niewieścich był straszny. 
lt	IV Akys tos moteriškės buvo baisios. 

pl	Spotkawszy się z nim, Szwentas zadrżał… 
lt	Kada Svalgūno akys pasitiko su Redos akimis, sudrebėjo… 

pl	a nuż mu ona miała wszystkich z duszy dobyć tajemnic? 
lt	O jeigu ji būt atminus, kas jis per vienas ? 

pl	Reda, milcząc, od stóp do głów go rozpatrywała, jakby niełatwo jej było tego Swalgona, wróżbitę, w tym człowieku niepozornym, odrażającym, wynaleźć. 
lt	Reda akimis permieravo nuo kojų iki galvos ir ką mislijo, nežino. 

pl	- Skąd wy? 
lt	- Iš kur tu? 

pl	jakeście się tu dostali? - zapytała Kunigasowa. 
lt	Kas čia tave atvedė? - paklausė Kunigienė. 

pl	Swalgon trochę męstwa odzyskał. 
lt	Svalgūnas truputį atsikvotėjo. 

pl	Przypomniał sobie, że zawsze najłatwiej mu było żartem i śmiechem ludziom się obronić i ich otumanić. 
lt	Parėjo jant ant mislies, kad vis geriau žmonių akis apvilkt su šposais ir juoku. 

pl	Zmusił się do wesołej twarzy i wykrzywił. 
lt	Padarė linksmą veidą ir perkreipė lūpas. 

pl	Zgiął się, nisko kłaniając… 
lt	Susikūprino ir žemai pradėjo kloniotis. 

pl	- Matko a pani! - rzekł. 
lt	- Motin ir ponia! - tarė 

pl	- Jam to z tych biednych ludzi, których dewy od kolebki w świat pognali, aby nigdy nie mieli spoczynku. 
lt	- aš esmu iš tavo žmonių, kuriuos dievaičiai iš mažens į svietą ižgujo. 

pl	A na drogę mi dał Pramżu pieśń do torby i wróżbiarstwo, i bajkę, która jest od prawdy lepszą… 
lt	Apdovanojo mane dievaičiai norint tuo, kad moku burt ir visokių dainelių, o pasakų daugybę… 

pl	Włóczę się tak po świecie… kąta nie mam… gdzie przysiądę, tam mi dom, a jutro trzeba o nim zapomnieć, nowego szukając. 
lt	Valkiojuosi taip po svietą… neturėdamas savo kampo, kur apsibūnu - ten mano namai, o kitą dieną turiu ieškotis kitos pastogės. 

pl	Księżna patrzała i słuchała… 
lt	Kunigienė žiūrėjo ir klausė. 

pl	Schrypły głos nie dobrze jej grał w sercu - i posępne robiło się lice. 
lt	Tas jo prikimęs balsas nelabai jos širdyje atliepė ir veidas pradėjo liūdėt. 

pl	Coś w nim się odzywało fałszywego. 
lt	Ba jame tėmijo neteisingą. 

pl	- Po świecie toście pewnie dużo nazbierali do tej torby waszej. 
lt	- Tai tu po svietą besitrankydamas turėjai pilną tą krepšį prisirinkt. 

pl	Niejednę tam Sekime macie… 
lt	Ne vieną jame turi pasaką… 

pl	Napij się z kubka… i praw, co umiesz. 
lt	Atsigerk iš kaušelio ir daryk, ką moki. 

pl	- E! 
lt	- Tai! 

pl	matko a pani - odparł, kłaniając się, Szwentas 
lt	Motin o ponia, - tarė, kloniodamasis, Svalgūnas 

pl	- gdzie bym ja bogatszy miał być od waszego dworu! 
lt	- kurgi aš galėčiau daugiau pasakų! 

pl	Wszystkie baśni tu wyśpiewano i wygadano… 
lt	Jūsų dvare visos pasakos ir dainos talpinasi… 

pl	ja bym się wstydził z moimi. 
lt	Aš net sarmatijuosi su savo. 

pl	- A wróżyć umiesz? - zapytała Reda. 
lt	- O burt ar moki? - paklausė Reda. 

pl	Swalgon drgnął i zadumał się. 
lt	Svalgūnas sudrebėjo ir užsimislijo. 

pl	Zdawał się, zatopiony w sobie, coś przypominać. 
lt	Rodosi, kad apie svarbų dalyką mislijosi. 

pl	- Wróżyć? 
lt	- Burt? 

pl	pani a matko! 
lt	Ponia ir motin! 

pl	Wróżyć? - rzekł cicho i z obawą jakąś 
lt	Burt? - tarė patika i su baime 

pl	- albo to człek wróży kiedy? 
lt	- argi tai žmogus kada gali burt? 

pl	Ani Pultony, ani Wejony, ani Kannu Raugisy nie wróżą, ino Bogi przez nich. 
lt	Ne Pultė, ne Vėjona, ne Raugė nebūrė, tiktai dievaičiai per jas. 

pl	Tak i róg nie zagra, dopóki w niego nie zadmie człowiek. 
lt	Taip ir ragas balso neišduos, pakolei į jį niekas nepučia. 

pl	Czasem wstępuje Bóg i w mizernego żebraka, a mówi ustami jego; ale zawołać go kto potrafi? 
lt	Kartais įžengia dievaitis į vargutį ir per jo lūpas kalba, bet kas gali tą loską apturėt, o ne kožnas moka išprašyt! 

pl	- Powinniście umieć uprosić - rzekła Reda 
lt	- Turi mokėt išprašit, - tarė Reda 

pl	- to wasze rzemiosło… 
lt	- ak tai tavo darbas… 

pl	a z czego wróżycie? 
lt	O kaip tu buri? 

pl	- Matko a pani! - rzekł nieśmiało Swalgon 
lt	- Motin! - tarė nedrąsiai Svalgūnas, 

pl	- i z wiatru, i z wody, i z piwa wróżą różni. 
lt	- visaip kiti buria: iš vėjo, iš vandens, iš alaus ir medaus. 

pl	Jam Burtinikas prosty, w wiedrze wody czasem co widzę. 
lt	Aš prastas burtininkas, kartais viedre vandens matau ateinančius ir praeitus dalykus. 

pl	Kunigasowa skinęła; dziewcząt dwie, które się z dala przysłuchywały rozmowie, wstało i pobiegło do studni. 
lt	Kunigienė mostelėjo, dvi merginos, kurios iš tolo klausė, stojo ir išbėgo pro duris. 

pl	Zadzwoniły u fartuszków ich poczepiane dzwonki, zbudził się stary Walgutis, głowa blada dobyła się z pościeli i gardłowe jakieś sapanie słyszeć się dało. 
lt	Kada durys suvarstė, senas Valgutis iškišo galvą iš po skurų ir davėsi girdėti šniokšimas. 

pl	Reda obróciła się do ojca, podeszła do pościeli i starego otuliwszy, położyła jak dziecię… spać mu każąc. 
lt	Reda atsikreipė į tėvą, nuėjo arčiau lovos ir senį apglamžius kaip mažą kūdikį liepė gulėt. 

pl	Tymczasem dziewczęta już niosły świeżej wody wiadro i ustawiały je przed Swalgonem. 
lt	Tuo laiku merginos atnešė čisto vandens viedrą ir pastatė prie Svalgūno. 

pl	On drżał i niespokojny to na wodę, to dokoła się oglądał. 
lt	Jis drebėjo ir nespakainai, tai į vandenį, tai aplinkui dairėsi. 

pl	Kunigasowa przybliżyła się. 
lt	Kunigienė prisiartino. 

pl	Szwentas milczał długo… 
lt	Svalgūnas ilgaitylėjo… 

pl	- Pani a matko… co wiedzieć chcecie? - zapytał słabym głosem. 
lt	- Ponia ir motin… ką norite matyt? - paklausė tiku balsu. 

pl	Reda zamyśliła się posępnie. 
lt	Reda užsimislijo smutnai. 

pl	- Jeżeli ducha wywołać umiecie - rzekła cicho 
lt	- Jeigu dvasią gali iššaukt - tarė patika 

pl	- pozwijcie z Anafielas dziecię moje… 
lt	- pašauk mano kūdikį.. 

pl	Zamordowali je Niemcy… 
lt	nužudė jį vokiečiai kryžiokai… 

pl	poszło do ojców bez pogrzebu, bez stosu, bez pieśni, bez sukni i broni! 
lt	Nukeliavo nabagas pas tėvus be šermenų, be laužo, be giesmių, be drabužių ir ginklo. 

pl	Jak się tam ono złym duchom ognało? 
lt	Kaip jis nabagas piktų dvasių atsigynė? 

pl	Czy się do dziadów dostało? 
lt	Ar prie ubagų kartais nepateko? 

pl	czy błądzi po szklanej górze, nie mając czym wdrapać się na nią? 
lt	Galimai blūdžioja po stiklinius kalnus ir negali užsikabint?. 

pl	Swalgon spuścił głowę. 
lt	Svalgūnas nuleido galvą ir žiūrėjo į vandenį,  

pl	Stało mu się znowu coś, czego on sam nie rozumiał. 
lt	- 

pl	Czuł, jak w niego wstąpiło coś i mówić zaczęło. 
lt	- 

pl	On sam nie wiedział już, co prawi. 
lt	- 

pl	Pragnął usta zacisnąć, język okiełznać 
lt	- 

pl	- nie mógł. 
lt	- 

pl	W wiedrze wody 
lt	- 

pl	- o dziwo!… 
lt	bet o, dyvai! 

pl	ukazała mu się twarz młoda jakaś… którą gdzieś widywał niedawno… blada, smutna. 
lt	Pasirodė jam vandeny veidas, kurį ne per seniai matė… baltas, smutnas. 

pl	Oczy jej przez szklaną powierzchnią tak były w niego wlepione, iż wzroku ich znieść nie mógł. 
lt	Akys į jį žiūrėjo iš to vandenio, bet to negalėjo kęst. 

pl	Reda czekała 
lt	Reda laukė 

pl	- dwie łzy po jej licu płynęły. 
lt	- dvi ašaros jos veidu nusirito. 

pl	- Pani a matko! 
lt	- Ponia ir motin! 

pl	- odezwał się Swalgon mimo swej woli. 
lt	- atsiliepė Svalgūnas nenorėdamas. 

pl	- Na górze, na szklanej, nie ma twego dziecięcia, ani u stóp jej, tam, gdzie nieszczęśliwe błądzą duchy. 
lt	- Ant kalno, ant stiklinio, nėra tavo kūdikio, nė pakalnėje, kur blūdžioja kitos dvasios. 

pl	Syn twój żyw i po świecie chodzi… 
lt	Sūnus tavo gyvas ir ant svieto vaikščioja… 

pl	Krzyk wyrwał się z piersi matki, a spoza niej drugi mu zawtórował od łoża, gdzie spoczywał Walgutis, którego twarz podniosła się 
lt	Reda išdavė riksmą, o už jos kitas lovoje, kur gulėjo Valgutis, kuris buvo pakilęs ir vėl gulė. 

pl	- i znikła. 
lt	 

pl	- Człecze! 
lt	- Žmogau! 

pl	nie łudź mnie! 
lt	Nesuvedžiok manęs! 

pl	jam go opłakała! - zawołała Reda… 
lt	Aš ji apverkiau! - pašaukė Reda… 

pl	- Żyje - mówił Swalgon powoli 
lt	- Gyvas, - kalbėjo Svalgūnas pamažu 

pl	- żyje… 
lt	- gyvas… 

pl	Widzę go… 
lt	Matau jį… 

pl	- Gdzież jest? 
lt	- Kur yra? 

