pl	Związek Radziecki 
lt	Tarybų Sąjunga 

pl	Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (ros. Союз Советских Социалистических Республик, w skrócie Związek Radziecki, Związek Sowiecki, ZSRR, ZSRS) – państwo, istniejące od dnia 30 grudnia 1922 roku do dnia 25 grudnia 1991 roku (w tym dniu podał się do dymisji Prezydent Związku Radzieckiego Michał Gorbaczow). 
lt	Tarybų Socialistinių Respublikų Sąjunga (rus. Союз Советских Социалистических Республик, trumpiau Tarybų Sąjunga, Sovietų Sąjunga, TSRS, SSRS) – valstybė, gyvavusi nuo 1922 metų gruodžio 30 d. iki 1991 m. gruodžio 25 d. (šią dieną atsistatydino Tarybų Sąjungos Prezidentas Michailas Gorbačiovas). 

pl	Państwo utworzyła i jego podwaliny stworzyła (78% terytorium w roku 1990) po Rewolucji Październikowej 7 listopada 1917 roku utworzona z imperium rosyjskiego Rosyjska SRR. 
lt	Valstybę subūrė ir jos pagrindą (78 % teritorijos 1990 m.) sudarė po 1917 m. lapkričio 7 d. Spalio revoliucijos iš Rusijos imperijos susiformavusi Rusijos TFSR. 

pl	Geografia 
lt	Geografija 

pl	Największe terytorium ZSRS było po zakończeniu drugiej wojny światowej do rozpadu. W czasie drugiej wojny światowej ZSRS okupowała państwa bałtyckie (Estonię, Łotwę, Litwę), Bezarabię, Tuwę, północną część Prus Wschodnich, również część terytorium Finlandii, Polski, Czechosłowacji i Japonii. 
lt	Didžiausia TSRS teritorija buvo nuo Antrojo pasaulinio karo pabaigos iki valstybės suirimo. Antrojo pasaulinio karo metu TSRS okupavo Baltijos valstybes (Estiją, Latviją, Lietuvą), Besarabiją, Tuvą, šiaurinę Rytprūsių dalį, taip pat dalį Suomijos, Lenkijos, Čekoslovakijos ir Japonijos teritorijų. 

pl	Po roku 1945 Związek Radziecki na zachodzie graniczył z Rumunią (długość granicy – 1208 km), Węgrami (103 km), Czechosłowacją (97 km), Polską (1258 km), krajami bałtyckimi, Finlandią (1340 km), Norwegią (196 km); na północy – z Morzem Barentsa, Morzem Karskim, Morzem Łaptiewów i Morzem Wschodniosyberyjskim; na wschodzie – z Morzem Ochockim, Morzem Beringa i Oceanem Spokojnym; na południu – z Koreą Północną (19 km), Chinami (6513 km), Mongolią (3485 km), Afganistanem (2264 km), Iranem (2013 km) i Turcją (529 km). Obszar Związku Sowieckiego obejmował 22,4 mln. kilometrów kwadratowych (około jednej szóstej całej powierzchni lądów na ziemi). 
lt	Po 1945 m. Tarybų Sąjunga vakaruose ribojosi su Rumunija (sienos ilgis – 1208 km), Vengrija (103 km), Čekoslovakija (97 km), Lenkija (1258 km), Baltijos jūra, Suomija (1340 km), Norvegija (196 km); šiaurėje – su Barenco jūra, Karos jūra, Laptevų jūra ir Rytų Sibiro jūra; rytuose – su Ochotsko jūra, Beringo jūra ir Ramiuoju vandenynu; pietuose – su Šiaurės Korėja (19 km), Kinija (6513 km), Mongolija (3485 km), Afganistanu (2264 km), Iranu (2013 km) ir Turkija (529 km). Tarybų Sąjungos teritorija apėmė 22,4 mln. kvadratinių kilometrų (apie šeštadalį Žemės sausumos). 

pl	Na linii wschód – zachód terytorium Związku Sowieckiego rozpościerało się na długości blisko 8800 km, a z północy na południe – 5200 km.  
lt	Rytų-vakarų kryptimi Tarybų Sąjungos teritorija tęsėsi beveik 8800 km, o iš šiaurės į pietus – 5200 km.  

pl	Związek Sowiecki obejmował 11 stref czasowych. 
lt	Tarybų Sąjunga apėmė 11 laiko juostų. 

