Elizabeth Gaskell


Szara Dama

Na brzegu rzeki Neckar stoi młyn wodny, przy nim
ogródek, do którego uczęszczano na kawę, jak to jest w
zwyczaju w Niemczech. Położony na drodze z
Mannheimu do Heidelbergu młyn ten nie przedstawiał
ani wyjątkowo pięknego widoku, ani specjalnych ponęt;
ale za dobrze zbudowanym domem młynarza znajdował
się ogród, wprawdzie niezbyt umiejętnie utrzymany,
lecz pełen kwiatów, wierzb i altanek, ocienionych
pnączami. W każdej altance stał stolik pomalowany na
biało i kilka krzesełek.
Zaszłam tam w 184.. r. z kilkoma przyjaciółmi na
kawę. Stary, dobrej tuszy młynarz wyszedł powitać nas
uprzejmie, gdyż znał osobiście parę osób z naszego
kółka. Był to dobrze zbudowany człowiek o wesołym,
sympatycznym głosie i pogodnych, rozumnych oczach;
ubrany w garnitur z cienkiego sukna, sprawiał wraz z
całym otoczeniem dodatnie wrażenie. Drobiu różnego
rodzaju nie brakowało na dziedzińcu, należącym do
młyna, gdyż pożywienia było dużo, a młynarz całymi
garściami rzucał ziarno z worka; toteż kury i koguty
zlatywały się do niego. Ot i teraz drobiazg ten lazł mu
prawie pod nogi, a on z kieszeni rzucał im przysmaki,
co mu nie przeszkadzało wcale w rozmowie z nami i w
wydawaniu rozkazów służącej, ażeby nam szybko
przyniosła podwieczorek. Wszedł za nami do altanki
zobaczyć, czy czego nie zapomniano, po czym obszedł i
inne, ażeby sprawdzić, czy wszyscy goście są dobrze
obsłużeni; podczas tego spaceru ów zadowolony i
szczęśliwy człowiek pogwizdywał jedną z
najsmutniejszych melodii, jakie zdarzyło mi się słyszeć.
— Młyn ten, a raczej grunt — objaśnia ktoś ze
znajomych — od niepamiętnych czasów jest własnością
jego rodziny. Mówię grunt, bo już dwa razy młyn był
spalony przez Francuzów, toteż jeśli kto chciałby
doprowadzić Scherera do wściekłości, niech tylko
wspomni Francuzów.
W tej właśnie chwili młynarz, skończywszy
przegląd, schodził po schodkach z nieco wyżej
położonego ogródka do swego mieszkania, pogwizdując
wciąż ową tęskną nutę. Nie mieliśmy zatem
sposobności wywołania jego gniewu.
Zaledwie skończyliśmy pić kawę z dobrymi
ciasteczkami, kiedy grube krople deszczu zaczęły padać
na nasze liściaste pokrycie; krople te, zrazu rzadkie,
przemieniły się w ulewę, tak że wszyscy goście
spiesznie poczęli uciekać, jedni do oczekujących na
nich powozów, drudzy w poszukiwaniu innego
schronienia.
Na schodkach ukazał się młynarz z ogromnym
czerwonym parasolem, za nim córka i parę służących
uzbrojonych też w parasole.
— Wejdźcie, państwo, do domu, bardzo proszę! To
letnia burza, która równie prędko przeleci, jak przyszła.
Proszę za mną.
Skorzystaliśmy z zaproszenia i weszliśmy naprzód
do kuchni. Takiego szeregu błyszczących blaszanych i
miedzianych naczyń nigdy jeszcze nie widziałam, a
drewniane statki w niczym im nie ustępowały. Ceglana
podłoga była nieposzlakowanej czystości, gdyśmy tam
weszli, ale w przeciągu paru minut przybyli zabłocili ją
nie do poznania, co nie przeszkadzało gościnnemu
młynarzowi wprowadzać pod swoim parasolem coraz
nowych gości. Nawet psom wskazał legowisko pod
stołem.
Córka powiedziała coś do niego po niemiecku, na
co wesoło kiwnął głową, a wszyscy się roześmieli.
— Co ona mu powiedziała? — zapytałam.
— Żeby sprowadził jeszcze kaczki; ale doprawdy,
jeśli więcej osób przyjdzie, to się udusimy. Już
powietrze było parne przed burzą, a tu gromada ludzi w
przemoczonych ubraniach! Po prostu jesteśmy w łaźni;
spytam się, czyby nie można odwiedzić pani Scherer.
Mój przyjaciel udał się do córki z prośbą o
pozwolenie odwiedzenia jej matki, a po chwili
zaproszono nas do bardzo małego, ale jasnego saloniku,
z widokiem na Neckar. Posadzka była świecąca i mocno
wywoskowana. Wąskie wysokie lustra, odbijające
widok rzeki, biały porcelanowy piec ze starodawnymi
mosiężnymi ozdobami, kanapa kryta Utrechtem ze
stołem stojącym przed nią na włóczkowym ręcznie
wyszywanym dywaniku, wazon ze sztucznymi
kwiatami stojący na stole, stanowiły umeblowanie. Przy
saloniku tym była alkowa, w której na łóżku leżała
sparaliżowana żona młynarza, robiąc pończochę.
Mój przyjaciel prowadził z gospodynią rozmowę w
języku dla mnie niezrozumiałym, ja zaś rozglądałam się
wokoło i ujrzałam w ciemnym kąciku pokoju obraz,
którego przedtem nie spostrzegłam.