pl	- W ręku tych, co go porwali. 
lt	- Rankose tų, kurie jį pagriebė. 

pl	Reda krzyknęła z oburzeniem. 
lt	Reda suriko su piktumu: 

pl	- I wykarmili go! i zaprawili na swoich!… 
lt	- Ir užaugino jį ir pervertė ant savo pusės!… 

pl	i swoję krew w jego żyły przeleli! 
lt	Ir savo kraują jam perpylė! 

pl	Wróg! 
lt	Neprieteliai! 

pl	wróg! 
lt	Neprieteliai! 

pl	Marger mój… 
lt	Margeris mano… 

pl	syn mój… 
lt	sūnus mano… 

pl	Zabili go! - zakrzyknęła, rzucając głową 
lt	Nužudė jį - suriko kraipydama galvą 

pl	- zabili! 
lt	- užmušė! 

pl	- Nie; żyw jest! 
lt	- Ne, jis gyvas! 

pl	żyw! - powtórzył Swalgon. 
lt	gyvas! - tarė Svalgūnas. 

pl	To mówiąc, oczy sobie zasłonił, trząść się zaczął i na ziemię padł, wskazując, aby wiadro sprzed niego wzięto. 
lt	Tai pasakęs akis savo užėmė, pradėjo drebėt ir ant žemės puolė, rodydamas idantviedrą kad šalin atimtų. 

pl	Na znak pani przybiegły dziewczęta, chwyciły wiadro, a że wody wróżącej już do niczego użyć nie wolno było, poszły ją wylać zaraz do świętego strumienia. 
lt	- Ant duoto ženklo prišoko merginos, pagriebė viedrą, o kad burto vandenio nevalia buvo niekam naudot, nunešė, kad išpiltų į tam tikrą vietą. 

pl	Po krótkim spoczynku, Swalgon się podniósł z ziemi; lżej mu było, gdy już wody nie miał przed sobą, ale Reda stała, czekając na coś, mierząc go oczyma. 
lt	Po valandėlės Svalgūnas pakilo nuo žemės; buvo jam lengviau, kai vandens nė akyse nebuvo, bet Reda stovėjo, laukdama ko, žiūrėdama į jį. 

pl	- Matko a pani! - począł jakimś chcącym przebłagać głosem. 
lt	- Motin ir ponia! - pradėjo rodos perprašančiu balsu. 

pl	- Com widział w wodzie, tom i od ludzi słyszał po świecie… 
lt	- Ką mačiau vandenyje, tą patį ir girdėjau iš žmonių po svietą vaikštinėdamas… 

pl	że syn wasz żyje… 
lt	Kad jūsų sūnus gyvas. 

pl	Nad granicą wieść ta chodzi dawno… 
lt	Parubėžyje apie tai seniai pasakoja… 

pl	i wierzy wielu, że żyw jest… 
lt	ir visi tiki, kad gyvas. 

pl	- Na cóż by go niepoczciwi żywili? - odezwała się Reda. 
lt	- Tai kam jie jį laiko, tie prakeikti velniukai? - tarė Reda. 

pl	Szwentas, który z wolna przychodził do siebie i ostygał, bełkotać począł: 
lt	Svalgūnas pradėjo truputį atsikvotėt ir po nosim marmėt: 

pl	- Ludzie źli są a mądrzy, Niemcowie ci, a Boga mają potężnego, który wielkiej przestrzeni świata panuje… 
lt	- Tie kryžiokai ir piktus žmones perkitrys; turi savo dievą galingą, kuris visą pasaulį valdo. 

pl	Ziemi są chciwi, panowania łakomi… 
lt	Jie yra godūs ir nori būti ponais viso svieto… 

pl	Czemuż by nie mieli rozumieć tego, że za syna Kunigasowego okup wielki wziąć mogą? 
lt	Jie žino ir supranta, kad už sūnų Kunigienės gali daug laimėt. 

pl	- Zażądaliby go dawno, nie hodując dziecięcia - odparła Reda. 
lt	- Tai jiems reikėjo seniai to reikalaut, ne taip ilgai vilkint. - tarė Reda. 

pl	- Nie!! 
lt	- Ne! 

pl	Złość chyba swą nasycić chcą, dziecko żywiąc, by matkę pokąsało… 
lt	Nori jie kiba savo piktybe prisotint, kad ilgiaus motiną kankintų… 

pl	Swalgon zamilkł i zamyślił się. 
lt	Svalgūnas nutilo ir užsimislijo. 

pl	Reda popatrzała nań długo i chciała odejść, lecz w twarzy wróżbity wyczytała coś, co ją wstrzymało. 
lt	Reda į jį žiūrėjo ilgai ir norėjo atsitraukt, bet iš veido burtininko ką tai suprato, kas ją sulaikė. 

pl	Na obliczu bezmównym i zastygłym grało coś jak walka duszna, która się przez usta zdradzić nie śmiała. 
lt	Iš veido suprato, kad tas su savim galėjosi ir norėjo dar pasakyt, bet neišdrįso. 

pl	- Pani a matko! - odezwał się pokornie 
lt	- Ponia ir motin! - atsiliepė su pakara 

pl	- posyłaliście wy do jamy wilczej patrzeć i słuchać, czy w niej junosza twój nie siedzi? 
lt	- ar siuntėte jūs ką nors į tą vilkų skylę, kad paregėtų ir paklausytų, ar tavo sūnus joje randasi ar ne? 

pl	- Com posyłać miała? - odparła Reda smętnie 
lt	- Ką aš turėčiau siųst - atsakė Reda nuliūdus 

pl	- nie wierzyłam, by żył, nie wierzę; a choćby żywy był, co po nim? 
lt	- netikėjau, kad būtų gyvas. O kad ir būtų gyvas, tai kas iš jo? 

pl	Młode wilczę, ze psy chowane, szczekać się nauczyło… 
lt	Jaunas vilkutis su šunimis augintas išmoksta lot kaip šunys. 

pl	Swalgon coś zamruczał… 
lt	Svalgūnas suniurnėjo. 

pl	- Pani a matko! - rzekł - wiedzieć by choć trzeba, czego się spodziewać, po czym płakać? 
lt	- 

pl	Jam włóczęga… 
lt	 

pl	Nie raz, ni dwa przekradałem się do zawojowanego kraju, bo tam jeszcze naszych, choć w łykach, dużo… i po ich zamkach w niewoli… 
lt	Aš tankiai į tą žemę, ką kryžiokai valdo, įlendu. Matau tenais daugelį mūsų vyžuočių pas juos nevalioje. 

pl	Im tam Swalgon droższy niż złoto, bo na podeszwach błoto litewskie przynosi. 
lt	Aš jiems esu labai brangus, ba jiems atnešu smiltis ant vyžų iš mūsų žemės. 

pl	Pójdę, gdy każecie, szukać dziecka waszego. 
lt	Eisiu, kad liepsi, ieškot tavo kūdikio . 

pl	Wzrokiem jakimś dumnym i zdziwionym przeszyła go Reda. 
lt	Akimis pervėrė Reda Svalgūną. 

pl	- Wy? 
lt	- Ar tu? 

pl	- Pójdę - powtórzył Szwentas. 
lt	- Eisiu - paantrino Svalgūnas. 

pl	- Po czym go poznam?? 
lt	- O š ko jį galėsiu pažint? 

pl	Matce się łzy zakręciły w oczach i ręce poczęła łamać rozpaczliwie. 
lt	Motinai ašaros akyse pasirodė ir pradėjo rankas laužyt rūpestingai. 

pl	- Po czym go poznasz? 
lt	- Iš ko jį pažinsi? 

pl	Jego?… 
lt	Ji?… 

pl	był piękny jak słońce! 
lt	Buvo gražus kaip saulė. 

pl	Włos miał złoty… 
lt	Plaukučiai auksiniai… 

pl	Skazy na nim nie było. Tylko Dewa w kolebce na znak mu dała… po stronie serca, u ucha, ziarno grochu czarnego (żirnie) - a wróżki mówiły, że to szczęście znaczyło, a los powiedział, że na śmierć go tak napiętnowano!… 
lt	ženklo jokio neturėjo, kaip tiktai dievaitė jam davė juodą ženklelį kaip žirnį, o žinunkos nutarė, kad tai bus gilukningas, o čia kitaip pasidarė, bo kančia, nelaimė. 

pl	I oczy sobie zakryła rozpłakana, a dłużej już nie chcąc mówić ze Swalgonem, cofnęła się ku łożu ojcowskiemu. 
lt	Ir akis sau uždengė, o ilgiaus nenorėdama kalbėt su Svalgūnu prisiartino prie lovos savo tėvo. 

pl	Wtem dziewczęta, jakby rozumiejąc jej ból i tęsknicę, choć im nic nie nakazano, spojrzały po sobie i zgodnymi głosy pieśń zanuciły… 
lt	Tame mergos, rodos suprasdamos jo širdies sopulį, norint joms nebuvo liepta, susimerkė ir uždainavo:  

pl	- Wieczorem wczora, z wieczora, owieczka mi przepadła. 
lt	Vakar vakar vakarėlį avelė praganiau, Kad ir visur ieškojau niekur neradau: 

pl	A! któż mi szukać pomoże owieczki mojej jedynej? 
lt	Ak, dievaiti dieve mano, Kur aš rasiu avį savo. 

pl	Chodziłam prosić jutrzenki. - Nie mam czasu! - powiedziała - muszę słońcu na zaraniu ogień zagasły rozniecić! - Chodziłam do wieczornicy… - Nie mam czasu - powiedziała - bo muszę słońcu wieczorem nocne jego usłać łoże. 
lt	Ėjau pas aušrinukę, ta man atsakė, Kad mano avelės niekur nematė; Ir kad netur laiko ieškot Turi saulelei lovelę paklot. 

pl	- Poszłam potem do księżyca, księżyc mnie z niczym odprawił. - Mieczem wpół jestem przecięty i smutna jest moja dusza. 
lt	Nubėgau pas mėnulį, tas ir pasakė, Jogei avutės mano niekur nematė;  

pl	- Zabiegłam aż do słoneczka, a ono mi powiedziało: Dziewięć dni szukać go będę, a nie znajdę dziesiątego… 
lt	O ir pas saulelę tą patį girdėjau, Ir jau savo avelės daugiaus neregėjau. 

pl	W ognisku łuczywa przygasały, ostatnia pieśń, coraz ciszej nucona, umarła ledwie dosłyszanym dźwiękiem. 
lt	Sokliai ant kudmento sudegė ir pradėjo darytis tamsu, mergos dainą pabaigė. 

pl	Dworak dał znak zapatrzonemu jeszcze Swalgonowi, że czas było wychodzić. 
lt	Dvarokas davė ženklą Svalgūnui, kad jau laikas eiti iš čia. 

pl	Kunigasowa Reda przypadła u łoża ojcowskiego, w rękach twarz utuliwszy, zapłakana czy zadumana. 
lt	Kunigienė užsiėmus rankomis veidą prie lovos tėvo verkė. 

pl	Dziewczęta powstawały cicho, unosząc z sobą kądziołki, przytrzymując fartuszki, aby nie podzwaniały. 
lt	Mergos pakilo pamažu, paėmė su savim verpstes, išėjo. 