pl	Republiki 
lt	Respublikos 

pl	Od 1956 roku Związek Sowiecki tworzyło 15 republik: 
lt	Nuo 1956 metu Tarybų Sąjungą sudarė 15 respublikų: 

pl	Armeńska Socjalistyczna Republika Radziecka (1922–1991) 
lt	Armėnijos Tarybų Socialistine Respublika (1922–1991) 

pl	Azerbejdżańska Socjalistyczna Republika Radziecka (1922–1991) 
lt	Azerbaidžano Tarybų Socialistine Respublika (1922–1991) 

pl	Białoruska Socjalistyczna Republika Radziecka (1922–1991) 
lt	Baltarusijos Tarybų Socialistine Respublika (1922–1991) 

pl	Estońska Socjalistyczna Republika Radziecka (1940–1991) 
lt	Estijos Tarybų Socialistine Respublika (1940–1991) 

pl	Gruzińska Socjalistyczna Republika Radziecka (1922–1991) 
lt	Gruzijos Tarybų Socialistine Respublika (1922–1991) 

pl	Kazachska Socjalistyczna Republika Radziecka (1936–1991) 
lt	Kazachijos Tarybų Socialistine Respublika (1936–1991) 

pl	Kirgizka Socjalistyczna Republika Radziecka (1936–1991) 
lt	Kirgizijos Tarybų Socialistine Respublika (1936–1991) 

pl	Łotewska Socjalistyczna Republika Radziecka (1940–1991) 
lt	Latvijos Tarybų Socialistine Respublika (1940–1991) 

pl	Litewska Socjalistyczna Republika Radziecka (1940–1990) 
lt	Lietuvos Tarybų Socialistine Respublika (1940–1990) 

pl	Mołdawska Socjalistyczna Republika Radziecka (1940–1991) 
lt	Moldavijos Tarybų Socialistine Respublika (1940–1991) 

pl	Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (1918–1991) 
lt	Rusijos Tarybų Federacine Socialistine Respublika (1918–1991) 

pl	Tadżycka Socjalistyczna Republika Radziecka (1929–1991) 
lt	Tadžikijos Tarybų Socialistine Respublika (1929–1991) 

pl	Turkmeńska Socjalistyczna Republika Radziecka (1924–1991) 
lt	Turkmėnijos Tarybų Socialistine Respublika (1924–1991) 

pl	Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka (1922–1991) 
lt	Ukrainos Tarybų Socialistine Respublika (1922–1991) 

pl	Uzbecka Socjalistyczna Republika Radziecka (1924–1991) 
lt	Uzbekijos Tarybų Socialistine Respublika (1924–1991) 

pl	W latach 1940–1956 również istniała Karelsko-Fińska Socjalistyczna Republika Radziecka. 
lt	1940–1956 m. taip pat egzistavo Karelijos-Suomijos Tarybų Socialistine Respublika. 

pl	W latach 1922–1936 Armenia, Azerbejdżan i Gruzja były połączone w jedną Zakaukaską Federacyjną Socjalistyczną Republikę Radziecką. 
lt	1922–1936 metais Armėnija, Azerbaidžanas ir Gruzija buvo sujungtos i vieną Užkaukazės Tarybų Federacinę Socialistinę Respubliką. 

pl	Historia 
lt	Istorija 

pl	Ostatni imperator Rosji Mikołaj II władał do miesiąca marca 1917 roku, kiedy został odsunięty od władzy.  
lt	Paskutinysis Rusijos imperatorius Nikolajus II valdė iki 1917 m. kovo mėn., kai buvo pašalintas iš valdžios. 

pl	Została utworzona, krótko istniejąca republika, której rząd w miesiącu październiku 1917 roku obalił Lenin.  
lt	Įkurta trumpai gyvavusi demokratinė respublika, kurios vyriausybę 1917 m. spalio mėn. nuvertė Leninas. 

pl	Od 1917 do 1922 roku w większej części byłego rosyjskiego imperium istniała Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka (RFSRR), a inne republiki radzieckie, powstałe w tym samym czasie, były uznawane za niezależne od niej.  
lt	Nuo 1917 iki 1922 m. didžiojoje buvusios Rusijos imperijos dalyje gyvavo Rusijos Tarybų Federacinė Socialistinė Respublika (RTFSR), o kitos tarybinės respublikos, susikūrusios tuo pačiu metu, buvo laikomos nuo jos nepriklausomomis. 