Był to portret nadzwyczaj pięknej młodej
dziewczyny, widocznie ze średniego stanu, o wyrazie
tak subtelnej wrażliwości, iż odczuwało się prawie, że
raził ją śmiały wzrok malarza, z jakim się w nią
wpatrywał. Ubiór jej wskazywał, iż musiała być
malowana w drugiej połowie zeszłego wieku.
— Proszę — rzekłam, korzystając z chwilowej
przerwy w rozmowie — niech się pan zapyta, czyj to
portret?
Znajomy mój powtórzył moje zapytanie i otrzymał
długą niemiecką odpowiedź, którą mi przetłumaczył.
— To jest portret ciotecznej babki młynarza —
rzekł, stanąwszy za moimi plecami, wpatrując się w
urocze oblicze — wprawdzie niezbyt artystycznie
malowany, ale z widocznie uchwyconym
podobieństwem. Patrz pani, tam na stronicy otwartej
Biblii wyryte nazwisko: ,,Anna Scherer 1778 r.”. Pani
Scherer mówi, że w rodzinna tradycja mówi, iż to
dziewczę o cerze liliowej i różanej zarazem, wskutek
doznanego przerażenia, tak straciło w jednej chwili
swoją świeżość, że przezwano je Szarą Damą. Żyła ona
podobno w nieustającej trwodze, ale pani Scherer nie
zna dokładnie jej losów, odsyła nas do męża, który
podobno posiada pamiętnik, pisany dla córki przez tę
osobę z portretu. Umarła tutaj, w krótkim czasie po
ślubie obecnych właścicieli. Chce pani, to możemy
prosić Scherera o ten pamiętnik.
— Ach, tak, bardzo byłabym z tego rada.
W tej właśnie chwili wszedł młynarz z
zawiadomieniem, że posłał do Heidelbergu po powozy,
bo niebo tak się naokoło zachmurzyło, iż całą noc może
trwać ulewa.
Podziękowawszy mu, zapytaliśmy o portret. Wyraz
jego twarzy zmienił się.
— Ciotka Anna — odrzekł — miała smutne życie,
a to przez jednego z tych piekielnych Francuzów.
Również jej córka cierpiała z tego powodu.
Nazywaliśmy ją kuzynką Urszulą. Była ona córką jej i
tego niegodziwca. Dzieci odpokutowują winy rodziców.
Pani chciałaby dowiedzieć się więcej? Mam tu jej
pamiętnik, napisany w celu usprawiedliwienia się przed
córką, dlaczego jej matka nie mogła się zgodzić na
małżeństwo Urszuli z ubóstwianym przez nią
człowiekiem. Pismo to wpłynęło na zerwanie tego
małżeństwa i Urszula, nie mogąc się pocieszyć po
stracie ukochanego, nie chciała wyjść za mąż, choć mój
ojciec chętnie byłby się z nią ożenił.
Mówiąc to, Scherer otworzył szufladę biurka i
przeszukawszy ją, wyjął zwitek papierów, które mi
wręczył z prośbą, żebym mu je odesłała po
przeczytaniu.
Tym sposobem dostał się do moich rąk rękopis,
który przetłumaczyłam, skróciłam i który tu podaję.
Zaczynał się on od rozpaczliwego błagania o
przebaczenie córki za ból, jaki musi jej zadać.
Widocznie pismo to wywołane było jakąś gwałtowną
sceną miedzy matką, córką i kimś trzecim; trudno by
jednak było w tym się połapać, gdyby nie poprzednie
objaśnienia młynarza.
„Nie kochasz dziecka twego, matko! Nie obchodzi
cię, iż rozdzierasz mu serce!” O Boże! Te słowa mojej
ukochanej Urszuli brzmieć mi będą w uszach aż do
śmierci. Jej zapłakane oblicze wciąż mam przed
oczyma! O dziecię moje, serca nie pękają z bólu, a życie
równie jest twarde jak ciężkie. Ale nie będę stanowiła
za ciebie; opowiem ci wszystko, a ty sama
zadecydujesz. Może się mylę, nigdy nie posiadałam
zbytniej mądrości, a życie stępiło mój umysł, lecz
rozum zastępowałam instynktem, a ten mi mówi, że nie
wolno ci zaślubić twojego Henryka. Być może, iż nie
mam słuszności; pragnęłabym tego, skoro chodzi tu o
twoje szczęście. Przeczytaj to pismo, poradź się księdza
i sama postanów. O jedno tylko proszę, żebyś nigdy ze
mną o tym, co przeczytasz, nie mówiła; wszelakie
pytania byłyby dla mnie torturą, gdyż odnowiłyby
wszystkie moje cierpienia.
Mój ojciec –– jak ci wiadomo –– posiadał młyn nad
Neckarem, w którym obecnie mieszka twój świeżo
odnaleziony wuj Scherer. Przypomnij sobie, z jakim
zadziwieniem przyjęto nas tam rok temu; z jakim
niedowierzaniem twój wuj patrzył na mnie, gdym mu
powiedziała, że jestem jego siostrą Anną, którą on już
miał za umarłą; jak musiałam ciebie umieścić pod moim
portretem, ażeby udowodnić niedające się zaprzeczyć
podobieństwo, oraz przypominać najdrobniejsze
szczegóły naszego dzieciństwa, kiedyśmy jako
szczęśliwe dzieci bawili się razem, zwyczaje naszego
ojca, nieomal słowa, któreśmy ze sobą zamieniali.