pl	Szwentas z przewodnikiem swym wyszedł na podwórze. 
lt	Šventas su dvaroku tą patį padarė. 

pl	Cicho tu było teraz i gród się jeszcze dziwaczniejszym wydawał, na pół rozjaśnionym księżycem i gwiazdami niebie, jak czarna góra jakaś stroma, jak wielka skała, której gdzieniegdzie bok jaki i rąbek światło Menesowe srebrnym paskiem dziergało… 
lt	Tika buvo lauke, šviesa mėnulio skyrė nakties tamsybę. 

pl	Ludzie już spali po szopach, na podwórcach chodziły tylko straże z oszczepami, przesuwając się jak nieme cienie umarłych na mogiłkach. 
lt	Žmonės daržinėse jau miegojo, tiktai sargai slankiojo su kuciais rankose, taip kaip šešėliai numirusių. 

pl	Swalgon wychodził z tej izby, nasłuchawszy się śpiewów, pijany, poruszony, drżący… 
lt	Svalgūnui ir išėjusiam nuolatos tos dainos ošė galvoje, buvo kaip apsvaigęs… 

pl	Gdy spojrzał teraz na boży świat, wszystko mu się inaczej wydawało; gdy przypomniał, że musi powrócić Niemcom służyć a swoich zdradzać - dreszcze przechodziły po nim. 
lt	Kada apsidairė aplinkui, viskas kitaip išsidavė, o kada pamislijo, kad turi grįžt pas vokiečius su savo piktu danešimu, sudrebėjo. 

pl	Zemsta, z którą chodził tak długo, zgasła i spopielała, a w uszach śpiewały ciągłe pieśni macierzy, sióstr i młodości… 
lt	Rūstybė, kuri taip ilgai buvo jo širdį, prapuolė. 

pl	Te lata, które przeżył w zapomnieniu o swoich, zdały mu się teraz jakby snem. 
lt	Senovės giesmės sesers ir jaunystė stovėjo jo mislyje. Viskas jam išsidavė, kad tai buvo vakar. 

pl	Za co mścić się miał? 
lt	Dėl ko rūstintis? 

pl	Porwano mu dziewczynę, ale czyją to było winą? 
lt	Pagriebė jam merginą, bet kieno buvo kaltė? 

pl	jej, czy napastników? 
lt	Ar jos, ar užpuolikų? 

pl	on teraz nie był pewnym. 
lt	Jis to dabar nežinojo. 

pl	Chciał ją pomścić i broniono mu się, i ścigano go… 
lt	- 

pl	Nie z nimże jednym tak się działo… 
lt	Argi tai su juo vienu taip atsiėjo. 

pl	Narzeczona, ci ludzie, wszystko to leżało w grobach… 
lt	Jo mergina ir tie žmonės seniai jau po žeme. 

pl	umarłe było lub tak jak strupieszałe dla niego;  
lt	- 

pl	a Litwa - matka, nieśmiertelna, żyła. 
lt	Lietuva, kaipo motina, dar buvo gyva. 

pl	Widział tu młode jej oblicze, słyszał śpiew jej dziewiczy… 
lt	Viską jam dabar atgaivinio. 

pl	miałże on katom pomagać, aby ją zadławili?! 
lt	Už ką jis dabar nori pamačyt tiems budeliams?! 

pl	Tak myślał Swalgon, powracając do szopy, w której mu na noc miejsce wskazano, i bił się z sobą, dopóki nie usnął, a marzył, gdy mu się powieki skleiły… 
lt	Taip Svalgūnas eidamas į pridaržę, kurioj ketino nakvot, ilgai negalėjo užmigt. 

pl	Wreszcie sny powlokły się ciemnością nieprzebitą; a gdy Szwentas zbudził się, bo drudzy śpiący z nim wstawać zaczęli… już dniało i na gródku niewiasty i czeladź poruszały się około rannego gospodarstwa. 
lt	Galų gale užmigo, o kai pabudo, jau merginos triūsė apie savo luobą. 

pl	Na spopielałych ogniskach dorzucone łuczywa na nowo nieciły płomień, przystawiano garnki; kobiety nuciły, chodząc; kury śpiewem witały jutrzenkę, która jak diament na niebie świeciła, sama jedna, bo wszystkie siostry jej, pobladłe ze znużenia, gdzieś w głąb nieba się poukrywały. 
lt	Vyrai vėl ugniavietes pradėjo atgaivint, o mergo kaitė didelius molinius puodus. Potam u ??? - giedojo giesmę tekančios saulės šlovei. 

pl	Zbudziwszy się, Szwentas leżał długo, znalazłszy w sobie i starego człowieka - zdrajcę, i nowe Litwy dziecię. 
lt	Pabudęs mislijo apie savo piktybę. 

pl	Zdało mu się, że w jego piersi wstali przeciwko sobie i chcieli walkę rozpocząć; ale stary… uląkł się i zapadł gdzieś… 
lt	- 

pl	Co miał czynić teraz? 
lt	Nežinojo, ką daryt. 

pl	Przyszedł Redę szpiegować, a musiał jej służyć? 
lt	Atėjo Redos šnipinėt, o turėjo jos klausyt. 

pl	Nie chciał się przyznać do winy, a trwać w niej nie mógł. 
lt	Nenorėjo išsiduot, o dalaikyt negalėjo. 

pl	Zwlókł się ze słomy i poszedł do gospody, w której wczoraj był z innymi. 
lt	Nulipo nuo šiaudų ir nuėjo į gryčią, kurioje vakar buvo su kitais. 

pl	Tu już mleko i piwo dawano przybylcom, a gwar i śmiech się rozlegał. 
lt	Čia jau dalino pieną ir alų ateiviams, o šnektą ir juokus buvo girdėti visur. 

pl	Swalgon zajął miejsce na uboczu, czekając na dworaka, który go tu przyprowadził. 
lt	Svalgūnas užėmė kamputyje vietą ir laukė dvaroko, kuri jį atvedė. 

pl	Ten nadszedł nierychło. 
lt	Tas negreitai atėjo. 

pl	- Dobrze mi tu u was na gościnnym chlebie - odezwał się do niego Szwentas 
lt	- Man čia gerai, - tarė Svalgūnas 

pl	- alem ja się tu mało zdał na co komu. 
lt	- nes aš čia maž kam tikau. 

pl	Nawykłem się włóczyć; zamkniętemu mi żyć duszno. 
lt	Papratau valkiotis, o čia man pradėjo jau nubost. 

pl	Puśćcie już mnie; ale nim pójdę, chcę Redzie za chleb podziękować… 
lt	Išleisi mane, brolau; nes pakolei eisiu, norėčiau Redai padėkavoti už duoną… 

pl	i jeszcze jej co rzec. 
lt	ir da su ja pakalbėt porą žodžių. 

pl	Dworak nie sprzeciwiał się. 
lt	Dvarokas nesipriešino. 

pl	Kunigasowa Reda właśnie była w podwórcu i z dala postrzegł zdziwiony Swalgon, że ludzi swych, co na zamku dla obrony stali, sama opatrywała. 
lt	Kunigienė Reda tuo tarpu buvo kieme ir iš tolo patėmijo Svalgūnas, kad žmones tuos, kurie radosi ant drūtvietės sargos, pati Reda apžiūrinėjo  

pl	Na głowie miała na zawitkę włożony szłyk, a u pasa wiszący miecz… i tak się poruszała jak wojak gotowy na koń i na bój… 
lt	Ant galvos turėjo šlyką, o prie šono kardą ir taip juos mokino, kaip geriausius kareivius. 

pl	Chodziła od gromady do gromady, ludzi badała, gromiła jednych, drugim rozkazy dawała… 
lt	Nuo vienos prie kitos kupos ėjo ir apie viską klausė, vienus baudė, kitiems prisakinėjo. 

pl	Po dniu widziana twarz jej inaczej się wydała Swalgonowi: była jeszcze piękną prawie, choć wiek jej lice surowym uczynił i posępnym. 
lt	Dieną Reda Svalgūnui geriaus patiko, ba išvis atrodė patogi moteriškė. 

pl	Szwentas stał z głową odkrytą, czekając, aż dopóki ze swymi ludźmi nie skończy; patrzył i dziwił się, a gdy groziła i napominała, robiło mu się straszno. 
lt	Svalgūnas stovėjo pašalyje, laikydamas kepurę po pažastim ir kada savo prisakymus davinėjo, širpuliai jį visą paėmė. 

pl	Niejeden raz doznał on od Krzyżaków okrucieństwa i srogości, którym poddawać się musiał, w duszy ich przeklinając;  
lt	- 

pl	głos Redy tak mu brzmiał swojsko, macierzyńsko, iż, gdyby nim nakazała mu iść a powiesić się na gałęzi, byłby pobiegł i pętlę sobie zarzucił, nie śmiąc pomyśleć, iż niesprawiedliwą była. 
lt	Kad jam būtų liepus Reda eiti pasikart, būt klausęs, taip tie žodžiai jos, kad ir rūstūs lipo prie jo dušios. 

pl	Zniósł by od niej - śmierć nawet… 
lt	Būtų ant visko pristojęs. 

pl	Reda postąpiła ku Swalgonowi, a on nisko się pochylił przed nią. 
lt	Reda prisiartino prie jo, o jis žemai pasikloniojo jai. 

pl	- Matko a pani! - rzekł 
lt	- Eisiu jau, Motin ir ponia brangi - tarė 

pl	- pójdę już; jam ptak wędrowny… 
lt	- eisiu jau; aš paukštis keleivis… 

pl	siedzieć nie umiem. 
lt	sėdėt vietoje nubosta. 

pl	Pójdę ponad granicą, nad Niemnową, a potem… sam nie wiem. 
lt	Eisiu į parubėžį, ties Nemunu, o paskui pats žinau… 

pl	Będę rozpytywał o dziecko wasze… 
lt	Klausinėsiu apie jūsų kūdikį… 

pl	Redzie oczy zaświeciły. 
lt	Redos akys prašvito. 

pl	- Mnie się aż do niemieckich gródków nieraz wedrzeć udało - ciągnął dalej. 
lt	Man pasisekė dasigriebt net į kryžiokiškas drūtvietes - tęsė toliau. 

pl	- Któż wie… może jaki Bóg mnie prowadzi, a podszepnie? nuż na ślad jego trafię… 
lt	Kažin, ar mane koksai dievaitis nenuves, ir nepasakys, kad jūsų sūnelį atrasiu… 

pl	Kunigasowa brwi ściągnęła, patrzała, długo mówić nie mogąc… 
lt	Kunigienė susiraukė, žiūrėjo ilgai į jį negalėdama žodžio prakalbėt. 

pl	- Niech cię Algis dobry prowadzi! - rzekła słabym głosem. 
lt	- Tegul tave Elgis geras veda! - tarė susirūpinus. 

pl	- Idź! szukaj; choć ja w życie mojego dziecka nie wierzę. 
lt	- Eiki! Ieškok. Norint aš į tai netikiu, kad jis būtų gyvas. 

pl	A znajdziesz go przechrzczonego na Niemca i wroga; choćbyś grochowy znak poznał na nim i krew naszę, nie mów mi o nim, ani jemu o mnie… 
lt	Galimai ir rasi, bet kas iš to! Jau jis dabar vokiečių ir neprietelių; o kad ir pažinsiu i ženklo, kaip jau saki au, tai Man nesakyk apie tai, nei jam apie Mane… 

pl	Nie chcę takiego syna! 
lt	Nenoriu Tokio sūnaus! 