pl	Po rewolucji październikowej rządzona przez bolszewików Radziecka Rosja długo była nieuznawana przez wielkie mocarstwa, jednak, po zakończeniu wojny domowej, sytuacja uległa zmianie. 
lt	Po Spalio revoliucijos bolševikų valdoma Tarybų Rusija ilgai buvo didžiųjų valstybių nepripažįstama, tačiau, pasibaigus pilietiniam karui, situacija pasikeitė. 

pl	Początek Związku to dzień 30 grudnia 1922 roku, kiedy Rosyjska Federacyjna Socjalistyczna Republika Radziecka zmusiła Zakaukaską FSRR, Białoruską SRR i Ukraińską SRR do podpisania aktu związkowego.  
lt	Sąjungos pradžia – 1922 m. gruodžio 30 d., kai Rusijos Tarybų Federacinė Socialistinė Respublika privertė Užkaukazės TFSR, Baltarusijos TSR ir Ukrainos TSR pasirašyti sąjungos aktą. 

pl	Dnia 18 września 1934 roku Związek Radziecki został przyjęty do Ligi Narodów.  
lt	1934 m. rugsėjo 18 d. Tarybų Sąjunga buvo priimta į Tautų Sąjungą. 

pl	Kiedy, bez wypowiedzenia wojny, Związek Radziecki dnia 30 listopada 1939 roku napadł na Finlandię, Liga Narodów dnia 14 grudnia 1939 roku usunęła ZSRS z organizacji i poleciła swoich członków do wspierania Finlandii. 
lt	Kai, nepaskelbusi karo, Tarybų Sąjunga 1939 m. lapkričio 30 d. užpuolė Suomiją, 1939 m. gruodžio 14 d. Tautų Sąjungos taryba pašalino TSRS iš organizacijos ir paragino savo nares remti Suomiją. 

pl	W trzecim dziesięcioleciu XX wieku w Związku Radzieckim, w dążeniu do wprowadzenia celów ekonomicznych nakazowych, zostały wprowadzone plany pięcioletnie, rolników rozpoczęto zapędzać do kołchozów. 
lt	XX a. trečiajame dešimtmetyje Tarybų Sąjungoje, siekiant įgyvendinti komandinės ekonomikos tikslus, įvesti penkmečio planai, valstiečiai pradėti varyti į kolūkius. 

pl	Przed drugą wojną światową ZSRS podpisał akt o nieagresji z Niemcami, w którem jednocześnie wspólnie podzielono się strefami wpływów w Europie Środkowej.  
lt	Prieš Antrąjį pasaulinį karą TSRS pasirašė nepuolimo sutartį su Vokietija, kuria taip pat pasidalino įtakos sferomis Rytų Europoje.  

pl	Na podstawie tego aktu ZSRS przypadła Litwa, która wraz z Łotwą i Estonią została zajęta w czerwcu 1940 roku, a w sierpniu – anektowana. 
lt	Pagal šio padalijimo sutartis TSRS atiteko ir Lietuva, kuri kartu su Latvija ir Estija buvo okupuotos 1940 m. birželį, o rugpjūtį – aneksuotos. 

pl	W roku 1941 jak Niemcy złamały akt o nieagresji, Związek Radziecki został wciągnięty w drugą wojnę światową, którą wraz z koalicjantami z Zachodu wygrał w roku 1945.  
lt	1941 m. Vokietijai sulaužius Nepuolimo sutartį, Tarybų Sąjunga įsitraukė į Antrąjį pasaulinį karą, kurį kartu su Vakarų sąjungininkais laimėjo 1945 m. 

pl	Po wojnie nastąpiła Zimna Wojna, w której Związek Radziecki był jedną z podstawowych stron zwaśnionych. 
lt	Po karo prasidėjusiame Šaltajame kare Tarybų Sąjunga buvo viena pagrindinių konfliktuojančių šalių. 

pl	W roku 1985 do władzy doszedł Michaił Gorbaczow, nastąpiły reformy (glasnost, perestroika), które zakończyły Zimną Wojnę i doprowadziły do pokojowego rozpadu państwa.  
lt	1985 m. į valdžią atėjus Michailui Gorbačiovui, prasidėjo reformos (glasnost, perestroika), užbaigusios Šaltąjį karą bei privedusios prie taikaus valstybės suirimo. 