Nareszcie Fryc uwierzył; zawołał żonę i powiedział
jej, że jestem jego siostrą Anną, która ––choć bardzo
zmieniona –– powróciła do ojcowskiego domu. Nie
chciała wcale temu wierzyć, mierzyła mnie
podejrzliwym spojrzeniem, dopiero gdym ją zapewniła,
gdyż znałam dobrze Babettę, że żyję w dostatku i wcale
nie dla otrzymania wsparcia wróciłam do rodziny,
raczyła zapytać, i to zwracając się do męża, dlaczego
tak długo się ukrywałam i pozwoliłam, żeby ojciec i
brat mieli mnie za umarłą. Brat mój odpowiedział na to,
że wcale nie nalega, ażebym mu opowiadała wypadki
mojego życia, skoro na to nie mam ochoty; wystarcza
mu, że jestem jego ukochaną Anną, która była radością
jego młodości i będzie błogosławieństwem starości. Za
te słowa podziękowałam mu z głębi serca; widząc
jednak, do jakiego stopnia bratowa nie była mi rada,
postanowiłam zmienić powzięty przedtem zamiar
zamieszkania w Heidelbergu, coby mnie było zbliżyło
do brata. Prosiłam tylko Fryca, ażeby mi przyrzekł, iż w
razie mojej śmierci zaopiekuje się moją Urszulą jak
swoim własnym dzieckiem.
Ta Babetta Mueller była powodem wszystkich
moich nieszczęść. Była ona córką piekarza z
Heidelbergu i słynęła z urody, że zaś ja, jak to można
wnosić z mojego portretu, byłam też uznana jako
piękność, przeto Babetta uważała mnie za rywalkę.
Lubiła być podziwianą, gniewało ją, gdy nie dość ją
podziwiano. Zaś ja miałam ojca, brata, starą służącą
Kasię i głównego czeladnika Karola, którzy mnie
ubóstwiali; wszędzie też, gdzie się pokazałam,
wzbudzałam zachwyt i nazywano mnie piękną
młynarzówną".
Były to pogodne, szczęśliwe czasy. Kasia pomagała
mi w zajęciach domowych, stary kochany ojciec zawsze
był zadowolony ze wszystkiego; o ile bowiem był
wymagającym dla młynarczyków, o tyle pobłażliwym
dla nas kobiet. Lubił bardzo Karola, i jak dziś miarkuję,
życzył sobie, żebym go poślubiła, co się zgadzało z
pragnieniem czeladnika. Ten jednakże był gwałtowny
i szorstki, wprawdzie nie względem mnie, lecz
względem innych, więc go unikałam, co zapewne
musiało mu robić przykrość. W tym czasie Fryc ożenił
się i Babetta zajęła miejsce gospodyni w młynie. Nie
bardzo mnie obeszło ustąpienie z mojego stanowiska,
gdyż zarząd dużym gospodarstwem (co wieczór do
kolacji siadało nas jedenaścioro) sprawiał mi niejaką
trudność, ale zabolało mnie mocno, kiedy Babetta
zaczęła łajać niesłusznie moją wierną Kasię.
Zauważyłam też, że nastawała na Karola, żeby się
oświadczył i jak najprędzej zabrał mnie do swego
domu. Mój ojciec był stary i nie spostrzegał mojego
udręczenia. Im bardziej Karol starał się mi przypodobać,
tym bardziej go nie lubiłam; nie miałam wcale ochoty
do zamążpójścia.
Tak stały rzeczy, kiedy otrzymałam zaproszenie od
koleżanki, z którą żeśmy się bardzo lubiły, ażeby ją
odwiedzić w Karlsruhe. Co prawda, niezbyt wielką
miałam ochotę jechać, gdyż byłam nieśmiała i nie
lubiłam znajdować się między obcymi, ale Babetta
nalegała i w rezultacie mój wyjazd został postanowiony
poza moimi plecami; przedtem jednak ojciec i Fryc
zasięgnęli wiadomości o pani Ruprecht, matce mojej
przyjaciółki Zosi. Dowiedzieli się, iż była wdową po
jakimś urzędniku wielkiego księcia, że nie była bogata,
ale za to ze szlacheckiego rodu, bardzo szanowana i że
miała dwie córki. Wobec tego ojciec nie miał nic
przeciw mojemu wyjazdowi, Babetta gwałtem nań
namawiała i wywierała w tym kierunku wpływ na
mojego brata. Jedna tylko Kasia, a obok niej Karol byli
temu przeciwni, i właśnie ten jego w niezręczny sposób
ujawniony upór sprawił, że uległam namowom Babetty
i prośbom Zosi. Pamiętam, że drażniło mnie, iż Babetta
wtrącała się do tego, jakie suknie mam ze sobą zabrać, i
że za ojca pieniądze kupowała, nie zawsze w moim
guście, to czego w mojej toalecie brakowało.
W końcu opuściłam dom rodzicielski, a Fryc
odwiózł mnie na samo miejsce. Koleżanka moja
mieszkała w śródmieściu w niewielkim dziedzińcu, do
którego wejście było od ulicy na trzecim piętrze.
Przypominam sobie, jak małymi wydały mi się pokoiki,
a jednak zaimponowały mi swoją elegancją, mimo że na
meblach znać było ząb czasu. Pani Ruprecht była za
wielką damą dla mnie; wobec niej nie czułam się nigdy
swobodna, Zosia natomiast była równie jak kiedyś w
szkole miła, serdeczna, psująca mnie swoimi
pochwałami. Mała siostrzyczka trzymała się na uboczu,
nie narzucając nam swego towarzystwa.