pl	Ze spuszczonymi oczyma w ziemię postała trochę, i zląkłszy się, aby jej Swalgon z tą odpowiedzią nie uszedł, dodała nagle: 
lt	Nuleido akis ir ilgai stovėjo, vienok, nenorėdama su tuo Svolgūno atprovit, tarė: 

pl	- Nie! nie!… 
lt	- Ne! Ne! 

pl	Choćby go przerobili… 
lt	Norint jį perdirbo… 

pl	choćby on mnie nie zrozumiał… 
lt	norint manęs nesuprastų… 

pl	a ja… 
lt	o aš… 

pl	nie!… 
lt	ir net! 

pl	niech ja go choć zobaczę! 
lt	tegul norint pamatyčiau! 

pl	Swalgon milczał. 
lt	Svalgūnas tylėjo. 

pl	- Ale po latach tylu… nie! - zaczęła mruczeć 
lt	- Nes kur tau! Tiek metų… ne! - pradėjo marmėt 

pl	- nie wrócą mi bogowie dziecka!.. 
lt	- nesugrąžins man dievai! 

pl	Idź, dobry człecze. 
lt	Eiki, geras žmogau! 

pl	- Wszyscy mówią, że żyje… 
lt	- Visi sako, jog gyvas… 

pl	i ja widniałem go wczoraj w wodzie, a duchy w niej ukazują się inaczej - bez oczu… ten patrzał na mnie. 
lt	ir aš vakar mačiau jį vandenyje, jis iš vandens į mane žiūrėjo. 

pl	Znajdziemy go… pani a matko! 
lt	Rasime jį, ponia ir Motin! 

pl	Pokłonił się jej do stóp; nie powiedziała mu już nic 
lt	Pasikloniojo jai ligi žemės, nieko jam jau nepasakė 

pl	- odeszła. 
lt	- atsitraukė. 

pl	Dworak go pociągnął do izby i sakwy mu napełnić kazał. 
lt	Dvarokas patraukė jį į gryčią ir krepšius liepė pridėt. 

pl	Potem, inną już drogą, wywiódł między wały i w ciemny loch zaprowadziwszy z sobą, milcząc szedł z nim bez światła, omackiem, tak długo, iż Swalgon znużony spoczywać musiał, opierając się o wilgotne ściany podziemia. 
lt	Paskui vedė kitu taku per tamsias uličias po žeme, ir taip ilgai, jog Svalgūnas turėjo ilsėtis. 

pl	Tu było duszno jakoś i powietrza piersiom brakło. 
lt	Buvo trošku po žeme, kad Svalgūnas vos kvapą galėjo atgauti. 

pl	Nierychło zaczęło się ono oziębiać… szary mrok się ukazał… przewodnik stanął. O ściankę sparta była drabinka, którą z podziemia Swalgon dobywać się musiał. Ponad otworem, którym wylazł, zbite z desek ciężkie drzwi podźwignąwszy, leżał stos ogromny suchych gałęzi, które rozgarnąwszy z ciężkością, gdy Szwentas stanął na zamarzłej ziemi i rozpatrywać się począł, kędy był - okazało się, iż na kraju lasu, od gródka dobrze oddalonego, się znajdował. Pilleny widać stąd było, ale już tylko górę i ściany, a ludzi koło nich oko dojrzeć nie mogło. 
lt	Priėjo ant galo prie skylės, ba stovėjo kryputė ir Svalgūnas turėjo lipt laukan aukštyn. Kada Svalgūnas išlindo iš skylės, pasijuto girioje toli nuo Pilėnų, nes katroj šalį randasi tas piliakalnis, nežinojo. 

pl	Znużony padł wydychać podziemną swą podróż Swalgon, a namyślać się, co miał począć. 
lt	Nuilsęs Svalgūnas puolė ant žemės ir pradėjo mislyt, ką dabar veikt. 

pl	Z torby dobył jadła, pokrzepił się, rozdumał i wstawszy, pokierował się ku granicznemu Niemnowi. 
lt	Išėmė iš krepšio ritinį skilandžio, ką gavo Pilėnų drūtvietėj, pasidrūtino ir traukė tiesiog į Vokietiją. 

pl	Już tygodni kilka upłynęło od wyjścia jego z Malborga, a Bernard ani się też z tak rychłym powrotem mógł go spodziewać, gdy jednego ranka, wedle obyczaju swego obchodząc wszystkie kąty, ujrzał Szwentasa, siedzącego na kamieniu pod stajniami. 
lt	Jau kelio nedelios nuo to laiko praėjo, kaip Svalgūnas išėjo iš Malborko, o Bernardas dar nė nesitikėjo, kad taip greitai grįžtų iš kelionės, kad vieną rytą, pagal savo būdą vaikštinėdamas po visus užkaborius, paregėjo Šventą sėdintį ant akmens prie staldų. 

pl	Wiedząc, iż zaraz po powrocie powinien się był stawić do niego, Bernard stanął na pół zdumiony, pół gniewny. 
lt	Žinodamas, jog tuojaus po sugrįžimo turėjo su juo matytis, Bernardas nusiminęs stovėjo, supykęs. 

pl	Parobek nie okazywał pośpiechu żadnego w powitaniu i zdaniu sprawy; twarz miał jakąś ostygłą, niedobrze wróżącą o tym, co przynosił. 
lt	Bernas nesiskubino, kad pasveikintų ir apie viską papasakotų, buvo nuliūdęs ir atšalęs, ką galima buvo suprast, kad niekam vertas naujienas parnešė. 

pl	Zamiast strofować go i pytać, Bernard stanął naprzeciw niego i oczy wlepił jak dwa noże… 
lt	Vietoj pabaust jį ir klaust, Bernardas stojo priešais jį ir savo akis įlipino kaip du peilius. 

pl	- Tylkom co powrócił - zamruczał smutnie Szwentas. 
lt	- Ką tik sugrįžau - suniurnėjo Šventas. 

pl	Bernard znak mu dał, aby poszedł za nim. 
lt	Bernardas davė suprast, kad eitų paskui jį. 

pl	Do rozmowy w podwórcu miejsca nie było. 
lt	Kieme - nebuvo vieta klausinėt. 

pl	Parobek szedł, lecz opieszale i powoli. 
lt	Bernas ėjo paskui, bet tingiai, vos vilkosi. 

pl	Gdy się drzwi celi zamknęły za nimi, odwrócił się Krzyżak szparko ku niemu. 
lt	kada įėjo į gryčią Bernardas, tas tuojau duris uždarė paskui save, ir staiga atsisukęs tarė kryžiokas: 

pl	- Coś zrobił? 
lt	- Ką naudojai? 

pl	- Nic - rzekł krótko Szwentas. 
lt	- Nieko - atsakė Šventas. 

pl	Wzgardliwe zapłaciło mu wejrzenie. 
lt	Dirstelėjo kryžiokas į berną kaip įdūkęs. 

pl	Bernard, który swojego sługę znał z dawna, do mowy jego i twarzy był nawykły, znalazł w nim zmianę niewytłumaczoną; jak błyskawica przebiegła mu przez mózg myśl:  
lt	Bernardas jo visą būdą pažinojo ir dabar pažino iš jo veido, kad labai persimainęs; mislios visokios po jo smegenis skraidė. 

pl	„Po tylu latach, mógłżeby zdradzić??” 
lt	Ir mislijo, argi jis galėtų kame suvyliot? 

pl	- Mów! - zawołał. 
lt	- Kalbėk! - pašaukė. 

pl	Zwykle gadatliwy, Szwentas głowę tarł rękoma i zbierał się na odpowiedź długo. 
lt	Šventas pradėjo kosėt, su skvernu nosį valyti, galvą glostytis ir ant daikto trypt. Rodos, kad rengėsi ilgai pasakai. 

pl	- Byłem w Pillenach - rzekł. 
lt	- Buvau Pilėnuose - tarė 

pl	- Cóż? 
lt	- o ką? 

pl	matka w życie syna nie wierzy! 
lt	Motina netiki, kad jos sūnus gyvas! 

pl	Zapomnieli!… 
lt	Užmiršo jau apie jį suvis. 

pl	nie wiem. 
lt	Nežinau, kaip bus padaryta. 

pl	Mówiłem, że on nie zabity może, że wieści chodzą… 
lt	Aš sakaiau, kad gal dar neu - muštas, kas paskelba vaikščioja… 

pl	śmieli się ze mnie. 
lt	Tai juokėsi iš manęs. 

pl	- Byłeś w Pillenach? 
lt	- Tai buvai Pilėnuose? 

pl	wpuścili cię do środka? - zawołał z ciekawością Krzyżak. 
lt	Ir įleido tave į drūtvietę? - pašaukė godžiai kryžiokas. 

pl	- Gadaj, co wiesz o tym stosie drzewa. 
lt	Kalbėk, ką matei ir kaip atrodo ta prakeikta vieta. 

pl	Nasi tam na statkach podjeżdżali przypatrywać mu się od Niemna… 
lt	Vieną kartą mūsiškiai priplaukė Nemunu suvis arti, kad pažiūrėtų, kaip atrodo. 

pl	bierwiona, słyszę, sosnowe, na kupę nawalone; byle ognia podłożyć, źwierza z nich wykurzymy. 
lt	Tai pasakojo, kad atrodo kaip laužas ir kad daug pušinių rastų priversta; būt neišmanėliai pakišę ugnį ir būt kaip lapes išrūkę. 

pl	Swalgon głową potrząsł. 
lt	Šventas su galva pakratė ir tarė: 

pl	- Żelazny chyba człek pod ten stos się podkradnie - rzekł - bo niełatwo doń dostąpić… a lada ogień tych ścian nie weźmie. 
lt	- Kiba būtų geležinis žmogus, kad galėtų prieiti prie to kalno, ne byle kas gali prieiti, o byle ugnis neveiks. 

pl	- Któż dowodzi na zamku? - przerwał Krzyżak. 
lt	- Kas tenai davedžioja ta drūtviete? - tarė kryžiokas. 

pl	Swalgon głowę zwiesił. 
lt	Šventas galvą nuleido. 

pl	- Jest stary Walgutis - zamruczał 
lt	- Yra senas Valgutis - suniurnėjo 

pl	- no, i Kunigasowa Reda. 
lt	- na, ir Kunigienė Reda. 

pl	- Tak, wdowa; ale co po niej tam? - wtrącił Bernard. 
lt	- Na, žinau, ta našlė; bet kas tai iš to? - pritarė kryžiokas. 

pl	- Co po niej! - uśmiechnął się Swalgon. 
lt	Kas iš to? - nusišypsojo šventas. 

pl	- Ona tam wodzem i wszystkim… 
lt	- Ji tenai vadu ir viskuo… 

pl	Krzyżak śmiał się. 
lt	Kryžiokas nusijuokė. 

pl	- Tyś zgłupiał - rzekł. 
lt	- Tu papaikai - tarė. 

pl	Szwentas zamilkł. 
lt	Šventas tylėjo. 

pl	Oba jakiś czas spoglądali ku sobie, nie odzywając się. 
lt	Vienas į kitą valandą žiūrėjo. 

pl	- Mów - począł Bernard 
lt	- Kalbėk gi - tarė Bernardas 

pl	- mów, co widziałeś? 
lt	- kalbėk, ką matei? 