pl	Państwo ostatecznie rozpadło się w grudniu 1991 roku – dnia 1 grudnia Ukraina w referendum opowiedziała się za niepodległością, dnia 8 grudnia zostało podpisane porozumienie białowieskie, dnia 21 grudnia podpisane w Ałma Acie protokoły i założona Wspólnota Niepodległych Państw WNP, dnia 25 grudnia podał się do dymisji Michaił Gorbaczow, dnia 31 grudnia państwo ostatecznie przestało istnieć, a jego kontynuatorem stała się Federacja Rosyjska. 
lt	Valstybė galutinai iširo 1991 m. gruodį – gruodžio 1 d. Ukraina referendume pasisakė už nepriklausomybę, gruodžio 8 d. pasirašytas Belovežo susitarimas, gruodžio 21 d. pasirašyti Alma Atos protokolai ir įkurta NVS, gruodžio 25 d. atsistatydino TSRS prezidentas Michailas Gorbačiovas, gruodžio 31 d. valstybė galutinai nustojo egzistuoti, o jos tęsėja tapo Rusijos Federacija.[1] 

pl	Gospodarka 
lt	Ekonomika 

pl	Rozwój gospodarki i polityka ekonomiczna [edytuj | edytuj kod] 
lt	Ekonomikos raida ir ekonominė politika [taisyti | redaguoti kodą] 

pl	Budowa Kanału Białomorskiego w roku 1932. 
lt	Baltosios jūros kanalo statyba 1932 m. 

pl	Elektrownia wodna na Dnieprze – największy obiekt energetyczny w Związku Radzieckim, rok 1947. 
lt	Dnepro hidroelektrinė – stambiausias energetikos objektas Tarybų Sąjungoje 1947 m. 

pl	Kolejki do kinoteatru w Charkowie, rok 1981. 
lt	Eilės į kino teatrą Charkove 1981 m. 

pl	Towary powszechnego użytku – roku 1983 w Wilnie w Zjednoczeniu Produkcyjnym im. Października wyprodukowano pierwszy piec elektryczny do wypiekania wafli. 
lt	Liaudies vartojimo prekė – 1983 m. Vilniaus Spalio gamybiniame susivienijime pagaminta elektrinė krosnelė vafliams kepti. 

pl	Gospodarka ZSRS przez długi czas była jedną z przodujących światowych gospodarek.  
lt	TSRS ekonomika ilgą laiką buvo viena iš pirmaujančių pasaulio ekonomikų.  

pl	W oparciu o krajowy produkt brutto KPB gospodarka ZSRS była drugą po Stanach Zjednoczonych Ameryki.  
lt	Pagal BVP dydį TSRS ekonomika buvo antra pasaulyje po Jungtinių Amerikos Valstijų[2]. 

pl	W niej produkowano 1/5 całej światowej produkcji przemysłowej. 
lt	Joje buvo pagaminama 1/5 viso pasaulio pramonės produkcijos. [3] 

pl	Do powstania ZSRS w roku 1922, w czasie wojny domowej, gospodarka przeszłego ZSRS została zorganizowana w oparciu o zasadę tymczasowego wojującego komunizmu.  
lt	Iki TSRS įkūrimo 1922 metais, pilietinio karo metu, ekonomika būsimose TSRS valstybėse buvo organizuojama laikinuoju karinio komunizmo principu.  

pl	W 1920 roku w Rosji został przygotowany pierwszy plan gospodarczy – „Plan elektryfikacji RFSRS”, który przygotowała Państwowa Komisja Rosji ds. Elektryfikacji. 
lt	1920 metais Rusijoje parengtas pirmas ekonominis planas – „RTFSR elektrifikacijos planas“, kurį parengė Valstybinė Rusijos Elektrifikacijos Komisija.  

pl	Ten plan bazował na haśle W. I. Lenina: „Komunizm – to władza rad plus elektryfikacja kraju” (Komunizm – to władza radziecka plus elektryfikacja całego kraju). 
lt	Šis planas rėmėsi V. I. Lenino iškeltu šūkiu: „Komunizmas – tai tarybų valdžia plius šalies elektrifikacija“. 

pl	W 1921 roku, pod koniec wojny, została ogłoszona Nowa Polityka Gospodarcza (NEP).  
lt	1921 metais, karui einant į pabaigą, buvo paskelbta Naujoji Ekonominė Politika (NEP’as).  