Utrzymanie towarzyskich stosunków było jedynym
celem życia pani Ruprechtowej, a że po śmierci męża
znalazła się w bardzo trudnych warunkach
materialnych, przeto żałowała sobie w codziennym
życiu wszystkiego, byle na zewnątrz zachować pozory
dostatku, w zupełnym przeciwieństwie do zwyczajów
przyjętych w domu mojego ojca. Przypuszczam, że pani
Ruprechtowa niezbyt była rada z mojego przybycia, boć
trzeba było żywić jedną osobę więcej, ale Zosia tak ją o
zaproszenie mnie przez cały rok molestowała, że
wreszcie uległa; a była zbyt dobrze wychowana, ażeby
mi okazać niechęć.
Życie w Karlsruhe różniło się bardzo od tego, do
którego byłam przyzwyczajona w domu. Wstawano
później, oszczędzano na potrawach, mięso podawano
bez dodatków, za to ubrania były strojniejsze i trwały
ciągle wieczorne przyjęcia. Te bezustanne odwiedziny
nie były w moim guście. Robienie pończoch nie było
przyjęte, siadywałyśmy tedy w zwartym panieńskim
kółku, rozmawiając ze sobą, a tylko od czasu do czasu
któryś z panów odłączał się od radzącej przy drzwiach
grupy mężczyzn, przybliżał się na palcach z kapeluszem
pod pachą, i stając w trzeciej pozycji przed damą
wybraną, niskim ukłonem zapraszał ją do tańca.
Kiedy po raz pierwszy zobaczyłam tę ceremonię,
nie mogłam się powstrzymać od śmiechu, lecz nazajutrz
pani Ruprecht, która to spostrzegła, napomniała mnie
surowo:
— Na twojej zapadłej prowincji — rzekła do mnie
— nie mogłaś poznać zwyczajów francuskich i tych,
jakie są przyjęte na dworach, ale nie przystoi, żebyś się
z nich wyśmiewała.
Starałam się tedy jak najmniej uśmiechać w
towarzystwie. Pojechałam do Karlsruhe w 1789 roku;
wtedy, kiedy oczy wszystkich były zwrócone na
wypadki, jakie się rozgrywały w Paryżu; a jednak
zajmowano się w towarzystwie modami paryskimi
więcej niż polityką; zwłaszcza Ruprechtowa uwielbiała
wszystko, co z Francji pochodziło. W moim rodzinnym
domu przeciwnie – nie cierpiano Francuzów, i jedynym
zarzutem, jaki Fryc stawiał moim odwiedzinom, było to,
iż Ruprechtowa kazała się nazywać zamiast Frau,
Madame.
Pewnego wieczoru siedziałam z Zosią w
oczekiwaniu kolacji i chwili, kiedy wrócimy do swego
pokoju i będziemy się mogły z sobą nagadać, czego
nam pani Ruprecht stanowczo w towarzystwie
wzbroniła. Do pokoju weszli dwaj panowie, z których
widocznie jednego nikt nie znał, gdyż go bardzo
formalnie przedstawiono najpierw gospodyni domu, a
potem ogólnie całemu towarzystwu.
Nigdy wcześniej nie widziałam równie pięknego i
wytwornego człowieka. Miał naturalnie upudrowane
włosy, lecz można było wnosić z białości cery, że jest
blondynem. Rysy miał regularne i prawie za delikatne
jak na mężczyznę, a dwie muszki, jedna przy ustach,
druga pod okiem, stosownie do ówczesnej mody,
podnosiły jeszcze jego wdzięki. Ubranie miał niebieskie
przerabiane srebrem.
Byłam tak oczarowana jego postacią, że
uradowałam się, gdy gospodyni domu przyszła mi go
przedstawić. Okazało się, że nazywa się Monsieur de la
Tourelle. Zaczął ze mną rozmowę po francusku;
aczkolwiek doskonale rozumiałam, nie odważyłam się
odpowiadać w tym języku; przeszedł tedy na niemiecki.
Mówił nim z lekkim seplenieniem, które wydawało mi
się uroczym. Przed końcem wieczoru jednak, zmęczył
mnie trochę jego wyszukany, zbyt ugrzeczniony, pełen
słodyczy i przesadzonych komplementów, sposób
mówienia, który w dodatku zwrócił na nas uwagę
całego towarzystwa. Pani Ruprechtowa wszakże była
bardzo zadowolona, gdyż będąc próżna, lubiła, żeby już
jeśli nie jej córka, to przynajmniej przyjaciółka tejże,
robiła sensację; toteż przy pożegnaniu zamieniła z
panem de la Tourelle kilka uprzejmych słówek, z
których wniosłam, iż ów Francuz odwiedzi nas
nazajutrz. Myśl o tym może bardziej mnie przestraszyła,
niż ucieszyła, bo już miałam dosyć górnolotnych i zbyt
wymuskanych grzeczności tego arystokratycznego
młodzieńca. Wszelako pochlebiało mi mocno, iż pani
Ruprecht powiedziała, że go zaprosiła tylko przez
wzgląd na to, iż mnie tak nadskakiwał, a Zosia z
radosnym uniesieniem dodała, że podbiłam wstępnym
bojem serce tego dżentelmena.