pl	Parobek, jakby zniecierpliwiony, odezwał się nagle z pośpiechem, zbywając od razu wszystkiego: 
lt	Bendras rodo nekantriai, atsiliepė staigiai, vienu žodžiu atsakė: 

pl	- Com widział? 
lt	- Ka mačiau? 

pl	no! 
lt	Na, tai mačiau! 

pl	ściany grube, wały, ostrokoły, ludzi dość, siłę wielką. 
lt	Storas sienas pilies, storus balkius, pilna žmonių, galingus vyrus. 

pl	Niewiasta chodzi przy mieczu… 
lt	Moteriškė su kardu… 

pl	a ma odwagę męską. 
lt	o drąsi kaip vyras. 

pl	Dobrze, żem żywot stamtąd wyniósł cały. 
lt	Gerai, kad gyvastį išnešiau iš tenai. 

pl	- I uląkłszy się, mówić i patrzeć nie śmiałeś - odezwał się Krzyżak. 
lt	- Ir persigandęs žiūrėt ir kalbėt nedrįsai - atsiliepė kryžiokas. 

pl	- Zestarzałeś na bydlę głupie, nic już z ciebie. 
lt	- Sussenėjęs kaip kvailas gyvulis, jokios naudos iš tavęs nėra. 

pl	Konie czyścić i gnój podmiatać. 
lt	Arklius valyt ir mėšlą mešt. 

pl	Tyłem się do niego odwrócił. 
lt	Atsikreipė nuo jo užpakaliu. 

pl	Dobrze, że nie widział uśmiechu, który twarz parobka skrzywił. 
lt	Gerai, kad nematė, kaip bernas šypsojosi. 

pl	Szwentas nie odpowiedział nic. 
lt	Šventas tylėjo. 

pl	Bernard na próżno jeszcze chciał coś dobyć z niego. 
lt	Bernardas ant tuščio norėjo dar ką iškvost nuo jo. 

pl	Szwentas ponuro milczał, odpowiadając półsłowami. 
lt	Šventas tylėjo, o kada ir ką atsakė tai nesuprantamai. 

pl	Jawną rzeczą było, że wyprawa mu się nie powiodła; a choć nie zdradził, bo powrócił 
lt	Galima buvo suprast, kad jam kelionė nenusidavė, o roint nesuvyliojo, ba sugrįžo 

pl	- ten, dawniej tak chytry i przebiegły, szpieg, teraz z niczym przyszedł nazad. 
lt	- tas, kas seniau buvo taip perkitręs, šnipukas, dabar su niekuo grįžo atgal. 

pl	Nie chciał go jednak Bernard zrażać łajaniem, dobyć tylko pragnął więcej wieści o tej niebezpiecznej podróży. 
lt	Nenorėjo jo Bernardas užpykint kolone, norėjao tiktai kuo daugiausiai iškvost naujienų apie tą kelionę. 

pl	- Gdyś rozpowiadał, że dziecko jej żyć może, - spytał 
lt	- Na, kada jai pasakojai, kad jos sūnus gyvas - paklausė 

pl	- patrzałeś ty w twarz? 
lt	- ar tėmijai į jos veidą? 

pl	mieniła się? 
lt	Kaip ji išrodė? 

pl	zadrżała? 
lt	Ar nepersimainė? 

pl	poruszyła się? 
lt	Ar nesusijudino? 

pl	- Nie wierzy! - odparł Szwentas. 
lt	- Netiki! - atsakė Šventas . 

pl	Bernard się zadumał. 
lt	Bernardas užsimislijo. 

pl	- Hm - rzekł 
lt	- Kitas būt dažinojęs ir nutėmijęs, - tarė 

pl	- dowód by się znalazł, ale tyś już do niczego. 
lt	- bet kas iš tokio kvailo pagalio, niekam, vaikine, nesi tikęs. 

pl	Nie przeczył parobek; postał na progu i w końcu, odprawiony mruczeniem gniewnym, precz poszedł. 
lt	Nieko bernas neatsakė, pastovėjo prie durų ir pabaigoje su piktumu liko atprovintas. 

pl	Wlokącego się ku stajniom, przygarbionego, znękanego Szwentasa, na drodze spotkał Sylwester Szpitalnik. 
lt	Kada vilkosi nuvargintas į staldus Šventasis pakeliui susitiko su Silvestru špitolninku. 

pl	Dla niego dość było najnędzniejszego z pachołków widzieć cierpiącym, aby go nie pominąć. Szwentas go nie postrzegł nawet, gdy uczuł uderzenie po plecach. 
lt	Kaip jau žinome, kad špitolninkas prie ligonių buvo tikęs, o kada patėmijo nuvargintą Šventą, tarė jam Silvestras: 

pl	- Co ty się tak wleczesz, jakbyś dwie miary zboża dźwigał na barkach? - zawołał. 
lt	- Oj, kas tau, kad taip velkiesi, kad rodos maišą javų neši ant pečių? 

pl	- Zmęczony jestem - zamruczał parobek 
lt	- Esmu nuvargęs - suniurnėjo bernas 

pl	- zmarzły… niezdrów. 
lt	- sušalęs ir nesveikas. 

pl	- Od czego? 
lt	- Nuo ko? 

pl	- Posyłali mnie - rzekł niechętnie Szwentas 
lt	- Siuntė mane - tarė neakvatnai Šventas 

pl	- zima naszła… 
lt	- žiema užuolė… 

pl	nogi pobrzękły… 
lt	kojos pabrinko… 

pl	Poskrobał się w głowę. 
lt	Pasikasė galvą. 

pl	Szpitalnik pilno mu się przypatrywał. 
lt	Špitolninkas žiūrėjo į jį. 

pl	- No, to idź na jakie dwa dni do chorych; wydychasz drogę. 
lt	- Na, tai pasiduok į špitolę porai dienų; atsilsėsi po kelionės. 

pl	Szwentas rad był, ale bał się, co powie Bernard? 
lt	Šventas buvo akvatnas, bet bijojo, ką į tai pasakys Bernardas. 

pl	- Nie śmiem - mruknął. 
lt	- Aš nedrįstu - suniurnėjo. 

pl	- Ja każę! - zawołał żwawy staruszek. 
lt	- Aš liepiu! - pašaukė mitras senukas. 

pl	- Na dół idź, gdzie knechty… 
lt	- Eiki žemyn, kur tarnai. 

pl	będziesz miał siłę posłużyć, to się tam zdasz i razem grzeszne ciało pokrzepisz. 
lt	Tai ir tenai pamačysi ir savo griešną kūną padrūtinsi. 

pl	I ręką mu wskazał na Niższy Zamek. 
lt	Parodė jam su ranka špitolę. 

pl	Parobek się skłonił i powlókł. 
lt	Bernas pasikloniojo ir nusiyrė. 

pl	Spoczynek w cieple, przy lepszej strawie, którą dawano wszystkim w szpitalu, bardzo mu się uśmiechał 
lt	Atsiilsės šilumoje, prie geresnio valgio, labai jam patiko. 

pl	- a Bernard? 
lt	O Bernardas? 

pl	Choćby się i pogniewał, teraz mu o niego nie szło tak wielce. 
lt	Norint užpyktų, jau dabar jam nereikalingas. 

pl	Dostać się do szpitala, choć za rozkazem brata Sylwestra, łatwo nie było. Wprawdzie on tu rozkazywał, ale znano jego miłosierdzie nieograniczone i dobroć zbytnią; podwładnych mu więc dawano, którzy za niego surowszymi być musieli. Izby w szpitalu, właśnie z początkiem zimy, zapchane były, a ta, którą dla knechtów i gawiedzi wyznaczono, tak przepełniona, iż już kąta w niej znaleźć trudno było. 
lt	Gautis į špitolę, prigulėjo nuo brolio Silvestro, bet kad turėjo gerą širdį, būt kožną priėmęs, per ką žinodama vyriausybė užžiūrėjo tai. 

pl	Gdy się zjawił Szwentas, którego Niemcy nie lubili, niedźwiedziem i bestią przezywając, starszy nad izbą, zobaczywszy go, ani chciał słuchać o przyjęciu. 
lt	Kada Šventas atėjo į špitolę, kurio vokiečiai nekentė, ba vadino meška ir gyvuliu, o vyresnis gyčias, kada jė paregėjo, nenorėjo net girdėt apie priėmimą į špitolę. 

pl	Na próżno się składał rozkazem brata Sylwestra… 
lt	Nieko nepamačijo, kad ir sakė, kad jį brolis Silvestras atsiuntė . 

pl	- Połóż się w końskim gnoju… i wyśpij! - wołał nadzorca 
lt	- Eiki atsigulki į mėšlus… ir užsimiegok! - šaukė dažiūrėtojas 

pl	- tu dla ciebie miejsca nie ma. 
lt	- čia tau vietos nėra. 

pl	Szwentas właśnie teraz na przekorę, gdy mu pomieszczenia odmawiano, postanowił zostać. 
lt	Šventas tyčia, dėl keršto, kada jo nenorėji priimti, užsispyrė neiti iš špitolės. 

pl	Nie odpowiedział nic, do ściany się przyparł i nie ruszył z miejsca. 
lt	Nieko neatsakė, į sieną pasirėmė ir iš vietos nesijudino. 

pl	Nudziło to nadzorcę. 
lt	Negalėjo į jį žiūrėt dažiūrėtojas. 

pl	Połajał go, nie pomogło; i po godzinie upornego stania sam ze złością do izby go wepchnął. 
lt	Kolojo jį, nieko nemačijo, ir po valandos stovėjimo pats su piktumu į gryčią įstūmė. 

pl	- Idź! 
lt	- Eiki! 

pl	leniwcze, bydlę nieczyste, litewskie ty padło! - zakrzyczał 
lt	Tingini, bjaurus gyvuli, lietuviškas! - suriko 

pl	- idź! 
lt	- Eiki! 

pl	grzej się i nażryj… 
lt	Į vidų, sušilk ir prisėsk… 

pl	ale ja ci tu darmo nie dam wczasu używać. 
lt	nes aš tau neduosiu čia sėdėt. 

pl	Służyć musisz! 
lt	Turėsi dirbt! 

pl	Szwentasowi posługa szpitalna nie była straszną; nie rzekł nic. 
lt	Šventam tas špitolės darbas nebuvo baisus; nieko neatsakė. 

pl	Wnet kazano mu misy nosić, wodę rozdawać, na straży stać, drwa narzucać na ognisko. 
lt	Tuojaus liepė jam bliūdus nešiot, vandenį padavinėt, dabot ligonius, ugnį prižiūrėt. 

pl	Ale przy tym strawa się okroiła i nagrzać się było można. 
lt	Nes valgyt ir šilumos turėjo į valias. 

pl	Sylwester nie nadszedł prędko… 
lt	Silvestras greitai neatėjo… 

pl	poskarżyć się nie było można, a i nie miał za co… 
lt	neturėjo kam pasiskusti, o galų gale neturėjo kuo. 

pl	Wieczorne jadło już Szwentas rozdawał, jakby nigdy nic innego nie robił. 
lt	Vakare vėl valgį išdalino ir suvis jam buvo nesunku. 

pl	Na noc położył się przy kuchni i spał do świtu. 
lt	Atsigulė potam kuknėje prie kamino ir skaniai miegojo iki dienos. 

pl	Nazajutrz nie myślano go wyganiać. 
lt	Rytoj dieną nemislijo jo varyt. 