pl	W niej została zawarta wolność dla prywatnej inicjatywy i rynku.  
lt	Joje suteikta laisvė privačiai iniciatyvai ir rinkai.  

pl	Założony Bank Państwowy ZSRS, wyemitował pieniądze, wykonywał inne bankowe operacje, w ten sposób hamował szalejącą inflację. 
lt	Įsteigtas TSRS valstybinis bankas, leidęs pinigus, atlikęs kitas bankines operacijas, taip pažabodamas šuoliuojančią infliaciją. 

pl	W roku 1927, podczas XV zjazdu WKP(B) faktycznie postanowiono zakończyć politykę NEPu i zaprowadzić scentralizowaną, silną gospodarkę planową.  
lt	1927 metais, XV VKP (b) suvažiavimo metu faktiškai buvo nuspręsta užbaigti NEP’o politiką ir pradėta kurti centralizuotą, stiprią planinę ekonomiką.  

pl	Za jednostkę planowania przyjęto okres pięciolatki.  
lt	Planavimo vienetu pasirinktas penkmetis.  

pl	W ZSRS było razem 15 pięciolatek. 
lt	Iš viso TSRS buvo 13 penkmečių: 

pl	Pierwszy: 1928/29 - 1932/33; 
lt	Pirmasis: 1928/29 — 1932/33; 

pl	Drugi: 1933-1937; 
lt	Antrasis: 1933–1937; 

pl	Trzeci: 1938-1942 (został przerwany w wyniku rozpoczęcia się drugiej wojny światowej); 
lt	Trečiasis: 1938–1942 (nutrūko dėl prasidėjusio Antrojo pasaulinio karo); 

pl	Czwarty: 1946-1950; 
lt	Ketvirtasis: 1946–1950; 

pl	Piąty: 1951-1955; 
lt	Penktasis: 1951–1955; 

pl	Szósty: 1956-1960; 
lt	Šeštasis: 1956–1960; 

pl	Siódmy: 1961-1965 (w roku 1959 ogłoszony jako plan siedmioletni i rozpoczął się w roku 1959); 
lt	Septintasis: 1961–1965 (1959 m. paskelbtas septynmečiu ir prasidėjo 1959 m.); 

pl	Ósmy: 1966-1970; 
lt	Aštuntasis: 1966–1970; 

pl	Dziewiąty: 1971-1975; 
lt	Devintasis: 1971–1975; 

pl	Dziesiąty: 1976-1980; 
lt	Dešimtasis: 1976–1980; 

pl	Jedenasty: 1981-1985; 
lt	Vienuoliktasis: 1981–1985; 

pl	Dwunasty: 1986-1990; 
lt	Dvyliktasis: 1986–1990; 

pl	Trzynasty: 1991-1995 (w wyniku rozpadu ZSRS trwał tylko cztery lata). 
lt	Tryliktasis: 1991–1995 (dėl TSRS žlugimo jis truko tik vienerius metus). 

pl	Od Rewolucji Październikowej do czasu utworzenia Związku Radzieckiego rząd Rosji ogłaszał, że w kraju budowany jest socjalistyczny ekonomiczno-społeczny porządek [konieczne źródło].  
lt	Nuo Spalio revoliucijos iki Tarybų Sąjungos sukūrimo Rusijos vadovybė skelbė, kad šalyje kuriama socialistinė ekonominė-visuomeninė santvarka [reikalingas šaltinis].  

pl	Deklarowana zasadę socjalistyczną – „od każdego – według możliwości, każdemu – według pracy”.  
lt	Deklaruojamas socializmo principas – „iš kiekvieno – pagal galimybes, kiekvienam – pagal darbą“.  

pl	Socjalizm – to pierwsza faza komunizmu.  
lt	Socializmas – tai pirmoji komunizmo fazė.  

pl	Oficjalny cel Partii Komunistycznej było pobudowanie komunistycznego porządku na podwalinach socjalistycznego porządku. 
lt	Oficialus Komunistų Partijos tikslas buvo po socialistinės santvarkos pastatyti komunistinę santvarką. 

pl	W okresie władzy sprawowanej przez Stalina została przeprowadzona industrializacja i kolektywizacja, scentralizowana gospodarka i wprowadzona sroga jej kontrola.  
lt	Stalino valdymo metu šalyje buvo pravesta industrializacija ir kolektyvizacija, ekonomika centralizuota ir įvesta griežta jos kontrolė.  