Następnego dnia kazano mi się ubrać w
najładniejszą suknię, a i gospodynie wystroiły się na
jego przyjęcie. Swoją drogą, miałam ochotę wymknąć
się z saloniku, gdy usłyszałam jego głos w przedpokoju.
Po jego wyjściu pani Ruprechtowa powinszowała mi
podboju. Rzeczywiście, pan de Tourelle, zamieniwszy z
domownikami tylko tyle słów, ile konieczna grzeczność
wymagała, wyłącznie mną się zajmował i nieledwie sam
zaprosił się na wieczór, oznajmiając, iż przyniesie
najnowsze pieśni, które teraz wszyscy w Paryżu
śpiewali. Pani Ruprecht powiedziała mi, że cały ranek
biegała, ażeby zasięgnąć wiadomości o panu de
Tourelle. Posiadał on zamek i ziemię w Wogezach, a
oprócz tego duże dochody z innych źródeł; słowem –
według niej – stanowił świetną partię. Nie przychodziło
jej nawet do głowy, żebym mogła mu odmówić, i mam
to przekonanie, że gdyby ktoś równie majętny był się
starał o Zosię, to nie pytając jej o zdanie, byłaby ją
wydała, choćby nawet był stary i wstrętny w
przeciwieństwie do pana de Tourelle.
Tyle wydarzeń od tego czasu przeszło, iż nie
umiem sobie obecnie zdać sprawy, czy go kochałam.
Był ogromnie we mnie zakochany i niekiedy przerażał
mnie wybuchami swojej miłości. Wszyscy przy tym
byli zachwyceni jego uprzejmością, jego rzadkimi
zaletami i uważali mnie za najszczęśliwszą z dziewcząt.
Nigdy jednak nie czułam się swobodną w jego
towarzystwie i byłam zadowolona, kiedy odchodził,
choć z drugiej strony, kiedy go nie było, brakowało mi
jego towarzystwa. Przedłużał umyślnie swój pobyt w
Karlsruhe, ażeby się o mnie starać, obsypywał mnie
prezentami, lecz nie mogłam odmawiać, gdyż pani
Ruprecht na to nie pozwalała. Dary te były to
najczęściej stare kosztowne klejnoty, należące
widocznie do jego rodziny; a przyjmowanie ich
ścieśniało, mimo mej woli, węzły pomiędzy nami. W
owych czasach rzadko się zamieniało listy, i w tych
niewielu, jakie do domu pisałam, nie wspominałam o
panu de Tourelle, wszelako po jakimś czasie
dowiedziałam się ze zdumieniem, że pani Ruprecht
zawiadomiła ojca o świetnej partii, jaka mi się trafiła, i
prosiła go o przybycie na zaręczyny. Nie
przypuszczałam wcale, żeby aż tak daleko zaszło. Na tę
moją uwagę Ruprechtowa wybuchnęła oburzeniem:
— Jak to — rzekła — więc przyjmowałaś starania
pana de Tourelle, jego nadskakiwania, kosztowne dary,
a teraz wahasz się, czy wyjść za niego? Cóż to za
postępowanie!
Miała po części rację, tylko że ja byłam bardzo
młoda, niedoświadczona i nie miałam wielkiej ochoty
poślubienia pana de Tourelle, przynajmniej tak nagle.
Cóż tedy miałam zrobić, musiałam ulec woli silniejszej
od mojej.
Dowiedziałam się później, że były pewne trudności.
Oto ojciec i brat życzyli sobie, żebym wróciła do domu,
a moje zaręczyny i wesele odbyło się w starym młynie.
Wszelako pani Ruprecht, pan de Tourelle, a nade
wszystko Babetta, byli temu przeciwni. Tej ostatniej
zależało na tym, żeby uniknąć kłopotu, przy tym na
pewno była zazdrosna, żem robiła na pozór partię o tyle
świetniejszą. Niestety, gdyby to można wszystko
przeczuć i przewidzieć!
Zatem mój ojciec z bratem przyjechali na
zaręczyny. Mieli zatrzymać się w oberży w Karlsruhe
przez dwa tygodnie, po czym ślub miał się odbyć. Pan
de Tourelle zawiadomił mnie, iż musi na czas, dzielący
te dwie uroczystości, udać się do domu, w celu
załatwienia różnych interesów. Byłam z tego bardzo
rada, bo jego stosunek do mego ojca i brata nie podobał
mi się wcale. Wprawdzie był względem nich równie
grzeczny, jak względem całej rodziny Ruprechtów, ale
traktował ich z góry. Pewne obrzędy kościelne, do
których ojciec przywiązywał dużą wagę, raziły mojego
narzeczonego. Spostrzegłam też, iż Fryc uważał jego
przesadzone objawy uprzejmości za kpiny, i że jest tym
mocno zadraśnięty. Co do spraw majątkowych pan de
Tourelle okazał się tak bezinteresownym, że nie tylko
zadowolił, lecz wprost zadziwił, tak mojego ojca, jak
brata. Tylko ja jedna byłam obojętna na wszystko;
oszołomiona, zdesperowana, czułam się omotaną siecią,
w którą mnie własna nieśmiałość i słabość charakteru
wtrąciły i nie widziałam sposobu wydobycia się z tego
położenia. Przez te dwa tygodnie lgnęłam do moich
drogich jak nigdy przedtem; przy nich czułam się
swobodna, nie potrzebowałam uważać na każdy mój
ruch, każde słowo, z obawy ażeby nie być strofowaną
przez panią Ruprecht, lub napomnianą w nader
uprzejmy sposób przez pana de Tourelle.