pl	Szpitalnik nadszedł przy pierwszej strawie, zobaczył go posługującego, uśmiechnął się doń, nie miał nic przeciw temu. 
lt	Štai atėjo ir špitolninkas, o kada rado jį nešiojantį valgį, nieko į tai nesakė, tiktai nusijuokė. 

pl	A że mu się ta służba przy knechtach wydała zbyteczną, wziął go z sobą na górę, dla pomocy przy rycerskim i cudzoziemców stole… 
lt	Vienok asižiūrėjo, kad jis čia tarp tų tarnų yra nereikalingas, ėmė jį į kitą gryčią, kad triūstų apie kareivius ir svetimžemiu s. 

pl	Tu mu lepiej było jeszcze… 
lt	Čia jam dar geriaus buvo… 

pl	nie tak go popychano i wyśmiewano. 
lt	ne taip stumdė ir neišjuokė. 

pl	Wieczorem, sam Sylwester dał mu dzbanuszek mały, miskę pokrytą, wskazał drzwi, powiedział, że do drugiej izby ma je zanieść i wyprawił. 
lt	Vakare pats Silvestras padavė jam kruzą nedidelį, bliūdelį uždengtą, parodė duris, pasakė jį tenais nunešt. 

pl	Szedł Szwentas, rozpatrując się tu, kędy nigdy jeszcze nie bywał. 
lt	- 

pl	Drugiej izby przestąpiwszy próg, miał właśnie miskę na stoliku przed chorym postawić, gdy, oczy podniósłszy na niego, zadrgał cały, dzbanek mu o mało z ręki się nie wyślizgnął, i jak skamieniały stanął. 
lt	- 

pl	Przed nim siedział młodzian z tąż samą twarzą, z tymi oczyma tęsknymi, jakiego na zamku w Pillenach widział w wiedrze wody. 
lt	- 

pl	Szwentas stał, patrzał i ze strachu niemal gotów był uciekać. 
lt	- 

pl	- Co tobie? - ozwał się chory, odwracając twarz. 
lt	- 

pl	I w tej chwili na obnażonej szyi jego postrzegł Szwentas, z lewej strony, pod uchem, znak ziarna grochu, o którym mówiła Reda. 
lt	- 

pl	Stłumiony krzyk wyrwał mu się z piersi. 
lt	- 

pl	Jerzy patrzał na tego nieznanego sługę z podziwieniem coraz rosnącym. 
lt	- 

pl	- Co ci jest? - pytał. 
lt	- 

pl	Szwentas ledwie miał siłę postawić miskę i dzbanuszek na stoliku, padł na kolana i począł zwieszone nogi młodzieńca całować, ale przemówić nic nie mógł. 
lt	- 

pl	Jerzy cofał się od niego, posądzając, że był obłąkanym. 
lt	- 

pl	Tymczasem parobek oprzytomniał, powstał, śmiały mu się usta, nie spuszczał z oczu znamienia na szyi chłopca. 
lt	- 

pl	Dla Jerzego wszystko to było niezrozumiałym jeszcze, gdy Szwentas, za rękę go pochwyciwszy, grube swe usta do niej przycisnął i wyjąknął: 
lt	- 

pl	- Kunigas!! 
lt	- 

pl	Na lice chłopca wystąpił rumieniec, porwał się na nogi, położył palec na ustach… 
lt	- 

pl	- Skąd wiesz? - szepnął. 
lt	- 

pl	Szwentas ręką zatulił sobie gębę, ale z oczu nie spuszczał chłopaka. 
lt	- 

pl	Przypomniało mu się, że powinien był do służby powracać; rękę białą Jerzego poniósł do ust raz jeszcze, rozśmiał się i uciekł, jak szalony. 
lt	- 

pl	Chory pozostał sam, nie mogąc jeszcze pojąć tej przygody. 
lt	- 

pl	Skąd człowiek ten mógł wiedzieć, iż był książęcym dziecięciem? 
lt	- 

pl	Byłli i on Litwinem? 
lt	- 

pl	Czy go kto zdradził? 
lt	- 

pl	Wieczorem, sam Sylwester dał mu dzbanuszek mały, miskę pokrytą, wskazał drzwi, powiedział, że do drugiej izby ma je zanieść i wyprawił. 
lt	- 

pl	Szedł Szwentas, rozpatrując się tu, kędy nigdy jeszcze nie bywał. 
lt	- 

pl	Drugiej izby przestąpiwszy próg, miał właśnie miskę na stoliku przed chorym postawić, gdy, oczy podniósłszy na niego, zadrgał cały, dzbanek mu o mało z ręki się nie wyślizgnął, i jak skamieniały stanął. 
lt	- 

pl	Przed nim siedział młodzian z tąż samą twarzą, z tymi oczyma tęsknymi, jakiego na zamku w Pillenach widział w wiedrze wody. 
lt	- 

pl	Szwentas stał, patrzał i ze strachu niemal gotów był uciekać. 
lt	- 

pl	- Co tobie? - ozwał się chory, odwracając twarz. 
lt	- 

pl	I w tej chwili na obnażonej szyi jego postrzegł Szwentas, z lewej strony, pod uchem, znak ziarna grochu, o którym mówiła Reda. 
lt	- 

pl	Stłumiony krzyk wyrwał mu się z piersi. 
lt	- 

pl	Jerzy patrzał na tego nieznanego sługę z podziwieniem coraz rosnącym. 
lt	- 

pl	- Co ci jest? - pytał. 
lt	- 

pl	Szwentas ledwie miał siłę postawić miskę i dzbanuszek na stoliku, padł na kolana i począł zwieszone nogi młodzieńca całować, ale przemówić nic nie mógł. 
lt	- 

pl	Jerzy cofał się od niego, posądzając, że był obłąkanym. 
lt	- 

pl	Tymczasem parobek oprzytomniał, powstał, śmiały mu się usta, nie spuszczał z oczu znamienia na szyi chłopca. 
lt	- 

pl	Dla Jerzego wszystko to było niezrozumiałym jeszcze, gdy Szwentas, za rękę go pochwyciwszy, grube swe usta do niej przycisnął i wyjąknął: 
lt	- 

pl	- Kunigas!! 
lt	- 

pl	Na lice chłopca wystąpił rumieniec, porwał się na nogi, położył palec na ustach… 
lt	- 

pl	- Skąd wiesz? - szepnął. 
lt	- 

pl	Szwentas ręką zatulił sobie gębę, ale z oczu nie spuszczał chłopaka. 
lt	- 

pl	Przypomniało mu się, że powinien był do służby powracać; rękę białą Jerzego poniósł do ust raz jeszcze, rozśmiał się i uciekł, jak szalony. 
lt	- 

pl	Chory pozostał sam, nie mogąc jeszcze pojąć tej przygody. 
lt	- 

pl	Skąd człowiek ten mógł wiedzieć, iż był książęcym dziecięciem? 
lt	- 

pl	Byłli i on Litwinem? 
lt	- 

pl	Czy go kto zdradził? 
lt	- 

pl	Podejrzenie padało na chłopaka, który doń wieczorami przychodził. 
lt	- 

pl	Czekał też nań niecierpliwie Jerzy i mało co napiwszy się ze dzbanuszka, wyglądał tylko, rychło li wszystko uśnie, a Rymos nadejdzie. 
lt	- 

pl	Dłużej niż zwykle czekać musiał na niego, ale wreszcie skradanie się ciche dało się słyszeć - wierny Rymos stał w progu. 
lt	- 

pl	Jerzy podbiegł ku niemu z żywością wielką, opowiadając, co go spotkało, i łając za niebezpieczne paplanie. 
lt	- 

pl	- Ja?? niech mnie Perkun ubije - zawołał Rymos - jeślim usta otworzył!… 
lt	- 

pl	Ja bym zdradzić was miał! 
lt	- 

pl	Chory opisał mu tego parobka, który jedzenie przynosił; a chłopak, znający tu wszystkich, domyślił się w nim Szwentasa. 
lt	- 

pl	- Nie kto inny, jak ten łotr Szwentas! - zawołał - wierny Niemców służka, co tyle krwi naszej natoczył, że by go w niej utopić można! 
lt	- 

pl	To pies jest! a jeżeli z jego ust wyrwało się, to próbą było i - groźbą jest. 
lt	- 

pl	Chcą, może domyślając się czego, sidła na was zastawić i to bydlę ślą, aby mową naszą kusiło was. 
lt	- 

pl	Nie zdradzajcie się. 
lt	- 

pl	- Nie może to być! - oparł się Jerzy - ten człek łzy miał w oczach. 
lt	- 

pl	- To podła żmija, która i płakać za kawał mięsa i kubek piwa potrafi! - ofuknął Rymos. 
lt	- 

pl	- Niczemu nie wierzcie. 
lt	- 

pl	Dawno on im już służy; posyłają go na szpiegi; prowadzi ich, gdy potrzeba. 
lt	- 

pl	Zamyślił się Jerzy smutnie, a Rymos się uląkł i drżał. 
lt	- 

pl	- Tajemnica wydać się musiała! - szeptał. 
lt	- 

pl	- Kto wie? podsłuchywali nas może… 
lt	- 

pl	Obu nam grozi kara okrutna! 
lt	- 

pl	Widzieliście te czarne podziemia, co się pod wszystkimi zamkami jak drugi gród piekielny rozciągają. 
lt	- 

pl	Nie spichrze to ani składy, ani skarbce… 
lt	- 

pl	ale studnie, w których ludzie bez światła i powietrza konają. 
lt	- 

pl	Nocami, gdy w podwórcach cisza, spod ziemi dochodzą jęki, słychać brzęk kajdan żelaznych. 
lt	- 

pl	Z rycerzy, gdy który zawini, a osądzi go starszyzna nocą; nazajutrz, choć wrota były zamknięte… 
lt	- 

pl	niknie winowajca i już go nie ujrzeć na bożym świecie. 
lt	- 

pl	Rymos, mówiąc to, oglądał się z przerażeniem. 
lt	- 

pl	- O! - dodał - i inne mam poszlaki, że tam w tych lochach, od których klucze zawsze u Mistrza leżą, ludzie żyć muszą. 
lt	- 

pl	Na kuchniach gotują strawę nędzną, która potem niknie, choć nikt jej nie spożywa. 
lt	- 

pl	Gdzieś w sali jakiejś otwiera się kamień w podłodze i koszem do lochów chleb, wodę i jadło spuszczają. 
lt	- 

pl	Tak po cichu opowiadają sobie ci, co to widzieli. 
lt	- 

pl	Jerzy słuchał namarszczony. 
lt	- 

pl	Rymos widocznie ze strachu tracił przytomność; chwytał się za głowę, jęczał, oglądał trwożliwie i przysłuchywał. 
lt	- 

pl	- Jeżeli nas kto wydał, biada nam! - dodał - biada nam!! 
lt	- 

pl	Szwentasa pewnie posłali, aby słowo jakie wyciągnął… zginiemy!… 
lt	- 

pl	I porwał się z siedzenia nagle. 
lt	- 

pl	- Ja tu nie będę czekał, aż mnie pochwycą - zawołał. 
lt	- 

pl	- Spróbuję ucieczki; tak czy owak ginąć, lepiej choć się pokusić o wyzwolenie. 
lt	- 