pl	Całkowicie została zlikwidowana własność prywatna, w jej miejsca wprowadzono własność osobistą, społeczną (socjalistyczną) i kooperacyjną.  
lt	Visiškai panaikinta privati nuosavybė, vietoj jos įvesta asmeninė, visuomeninė (socialistinė) ir kooperatinė.  

pl	W roku 1937 został utworzony Oddział do Walki z Kradzieżą Mienia Socjalistycznego (ros. Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности, w skrócie ОБХСС ГУМ НКВД СССР), który karał za przestępstwa gospodarcze, spekulację oraz kradzież mienia socjalistycznego. 
lt	1937 metais įkurtas Kovos su Socialistinio Turto Grobstymu Skyrius (rus. Отдел по борьбе с хищениями социалистической собственности, sutrumpinimas ОБХСС ГУМ НКВД СССР), baudęs už ekonominių nusikaltimus, spekuliaciją, bei socialistinio turto grobstymą. 

pl	Przez długi czas za kradzież mienia socjalistycznego karano szczególnie srogo, nawet karą śmierci (w zależności od rozmiaru przestępstwa). 
lt	Ilgą laiką už socialistinio turto grobstymą buvo baudžiama itin griežtai, netgi mirties bausme (priklausomai nuo nusikaltimo mąsto). 

pl	Nikita Chruszczow podczas XXII zjazdu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego ogłosił, że zgodnie z planami [konieczne źródło] w 1980 roku w Związku Radzieckim powinna zostać stworzona baza ekonomiczna na rzecz komunizmu, a, zdaniem różnych ocen polityków [konieczne źródło], ustrój komunistyczny w Związku Radzieckim powinien zostać zbudowany w roku 2000. 
lt	Nikita Chruščiovas XXII TSKP suvažiavimo metu paskelbė, jog pagal planus[reikalingas šaltinis] 1980-aisias metais Tarybų Sąjungoje turėtų būti sukurta komunizmo ekonominė bazė, o, skirtingų politikų vertinimais[reikalingas šaltinis], komunistinė santvarka Tarybų Sąjungoje turėjo būti pastatyta 2000 metais. 

pl	W roku 1965, kiedy spowalniał się wzrost gospodarczy, została przeprowadzona reforma Kosygina.  
lt	1965 metais, lėtėjant ekonominiam augimui, buvo pravesta Kosygino reforma.  

pl	Został ona nazwana na cześć ówczesnego przewodniczącego Rady Ministrów Aleksieja Kosygina.  
lt	Ji buvo pavadinta tuometinio Ministrų tarybos pirmininko Aleksejaus Kosygino [4] garbei.  

pl	Na Zachodzie była znana jako reforma Lebermana – tak nazwano koncepcje tej reformy o rzeczywistego nazwiska jej autora (Евсей Григорьевич Либерман).  
lt	Vakaruose dar žinota kaip Libermano reforma – taip pavadinta šios reformos koncepcijos tikrojo autoriaus vardu (Евсей Григорьевич Либерман).  

pl	Po niej rozpoczął się okres zwany „Złotą pięciolatką” [konieczne źródło].  
lt	Po jos prasidėjo laikotarpis, vadinamas „Auksiniu penkmečiu“[reikalingas šaltinis].  

pl	Podczas ósmej pięciolatki (1966–1970 m.) gospodarka Związku Radzieckiego pod wszelkimi względami stabilnie rozwijała się i wyprzedzała większość światowych gospodarek [konieczne źródło].  
lt	Aštuntojo penkmečio metu (1966–1970 m.) Tarybų Sąjungos ekonomika visais atžvilgiais stabiliai augo ir lenkė daugumą pasaulio ekonomikų[reikalingas šaltinis].  

pl	Po „Złotej pięciolatce” gospodarska ZSRS coraz bardziej zaczęła zbliżać się do stagnacji. 
lt	Po „Auksinio penkmečio“ TSRS ekonomika vis labiau ėmė artėti prie stagnacijos. 

pl	W roku 1980 już były wyraźnie widoczne znaki nadciągającego kryzysu gospodarczego.  
lt	1980-aisias jau buvo aiškūs artėjančios ekonominės krizės ženklai.  