Pewnego dnia wyznałam ojcu, że wolałabym nie
wychodzić za mąż i powrócić z nim do starego młyna;
przyjął to jednak bardzo niedobrze, uważał bowiem, że
obrzęd zaręczyn związał mnie już z moim narzeczonym.
Zadał mi wprawdzie kilka poważnych pytań, lecz moje
odpowiedzi nie polepszyły mego położenia.
— Czy wiesz o jakimś jego czynie, przez który
mogłoby ominąć was boskie błogosławieństwo? Czy
czujesz niechęć lub wstręt do niego?
Cóż mogłam na to odpowiedzieć? Wybąkałam
tylko, że zdaje mi się, iż nie dosyć go kocham, ażeby
zostać jego żoną, a mój biedny stary ojciec uważał to za
kaprys dziewczęcy, dla którego nie można było się
wycofywać, skoro już rzeczy zaszły tak daleko.
Ślub nasz zatem odbył się w zamkowej kaplicy,
dzięki zabiegom pani Ruprecht, która uważała to za
szczyt szczęścia. Stało się: byłam zaślubioną i po dwóch
dniach spędzonych w Karlsruhe na weselnych
uroczystościach, wśród nowych arystokratycznych
znajomości, pożegnałam się na zawsze z moim drogim
starym ojcem.
Prosiłam męża, żebyśmy przez Heidelberg
pojechali do jego zamku, lecz pod jego pozorną
zniewieściałością napotkałam taką stanowczość, jakiej
się nie spodziewałam. Odrzucił moją pierwszą prośbę i
to w sposób bezwzględny.
— Odtąd, moja Anno — rzekł –– będziesz się
obracała w zupełnie innym środowisku, zapewne od
czasu do czasu będziesz mogła wyświadczyć jakąś
uprzejmość swojej rodzinie, ale zażyłe z nią stosunki są
niepożądane i nigdy na nie nie pozwolę.
Lękałam się po tym odezwaniu zapraszać ojca i
brata, przy ostatnim jednak pożegnaniu zapomniałam o
obawie i gorąco prosiłam, żeby mnie wkrótce
odwiedzili; ale oni pokiwali na to smutnie głowami,
mówiąc, że interesy nie pozwalały im opuszczać domu,
że będziemy odtąd prowadzić odmienny tryb życia, że
obecnie ja już jestem Francuzką. W ostatniej chwili
ojciec, błogosławiąc mnie, wyrzekł wzruszonym
głosem:
— Gdybyś kiedyś, moje dziecko –– Boże uchowaj
–– była nieszczęśliwa, pamiętaj, że dom ojcowski
zawsze stoi przed tobą otworem.
Na te słowa już miałam zawołać:
–– O mój ojcze, mój drogi ojcze, zabierz mnie z
sobą! — kiedy uczułam obecność mego męża tuż przy
sobie. Objąwszy nas pogardliwym spojrzeniem, wziął
mnie za rękę i wyprowadził płaczącą ze słowami:
— Lepiej pożegnań nie przedłużać.
Jechaliśmy do zamku w Wogezach całe dwie doby,
gdyż drogi były niedobre. Podczas tej podróży był mi
całkowicie oddany, zdawało się, iż chciał najczulszą
troskliwością zatrzeć gorycz pożegnania. Cóż, kiedy
dopiero teraz odczuwałam w całej pełni przepaść, jaka
mnie oddzieliła od mojej przeszłości i od moich
ukochanych; to też nie byłam zbyt wesołą towarzyszką
nużącej podróży. W końcu mój żal, spowodowany
rozłąką z ojcem i bratem, tak zniecierpliwił pana de
Tourelle, że zaczął być względem mnie przykrym, co
mnie do reszty unieszczęśliwiło. Nie dziw też, że w tym
usposobieniu widok ,Les Rochers wydał mi się
ponurym. Z jednej strony zamek wyglądał jak sklecony
naprędce budynek na jakiś tymczasowy użytek; nie
zdobiły go ani drzewa, ani krzewy, natomiast mech
porastał kupy nieuprzątniętych kamieni i gruzu; z
drugiej zaś wznosiły się wysokie góry i skały, od
których miejsce to brało swoją nazwę, i oparty o nie stał
stary zamek, liczący kilka wieków.
Nie był on wielkim, ale malowniczym, i daleko
byłabym wolała w nim zamieszkać, niż w
wyświeconych, na wpół umeblowanych pokojach, jakie
naprędce urządzono w nowym budynku na moje
przyjęcie. Te dwie, niepasujące zupełnie do siebie
części zamku połączone były z sobą licznymi
korytarzami, ukrytymi drzwiami, w których nigdy nie
mogłam się zorientować. Pan de Tourelle zaprowadził
mnie do pokoi przygotowanych dla mnie i oddał je
uroczyście w moje posiadanie, przepraszając, że z
powodu pośpiechu nie mógł ich tak urządzić, jak byłby
sobie życzył; obiecywał wszelako, że w przeciągu kilku
tygodni nie będzie w nich brakowało nic, o czym by
najbardziej wymagająca właścicielka mogła zamarzyć.
Wieczorem, a było to jesienią, kiedy spostrzegłam
własne oblicze, odbijające się w lustrach obszernego
salonu, którego spora liczba świec nie była w stanie
należycie oświetlić, taki mnie lęk opanował, że
przytuliwszy się do męża, prosiłam go, żeby mnie
zabrał do pokoi, jakie zajmował przed ślubem. Choć
starał się przykryć to śmiechem, spostrzegłam, że był
rozgniewany i oparł się stanowczo mojemu życzeniu.