pl	Spojrzał na Jerzego, który zamyślony stał ciągle. 
lt	- 

pl	- Nie ma jeszcze nic - szepnął on, podumawszy. 
lt	- 

pl	- Ten Szwentas, choć zły człek, wydał mi się szczerym. 
lt	- 

pl	Nie może być, żeby nas podsłuchali. 
lt	- 

pl	Czekać trzeba. 
lt	- 

pl	Rymos chciwie słuchał. 
lt	- 

pl	Wtem ciężkie, choć ostrożne stąpanie słyszeć się dało w pierwszej izbie; parobczak przestraszony ledwie miał czas skoczyć i ukryć się pod łóżko Jerzego, gdy po cichu, z uśmiechniętymi usty, wsunął się Szwentas. 
lt	- 

pl	W progu już złożył ręce i stanął, z przejęciem się i uwielbieniem patrząc na Jerzego. 
lt	- 

pl	Szeptał ciągle: 
lt	- 

pl	- Kunigas… 
lt	- 

pl	Zbliżył się potem z poszanowaniem i szybko poczuł doń coś mówić po litewsku. 
lt	- 

pl	Chłopak ciekawie, z upragnieniem przysłuchywał się dźwiękom tej mowy, lecz w końcu głową potrząsnął i odparł mu po niemiecku: 
lt	- 

pl	- Ja tej mowy nie rozumiem. 
lt	- 

pl	Szwentas chwilę stał zdumiony, podumał i począł łamaną swą niemczyzną: 
lt	- 

pl	- Ty nie wiesz? 
lt	- 

pl	jesteś Kunigas litewski, znad Niemna! 
lt	- 

pl	Ciebie oni dzieckiem pochwycili z rąk matki. 
lt	- 

pl	- Skądże ty możesz wiedzieć o tym? - odparł Jerzy. 
lt	- 

pl	- Ja! 
lt	- 

pl	Ja też od niedawna wiem o tym - westchnął stary. 
lt	- 

pl	Jęk przerwał mu mowę; podparł głowę na ręku i potrząsał nią milczący. 
lt	- 

pl	- Czym ja był! 
lt	- 

pl	Co się ze mną działo! - począł mruczeć, jakby sam do siebie. 
lt	- 

pl	- I mnie na wojnie porwali oni, ale ja sam się im oddałem, bo mnie swoi powiesić chcieli, a jam się na nich mścić zapragnął. 
lt	- 

pl	Ile lat! 
lt	- 

pl	ile lat ja im niepoczciwie służył! 
lt	- 

pl	i myślałem, że tak marnie szczeznę na ich barłogu… 
lt	- 

pl	Co się to ze mną stało! 
lt	- 

pl	A! książątko ty moje! gołąbku ty mój! czy ty uwierzysz, co ja ci powiem, kiedy ja sam sobie jeszcze nie wierzę. 
lt	- 

pl	Co się stało? 
lt	- 

pl	Tyle lat ja w sobie tę krew litewską dławił… próżno! 
lt	- 

pl	Ot, niedawno… posłali mnie znowu na szpiegi, na Litwę… 
lt	- 

pl	Poszedłem. 
lt	- 

pl	A cóż? 
lt	- 

pl	toż to było moje rzemiosło. 
lt	- 

pl	Spod koni gnój podmiatać i na rzeź im swoich oddawać… 
lt	- 

pl	a co się ze mną stało? 
lt	- 

pl	Szedłem na Litwę i dostałem się na zamek, na wielki… 
lt	- 

pl	zawiedli mnie do Kunigasowej na Pilleny. 
lt	- 

pl	Stałem, wypatrując po staremu, złoty mój chłopcze panie! 
lt	- 

pl	Jak zaczęli śpiewać czarowne litewskie dajnos, jak zaczęli zawodzić… 
lt	- 

pl	puściły mi się z oczu łzy, serce twarde zmiękło, z krzyżackiego sługi zrobił się znowu ten, co był za młodu. 
lt	- 

pl	Posłali mnie dla siebie, a jam powrócił dla - swoich. 
lt	- 

pl	Jedna pieśń czarowna to zrobiła. 
lt	- 

pl	Sokole złoty mój, gdzie tam pieśń! 
lt	- 

pl	to była woda odżywiająca, a jam się w niej z brudu obmył… 
lt	- 

pl	to była woda święta! 
lt	- 

pl	Mówił to, płacząc i jęcząc, z wyrazem takim, że Rymos, który się go obawiał i nie wierzył mu, uczuł się poruszonym mimo wiedzy i spod łóżka ciekawą wystawił głowę. 
lt	- 

pl	Szwentas go zobaczył i przestraszył się; lecz dość było kilku słów, wyrzeczonych po litewsku, aby parobek stary śmiać się począł. 
lt	- 

pl	Mowa ta teraz na zmiękłe serce skutkowała cudownie. 
lt	- 

pl	Wyciągnął ręce do chłopaka, zapomniawszy o Jerzym, i prędko, chciwie, po litewsku z nim mówić poczęli. 
lt	- 

pl	Szwentas ściskał go i całował. 
lt	- 

pl	Jerzy, który był języka zapomniał i ledwie wyrazy niektóre przypominał sobie, stał, spoglądając to na jednego, to na drugiego. 
lt	- 

pl	- To jest Kunigas! - mówił Szwentas - poznałem go po znamieniu ziarna grochu pod uchem lewym, na szyi. 
lt	- 

pl	Rymos, wylazłszy spod łoża, podszedł także spojrzeć na znamię i ręce załamał. 
lt	- 

pl	Jerzemu łzy się w oczach kręciły. 
lt	- 

pl	- Mówcie tak, abym ja was rozumiał - rzekł błagająco. 
lt	- 

pl	- Rymos wie, żem ja mowy tej musiał zapomnieć, bo mi ją umyślnie wybili z serca, a wstawili natomiast swoję. 
lt	- 

pl	Mówcie, abym rozumiał… litujcie się nade mną! 
lt	- 

pl	Szwentas pocałował go w rękę… 
lt	- 

pl	- Cicho! cicho! - rzekł - jest nas tu już trzech… 
lt	- 

pl	Eh! będziemy się trzymali i radzili sobie. 
lt	- 

pl	Głową pokręcił chytrze. 
lt	- 

pl	- Kto wie, co zrobimy? 
lt	- 

pl	mnie się widzi… 
lt	- 

pl	musimy swojego Kunigasa oddać naszym, a i nam tu nie będzie co gościć potem. 
lt	- 

pl	Po rozum do głowy! 
lt	- 

pl	Jerzemu oczy się paliły; uderzył po ramieniu Szwentasa. 
lt	- 

pl	- Kto ci mówił o tym znamieniu? 
lt	- 

pl	Skąd wiesz, żem Kunigas? 
lt	- 

pl	Znasz moich? 
lt	- 

pl	gdzie oni są? 
lt	- 

pl	- O! o! długo by to rozpowiadać - mruknął stary parobek - a teraz wam to do niczego. 
lt	- 

pl	Poczekajcie mało. 
lt	- 

pl	Trzeba myśleć, jak się stąd wydobyć… 
lt	- 

pl	To pilniejsza!! 
lt	- 

pl	Z zamku na wolność wyjść nie łatwo, a w polu się ukryć i dostać do swoich… tam nad Niemnem… 
lt	- 

pl	chyba jak wąż prześlizgiwać się na brzuchu!! 
lt	- 

pl	Rymos, nawykły obawiać się Krzyżaków, przed których drżał potęgą, zawołał: 
lt	- 

pl	- Gdyby złapali nas! kości by tylko na polu bielały. 
lt	- 

pl	A gdzież ich nie ma? 
lt	- 

pl	ich straży? 
lt	- 

pl	ich szpiegów, pół - braci, pół - sióstr i tych włóczęgów niemieckich, co się tu z całego świata po łup zbierają! 
lt	- 

pl	Szwentas po dawnemu się chytrze uśmiechał. 
lt	- 

pl	- Potężni oni i jak mrowia ich jest - rzekł - ale i na nich, i na liczbę tę sposoby są chytre. 
lt	- 

pl	Jeden człowiek za stu starczy i stu oszuka, gdy mu się serce zagrzeje! 
lt	- 

pl	Oni często tak ufni w swą siłę, że patrzą, a nie widzą. 
lt	- 

pl	Jam im nie darmo służył tak długo; znam ja ich wszystkie chody. 
lt	- 

pl	Gdy mówił, z dala, w podwórcach szelest się jakiś dał słyszeć 
lt	- 

pl	- wszyscy potruchleli… 
lt	- 

pl	pierwszy Szwentas wysunął się cicho, tak że znikł z oczu, jakby poszedł w głąb ziemi; Rymos natychmiast pierzchnął za nim, a Jerzy, zdmuchnąwszy prędko lampę, padł na łóżko i udał śpiącego. 
lt	- 

pl	V Razem z grodem Maryi rosło i miasteczko, które pod jego opieką i murami powstało. 
lt	V Drauge su Malborko drūtviete ir miestas augo. 

pl	Jak inne na nowo zdobytej ziemi, całe ono się składało z przybyszów różnych krajów niemieckich: znad Renu, z Turyngii, z Sasów, Frankonów, Bawarów itp. 
lt	Tam mieste buvo gyventojai - visokie ateiviai, kaipo iš Turingijos, Sasų, Prancūzijos, Bavarijos ir t.t. 

pl	Wiadomo, że Zakon sam, który w początku przyjmował tylko Niemców i szlachtę z najmożniejszych rodzin, w większej części był zbiorowiskiem ludzi, co albo u siebie w domu nic do stracenia nie mieli, lub ducha w sobie żywili, który ich gnał na przygody i zdobycze. Tak samo i miejska kolonia z różnych się składała ludzi, gorącego a awanturniczego ducha, idących zbogacać się i urastać na pogańskie kresy. 
lt	Tam mieste talpinosi tokie, kurie paskelbą patraukė, kad per vainą su lietuvninkais galėjo prisilupt visokių gėrybių, per ką iš visų šalių visokios valkatos glaudėsi prie kryžiokų. 

pl	Wielu z książąt, jako teraźniejszy Mistrz Wielki, Luder, gdy do Zakonu wstępowali, służbę swą, dwory, rzemieślników, z kraju swego ciągnęli za sobą. Tu im darmo dawano ziemię. Zakon pomagał do budowania się, obdarzano ich przywilejami i pewnym samorządem. 
lt	Daugelis kunigaikščių, o ir Didus Vadas Liuderis, kada pristojo prie kryžiokų, pasitraukė iš savo šalies žmonių, apdovanojo visokiomis locnastėmis priskirdamas suvis lengvas provas. 

pl	Rycerstwo niemieckie dostojniejszych rodzin, Krzyżacy i goście ich, raz wraz potrzebowali zręcznego rzemieślnika, płatnerzy, zbrojowników, złotników, rękodzieł mnogich, których w dzikim kraju znaleźć nie mogli. 
lt	Taipogi reikalavo visokių meistrų, kaipo tai: auksorių, slesorių ir kitokių.  

pl	Zasiedlało się więc miasto, najprzód Niemcami pracowitymi, ale za nimi szli i próżniacy, którzy z innych wymagań, do jakich jawnie się Zakon nie przyznawał, żyć sobie obiecywali. 
lt	Iš tų visų atklaidų pasidarė miestas, pirmais gyventojais buvo vokiečiai, o paskui visokie.  

pl	Znaleźli się tam i śpiewacy, i błaznowie, i usłużna gawiedź wszelkiego rodzaju, na co z zamku przez szpary patrzano. 
lt	Ne gana to atsirado ir visokių giesmininkų, o tarp jų ir necnatnikių moterų, ant kurių kryžiokai per pirštus žiūrėjo. 