pl	W 1982 roku sekretarzem generalnym CK KPZR został Jurij Andropow, który postanowił uregulować gospodarkę ZSRS poprzez wprowadzenie surowej kontroli, która znikła w okresie Breżniewa.  
lt	1982 metais TSKP CK generaliniu sekretoriumi tapęs Jurijus Andropovas nutarė sureguliuoti TSRS ekonomiką, įvesdamas griežtą jos kontrolę, dingusią Brežnevo laikotarpiu.  

pl	Wprowadzono surową dyscyplinę pracy, rozpoczęto walkę z korupcją i kampania walki z przestępstwami gospodarczymi: łącznie zdymisjonowano 18 ministrów Rady Ministrów.  
lt	Įvesta griežta darbo drausmė, pradėta kovos su korupcija ir ekonominiais nusikaltimais kampanija: iš viso atleista 18 Tarybų Sąjungos ministrų.  

pl	On po raz pierwszy publicznie ogłosił fakty o ekonomicznej stagnacji i przeszkodach naukowych w budowie komunizmu w Związku Radzieckim.  
lt	Jis pirmąsyk viešai paskelbė faktus apie ekonominę stagnaciją ir mokslinius trukdžius Tarybų Sąjungos komunizmo statyboje.  

pl	W roku 1983 Andropow przerwał wszystkie programy badań nad bronią kosmiczną [konieczne źródło], ponieważ uważał, że nadmierne zbrojenie się i o niejasnych perspektywach badania były niepotrzebnym obciążeniem gospodarki Związku Radzieckiego. 
lt	1983 metais Andropovas nutraukė visų kosminių ginklų tyrimų programas[reikalingas šaltinis], nes manė, jog besaikis ginklavimasis ir neaiškių perspektyvų tyrimai buvo nereikalinga našta Tarybų Sąjungos ekonomikai. 

pl	W 1984 roku zastąpił go Konstantyn Czernienko. Ten był tak bardzo chory i stary (72 lata), większą część swojej władzy spędził w szpitalu. 
lt	1984 m. jį pakeitęs Konstantinas Černenka buvo itin ligotas ir senas (72 metų), didžiąją dalį savo valdymo praleidęs ligoninėje. 

pl	Dlatego tempo odradzania się gospodarki, w zestawieniu do czasów Andropowa, uległo spowolnieniu.  
lt	Todėl ekonomikos gaivinimo tempai, lyginant su Andropovo laikais, sulėtėjo.  

pl	Dalej przeprowadzano reformy: reformę szkolnictwa średniego, zmianę koryt rzek z północy w kierunku regionów suszy, umacnianie roli związków zawodowych w gospodarce. 
lt	Toliau vykdytos reformos: viduriniojo mokslo reforma, šiaurinių upių vagų nukreipimas į sausros regionus, profsąjungų vaidmens ekonomikoje didinimas. 

pl	W 1985 roku na sekretarza generalnego został wybrany przedstawiciel młodego pokolenia Michaił Gorbaczow, który był przeciwnikiem starej polityki gospodarczej.  
lt	1985 metais generaliniu sekretoriumi išrinktas jaunosios kartos atstovas Michailas Gorbačiovas, kuris buvo senosios ekonomikos politikos priešininkas.  

pl	On rozpoczął łańcuch reform gospodarczych, nazwanych „Przebudową” (ros. „перестройка“). 
lt	Jis pradėjo ekonominę reformų grandinę, pavadintą „Pertvarka“ (rus. „перестройка“). 

pl	W okresie „Pieriestrojki” stworzono warunki do tworzenia spółdzielni, później została zatwierdzona własność prywatna.  
lt	„Perestroikos“ metu sudarytos sąlygos kurtis kooperatyvams, vėliau įteisinta privati nuosavybė.  

pl	Wszystko to doprowadziło do całkowitego rozgardiaszu: system administracyjny nie był przystosowany do kontroli takiego rynku, nastąpiły masowe przestępstwa gospodarcze.  
lt	Visa tai privedė prie visiškos suirutės: administracinė sistema nebuvo pritaikyta tokio tipo rinkos kontrolei, prasidėjo masiniai ekonominiai nusikaltimai.  

pl	Konsekwencją rozgardiaszu to masowy deficyt i hiperinflacja, państwo wpadło w głęboki kryzys ekonomiczny, który zakończył się rozpadem Związku Radzieckiego. 
lt	Suirutės pasekmė – masinis deficitas ir hiperinfliacija, šalis pateko į gilią ekonominę krizę, pasibaigusią Tarybų Sąjungos žlugimu. 