Musiałam tedy zostać w owym wielkim salonie, w
którym zdawało mi się, że otoczona jestem duchami
odbijającymi się w zwierciadłach. Miałam oprócz tego
buduarek trochę mniej ponury i sypialnię ze starymi
wypłowiałymi meblami. Tam też najchętniej
siadywałam, zamykając starannie wszystkie drzwi,
prócz tych, którymi przychodził pan de Tourelle ze
swoich pokoi, położonych w starej części zamku.
Widziałam, że go to drażniło i że zawsze starał się
wyciągnąć mnie do salonu, którego coraz bardziej nie
lubiłam, gdyż był oddzielony od reszty budynku długim
korytarzem, na który otwierały się wszystkie drzwi
moich pokoi. Korytarz ten zamykały ciężkie podwoje,
przykryte grubą kotarą tak, że nie dochodził do mnie
żaden odgłos z tego, co się działo w drugiej części
domu; rzecz prosta, że i służba nie mogła usłyszeć
mojego głosu.
Dla młodej dziewczyny, przyzwyczajonej do
wspólnego wesołego życia rodzinnego, takie
osamotnienie było wprost straszne; tym bardziej, że pan
de Tourelle, jako właściciel ziemski i zapalony
myśliwy, całe dnie a czasem i po kilka dni spędzał poza
domem. Nie byłam dumną i byłabym chętnie
rozmawiała ze służbą dla przerwania mojej samotności,
gdyby ta podobna była do naszej dobrodusznej
niemieckiej służby. Cóż, kiedy wszystkich tych
służących, od pierwszego do ostatniego, nie lubiłam,
nie mogąc sobie zdać sprawy, dlaczego. Niektórzy z
nich byli uprzejmi, lecz ich poufałość raziła mnie; inni
byli wprost niegrzeczni, traktowali mnie, jak gdybym
była nieproszonym gościem a nie żoną ich
chlebodawcy; a jednak tych drugich jeszcze wolałam
niż pierwszych. Główny kamerdyner należał do
ostatnich; bałam się go jak ognia, okazywał bowiem
niesłychaną pewność siebie i pewien rodzaj
podejrzliwości względem mojej osoby; niemniej pan de
Tourelle wysoko go cenił. Zauważyłam nawet, że
Lefebvre rządził poniekąd swoim panem, wtedy gdy
mnie się nie udawało mieć nad nim najmniejszego
wpływu. Uważał mnie za drogocenne cacko, które
pielęgnował, pieścił, ubóstwiał i starał się mu dogadzać,
ale niedługiego czasu potrzebowałam, ażeby dojść do
przekonania, że ani ja, ani może nikt nie mógł ugiąć
żelaznej woli tego na pozór tak delikatnego i prawie
zniewieściale wyglądającego człowieka. Nauczyłam się
lepiej czytać w tym pięknem obliczu i widziałam, jak
czasem z powodów, z których nie umiałam sobie zdać
sprawy, śmiertelna bladość pokrywała je, usta
wykrzywiały się kurczowo, a oczy rzucały stalowe,
złowrogie blaski. Za mało jednak miałam
przenikliwości, ażeby zdać sobie sprawę z tajemniczości
mojego otoczenia. Wiedziałam, że z punktu widzenia
światowego zrobiłam świetną partię, gdyż mieszkałam
w zamku i byłam otoczona gromadą służby;
wiedziałam, że pan de Tourelle kochał mnie na swój
sposób, że był dumny z mojej urody, bo mi to często
mówił; ale zarazem był zazdrosny, podejrzliwy i
autokratyczny. Czułam, że byłabym mogła się do niego
przywiązać, gdyby się był o to starał; ale byłam
nieśmiała z natury, a on mnie przestraszał wybuchami
gniewu, które, nawet wśród uniesień miłości, niezręczne
jakieś moje słowo lub westchnienie tęsknoty za ojcem,
nagle wywoływały.
Doszło do tego, że trwożliwie unikałam jego
towarzystwa; a i to nie uszło mojej uwagi, że im więcej
pan de Tourelle okazywał mi swoje nieukontentowanie,
tym więcej zdawało się to cieszyć Lefebvra. Przeciwnie,
gdy również bez powodu wracał mi swoją miłość,
kamerdyner zerkał na mnie złośliwie z ukosa i odzywał
się do swego pana bez żadnego uszanowania.
Zapomniałam zaznaczyć, że mój mąż okazywał mi
pewną pogardliwą litość z powodu obawy, jaką
wzbudzał we mnie wielki a ponury salon. Napisał więc
do magazynierki, która dostarczyła mi wyprawę z
Paryża, ażeby wyszukała odpowiednią dla mnie, w
średnim wieku pannę służącą, która by się zajęła moją
toaletą, a w potrzebie mogła mi dotrzymywać
towarzystwa.
Przysłana z Paryża pokojówka była Normandką i
miała na imię Amanda. Była to wysoka, piękna, choć
nieco chuda czterdziestoletnia kobieta. Polubiłam ją od
pierwszego wejrzenia, gdyż była dla mnie uprzejmą, bez
poufałości, przy tym całe jej zachowanie tchnęło
naturalnością i szczerością, do której byłam
przyzwyczajona od dzieciństwa, a której mieszkańcom
Les Rochers tak bardzo brakowało. Pan de Tourelle
zlecił jej, żeby stale przebywała w buduarku i była na
każde moje zawołanie; przy tym żeby mnie zastępowała
w zarządzaniu domem.