pl	Potworzyły się wesołe gospody, niby dla czeladzi i knechtów… niby dla kupców i podróżnych; a co się tam w nich po kątach działo, miejski sołtys nie bardzo w to wchodził. 
lt	Linksmai mieste gyveno, o naktimis kas darėsi, tai Dieve gelbėk! 

pl	Nie zdradzał jeden drugiego, bo sam się lękał być wydanym; na wzajemnym pobłażaniu stało to życie. 
lt	Kad ir katras galimai būt ir vienas kitą išdavė, tai bijojo, kad pats nebūtų išduotas. 

pl	W zamku surowa reguła, choć się często zwalniała, zawsze niby panowała pozornie; poza nim Krzyżacy swobodniej sobie poczynali. Gdy w murach nigdy się żadnej, nawet w wieku podeszłym, niewieście, pokazywać nie było wolno; w mieście, pod rozmaitymi nazwiskami i pozory, zamieszkiwała ich liczba wielka. 
lt	Pačioj drūtvietėj buvo valdžia, bet viskam rasdavo spasabą, norint jokiai moteriškei, kad ir seniausiai, nevalia buvo pasirodyt; už tai mieste tavoro, ką ant kiekvieno pašaukimo desetkais atsirasdavo. 

pl	Do zwolnienia reguły dla dostojniejszych przyczyniały się, parę razy w rok przybywające, całe zastępy gości krzyżowych z Anglii, Francji, z Niemiec i innych krajów. 
lt	Drūtvietė turėjo visokias vigadas, o ypač jeigu iš Anglijos ar kitokios karalystės atvažiuodavo svečiai pas juos, tada banketai atsiprovinėjo po kelias dienas. 

pl	Do tych zagadkowych onego czasu istot, w Malborgu już od dawna osiedlonych, należała i Gmunda Lewen, niemłoda już niewiasta, pokrewną się zowiąca jednego z płaszczów białych, Siegfrieda von Ortlopp. 
lt	Tarp gyventojų Malborko radosi viena moteriškė, nejauna, nevos giminė vieno kryžioko - Zygfrido von Ortlopp. 

pl	Siegfried ów, znad Renu tu przybyły, mąż już zestarzały teraz, milczący, z siły starganymi, dla dawnych jakichś zasług swoich w Zakonie był wielce poważany. 
lt	Zygfridas tas paėjo nuo Reno, jau vyras nejaunas, tikas, be sveikatos, dėl savo senovės nuopelnų turėjo zokone didelę pavožonę. 

pl	Jego powaga osłaniała dom pani Gmundy, który wśród miasta jak wyspa stał odosobniony, bo do niego ani sołtys, ani miejscowa władza ni zaglądać, ni od niego nic żądać, ani się mieszać do spraw jego nie śmiała. 
lt	Jisai už tą moteriškę, vadinamą Gmunda, kurios namelis stovėjo šalia miesto, labai užtardavo, per ką nė Šaltyšius niekados nežiūrėdavo, nė kitokia valdžia niekad nedirstelėdavo. 

pl	Nie tylko Siegfried stary tam uczęszczał; przychodzili i inni Krzyżacy i zabawiano się tam wesoło nieraz do późna. 
lt	Ne tiktai senas Zygfridas tenai apsilankydavo, ateidavo ir kiti kryžiokai ir tenai uždavo iki vėlyvo laiko. 

pl	Gdy na Zamku rzucanie kości i gra inna, oprócz warcab a szachów, zakazaną była; wiedzieli wszyscy, iż u Gmundy kubki stały jawnie na stolikach i grywano tu zapamiętale. 
lt	Drūtvietėje turėjo su viskuo slėptis, o čia matomai stovėjo ant stalo pilna plečkių su visokiais gėrimais ir iš visokių grajų bovijosi. 

pl	Nie godziło się też Krzyżakom w towarzystwie niewiast znajdować, a tu ich zawsze było pełno. 
lt	Kad ir jų zokonas draudė užsidėt susidėti su moteriškėmis, čia pas ją buvo visad pilna. 

pl	Gmunda Lewen miała po dwie i trzy siostrzenice, sprowadzane z Niemiec, które się ukazywały tu i znikały, czeladź kobiecą liczną. 
lt	Gmunda nuolatos laikė prie savęs po kelias seseraites, pargabentas iš Vokietijos, nes kada pabūdavo, pranykdavo nežinia kur, o vietoj jų parvažiuodavo kitos giminaitės. 

pl	A nikt jej chowania ich nie wzbraniał. 
lt	O niekas jai negalėjo uždraust jas laikyt. 

pl	Stara gospodyni nader wyglądała poważnie: twarz miała surową, namarszczoną, usta usznurowane, i uchodziła za bardzo srogo dozierającą dworu swojego. 
lt	Ta senė atrodė labai rūsti moteriškė, ba nuolatos turėjo lūpas sučiauptas, ir kožnas ją laikė teisinga moteriške. 

pl	Gdy się czasem w białych krochmalnych czepcach, szeroko rozpiętych nad głową i spadających aż na ramiona, ukazała w progu swojego domu, w sukni czarnej, bramowanej galonami, z torebką i kluczami u pasa, mieszczanie przechodzący kłaniali się jej do ziemi, a mieszczanki przyglądały się strojom ciekawie, rade naśladować, co jej z Niemiec przysyłano. 
lt	Jeigu kada stovėdavo ant slenksčio lauke, o eidavo pro šalį koks miesčionis, tai nuėmė kepurę, lenkė galvą iki žemės. Visi bijojo kaip kokios raganos. 

pl	W kościele, do którego Gmunda uczęszczała nader gorliwie, miała swój klęcznik obity aksamitem, najbliżej ku ołtarzowi posunięty - i gdy do niego szła, wszyscy się przed nią ustępowali. 
lt	Bažnyčioje, į kurią Gmunda eidavo kas dieną, turėjo paskirtą savo klaupinę aksomu apmuštą, netoli altoriaus ir kada eidavo per bažnyčią, visi jai iš kelio traukėsi. 

pl	A idąc, szeleściła sukniami, dźwięczała łańcuchami i manelami, których zawsze było na niej pełno. 
lt	Šlebės šnabždėjo ir lencūgai skambėjo, o ant kožno piršto po kelis žiedus turėjo užmautus. 

pl	Wiedzieli mieszczanie, iż przez nią i Siegfrieda na zamku u Mistrza wszystko, co chciała, wyrobić mogli. 
lt	Žinojo miesčionys, kad per ją ir Zygfridą viską galima buvo per Vadą padaryt. 

pl	Potęga jej już tak była ustaloną, że choć surowsi, jak Bernard, znać jej nie chcieli i czasem się odzywali o niej z przekąsem, nic jej dotąd już za trzeciego Mistrza nadwerężyć nie mogło. 
lt	Galybė tos moteriškės buvo didelė, o ir Bernardas apie ją nieko nekalbėdavo, ba vėl buvo įsijaunėjus ir mylimą visų kryžiokų už savo jaunas giminaites. 

pl	Dwór Gmundy stał w mieście samym, niedaleko nowego kościoła, jednakże tak odosobniony i odparkaniony, a drzewami osłonięty, iż niełatwo było zbadać, co się w nim działo. 
lt	Jos namas kuriame gyveno, talpinosi puikiausioje vietoje, netoli bažnyčios. Aukšta tvora aptvertas, medžiais apsodintas, kad ir katras būt norėjęs prieiti prie lango pamatyt, kas vidui darėsi, bet negalėjo. 

pl	Głównymi jego wrotami od ulicy bardzo rzadko kto wchodził, lecz miał dwie furty mniej widoczne po bokach, które nie próżnowały. 
lt	Priešakiniais vartais niekas neidavo, nes slaptų durų buvo kelios, o tos netinginiaudavo, ba nuolatos varstėsi. 

pl	Wieczorami, często po obwołaniu gaszenia ognia, u Gmundy świeciło, lecz nikt by był nie śmiał o to jej upominać. 
lt	Vakarais, kada apgarsindavo mieste, idant gesintų žiburius, pas Gmundą žybėjo, nes niekas nedrįsi jai uždrausti. 

pl	Słowem, było to gniazdo uprzywilejowane. 
lt	Žodžiu kalbant, buvo tai lizdas, kuriam pavėlyta buvo viskas. 

pl	Lat już upłynęło pięć pono od czasu, gdy z wyprawy na Litwę zwycięskiej, w której, oprócz rzezi straszliwej, mnóstwo jeńców młodego wieku zabrano, przypędzono do Malborga kilkadziesiąt sierot, przeznaczonych na życie i niewolę. 
lt	Penki metai bus atgalos, kada kartą nugalėjo lietuvninkus, o ko nenužudė, pargabeno daugelį nevalninkų, tarp kurių radosi ir jaunų mergaičių ir atvarė į Malborką. 

pl	Byli to, jak mówiono, chłopcy sami, i przypisywano to trafowi, że między nimi znalazło się dziesięcioletnie dziewczę - Baniuta, na którym resztki oszarpanego ubrania, delikatna płeć, wstążka złocista we włosy wpleciona, domyślać się kazały dziecka możniejszego rodu. 
lt	Tarp tų radosi viena mergaitė dešimties metų, vardu Baniuta, kuri kad ir apdraskyta, galima buvo pažint iš auksinio kaspino plaukuose, kad paėjo iš aukštesnio gimimo. 

pl	W początkach, gdy Baniutę odkryto, surowsi starzy Krzyżacy krzyczeli, domagając się, aby to plugastwo wprost, ochrzciwszy, zabić i nie żywić. 
lt	Ne vienas dantį griežė ant jos, dėl ko vyriausieji norėjo apkrikštyti ir užmušt. 

pl	Stary Siegfried ulitował się dziecku płaczącemu i strwożonemu, i, nie wiedzieć jakim sposobem, wyrwawszy je z rąk oprawcom, wymógł, że mu pozwolono oddać je na wychowanie Gmundzie, która - acz niechętnie, zgodziła się je, jak psa, żywić przy kuchni. 
lt	Senas Zygfridas pasigailėjo verkančios mergaitės ir jau iš rankų žudytojų atėmė ir davė auginti Gmundai, kuri kad ir be noro priėmė ir kaip šunį kukinėje maitino. 

pl	Najpierwej więc ochrzczono ją na gwałt, dając jej imię patronki, czczonej w zakonie, dla znajdujących się tu relikwii jej, Barbary. 
lt	Panevalia apkrikštyta gavo vardą patronkos zokono - Barbora. 

pl	Gmunda ze wstrętem podjęła się hodować to stworzenie, które za dziką istotę, nigdy się niemającą dać przyswoić, uważała. 
lt	Gmunda augino kaip žvėrį ir mislijo, kad iš jos nieko gero nesulauks. 

pl	W istocie, obyczaj miała Baniuta zupełnie inny niż mieszczańskie dzieci. 
lt	Žinoma, kad ta mergaitė turėjo kitokį būdą, ne taip kaip mesčionkos. 

pl	Na pozór od rówieśnic swoich nieskończenie była przebieglejszą, śmielszą, dojrzalszą i nieunoszoną; odznaczała się dumą i uporem. 
lt	Vienok daugiaus išminties turėjo nuo jų, o ir daugiaus drąsos; išmintį turėjo patarpusios mergos. 