pl	Doktryna ekonomiczna 
lt	Ekonominė doktrina 

pl	Oficjalnie Związek Radziecki bazował na ekonomii politycznej stworzonej w oparciu o marksistowsko-leninowską doktrynę.  
lt	Oficialiai Tarybų Sąjunga rėmėsi marksizmo-leninizmo principais sudaryta politine ekonomija.  

pl	Jednak w rzeczywistości K. Marks był krytykiem klasycznej ekonomii politycznej, a swojego nowego „ideału” rozwoju gospodarki on nie stworzył, tylko pozostawił bardzo abstrakcyjny opis gospodarki socjalistycznej w „Krytyce programu gotajskiego”. 
lt	Tačiau iš tikro K. Marksas buvo klasikinės politinės ekonomijos kritikas, o savo naujo „idealaus“ ekonominės raidos scenarijaus jis nesuformavo, tik paliko itin abstraktų socialistinės ekonomikos aprašymą „Gotos programos kritikoje“. 

pl	Tam uważał on, że komunizm składa się z dwóch faz – socjalizmu i komunizmu.  
lt	Čia jis teigė, jog komunizmas susideda iš dviejų fazių – socializmo ir komunizmo.  

pl	Zasada socjalizmu to „od każdego – według możliwości, każdemu – według pracy”, komunizmu zaś – „od każdego – według możliwości, każdemu – według potrzeb”. 
lt	Socializmo principas – „iš kiekvieno – pagal galimybes, kiekvienam – pagal darbą“, komunizmo – „iš kiekvieno – pagal galimybes, kiekvienam – pagal poreikius“. 

pl	Zagraniczni komuniści oraz nielegalna opozycja krytykowała gospodarkę ZSRS jako niesocjalistyczną.  
lt	Užsienio komunistai bei nelegali opozicija kritikavo TSRS ekonomiką kaip nesocialistinę.  

pl	Lew Trocki stworzył teorię, według której ZSRS „deformuje państwo robotnicze”.  
lt	Levas Trockis suformavo teoriją, pagal kurią TSRS – „deformuota darbininkų valstybė“.  

pl	Jego następca Tony Cliff w swoje książce „State Capitalism in Russia“ wyniósł teorię, że w Związku Radzieckim króluje gospodarka państwowego kapitalizmu. 
lt	Jo sekėjas Tony Cliff savo knygoje „State Capitalism in Russia“ iškėlė teoriją, jog Tarybų Sąjungoje vyrauja valstybinio kapitalizmo ekonomika. 

pl	Prób wyjaśnienia, jaka w rzeczywistości powinna być socjalistyczna gospodarka, również było wiele.  
lt	Bandymų atsakyti, kokia iš tikro turi būti socialistinė ekonomika, taip pat būta įvairių.  

pl	Jako przykład zachodnich gospodarek marksistowskich można podać francuskiego marksisty Michela Aglietty „szkołę regulacji“ (Régulation School), również „Ruch za radykalną gospodarkę polityczną“ (Union for Radical Political Economy), włoskiego marksisty Antonio Negri autonomizm. 
lt	Kaip vakarietiškų marksizmo ekonomikos pavyzdžius galima pateikti prancūzų marksisto Michel Aglietta „reguliavimo mokyklą“ (Régulation School), taip pat „Judėjimą už Radikalią Politinę Ekonomiją“ (Union for Radical Political Economy), italų marksisto Antonio Negri autonomizmą. 

pl	Przywódcy 
lt	Vadovai 

pl	Włodzimierz Lenin (1922–1924) 
lt	Vladimiras Leninas (1922–1924) 

pl	Józef Stalin (1924–1953) 
lt	Josifas Stalinas (1924–1953) 

pl	Nikita Chruszczow (1953–1964) 
lt	Nikita Chruščiovas (1953–1964) 

pl	Leonid Breżniew (1964–1982) 
lt	Leonidas Brežnevas (1964–1982) 

pl	Jurij Andropow (1982–1984) 
lt	Jurijus Andropovas (1982–1984) 

pl	Konstantin Czernenko (1984–1985) 
lt	Konstantinas Černenko (1984–1985) 

pl	Michaił Gorbaczow (1985–1991) 
lt	Michailas Gorbačiovas (1985–1991) 