Uwaga, jaką zrobił pan de Tourelle w niespełna
kilka tygodni, że jako wielka dama zanadto byłam
poufałą z moją panną służącą, była zupełnie słuszna.
Nie można się temu dziwić, urodzeniem byłyśmy sobie
prawie równe: ona –– córka normandzkiego krawca, i ja
–– córka niemieckiego młynarza; przy tym czułam się
tak osamotnioną! Trudno było dogodzić memu mężowi.
Wszak sam napisał, żeby przysłano osobę, która by mi
mogła dotrzymywać towarzystwa, teraz zaś był o nią
zazdrosny i złościł się, że śmiałam się z jej wesołych
piosneczek i zabawnych konceptów, podczas gdy w
jego obecności byłam zbyt zatrwożoną, żeby się móc
uśmiechnąć.
Od czasu do czasu, mimo złej drogi, jakaś rodzina z
sąsiedztwa przyjeżdżała do nas w odwiedziny w ciężkiej
karecie, była też mowa o wyjeździe do Paryża, jak tylko
się tam uspokoi; poza tym cały pierwszy rok mojego
małżeństwa zeszedł jednostajnie; jedynym
urozmaiceniem były niespodziewane wybuchy gniewu,
to znów gwałtownej miłości ze strony pana de Tourelle.
Jednym z powodów, dla których tak polubiłam
towarzystwo Amandy, było i to, że podczas gdy
wszyscy mieszkańcy zamku wzbudzali we mnie
przestrach, ona nie bała się nikogo. Śmiało rozmawiała
z Lefebvem, który ją za to szanował, a nawet stawiała
czoło mojemu mężowi, zachowując przy tym należny
mu szacunek. Mimo dosyć ostrego języka z innymi,
względem mnie pełną była najczulszej tkliwości, a to
tym bardziej, że wtajemniczona była w to, o czym
jeszcze nie śmiałam panu de Tourelle powiedzieć; a
mianowicie że spodziewałam się zostać matką; nadzieja
tego wypadku roztkliwiała tę kobietę, która już nie
spodziewała się mieć kiedykolwiek własnych dzieci.
Znów nadeszła jesień. Już pogodziłam się z moim
mieszkaniem, nowy budynek nie wyglądał już tak
ponuro, kamienie i gruzy były uprzątnięte i pan de
Tourelle kazał mi urządzić mały ogródek, w którym
starałam sie hodować te kwiaty, do których byłam
przyzwyczajoną od dzieciństwa. Poustawiałyśmy z
Amandą meble według naszego gustu, pan de Tourelle
sprowadzał od czasu do czasu jakiś elegancki sprzęt w
celu zrobienia mi przyjemności, słowem oswoiłam się z
moim pozornym więzieniem w części zamku, którego
drugiej połowy nigdy nie zwiedziłam. Było to w
październiku, dnie były piękne, lecz już krótkie, pan de
Tourelle wyjechał był do swoich drugich oddalonych
dóbr, do których jeździł tak często, zabierając ze sobą
Lefebvra i zapewne kilku innych służących, jak to
zwykł był czynić. Czułam się swobodną w jego
nieobecności, lecz zaczęłam to sobie wyrzucać,
zastanawiając się, iż był on ojcem mojego przyszłego
dziecka; starałam się wmówić w siebie, że to jego
wielka miłość dla mnie powodowała zazdrość, wskutek
której nie pozwalał mi mieć żadnej styczności z moim
drogim ojcem.
Przechodziłam myślą wszystkie troski, ukryte za
tym pozornie tak świetnym stanowiskiem; zdawałam
sobie doskonale sprawę, że nikt tu o mnie nie dbał prócz
mego męża i Amandy. Jako cudzoziemka i
parweniuszka nie byłam lubiana przez tych nielicznych
sąsiadów, którzy nas odwiedzali. Co zaś do służby, to
żeńska jej część była śmiała aż do zuchwalstwa, udając
względem mnie uszanowanie, pod którym aż nadto
przebijały kpiny; męska zaś wyglądała tak dziko, że
nawet nie wahała się hardo przemawiać do pana de
Tourelle; ale też i on trzymał ich ostro i karał niekiedy z
wielkim okrucieństwem. Starałam się wmówić sobie, że
mąż mój naprawdę mnie kochał, choć były to co prawda
tylko dorywcze napady egoistycznej miłości, i czułam,
że nie byłby poświęcił najmniejszego swego kaprysu
dla zastosowania się do mojego życzenia. Znałam już
dobrze niezłomność woli tych wąskich delikatnych ust i
złowrogi blask stalowych oczu. Wystarczało, ażebym
kogo polubiła, ażeby on go znienawidził. Tak dumając i
biadając nad swoim losem, w ów ponury wieczór
październikowy, starałam się zwrócić myśli na ten nowy
węzeł, który miał być łącznikiem pomiędzy mną i
mężem, wyrzucałam sobie moją niewdzięczność, przy
czym łzy puściły mi się z oczu. Amanda starała się
rozerwać mnie opowiadaniem o Paryżu, o strojach i
różnych drobnostkach, a choć jej słowa tchnęły pustotą,
widziałam, jak poważnie, przenikliwie i troskliwie we
mnie się wpatrywała. Wreszcie dorzuciła drew na
kominek i zapuściła jedwabne kotary na odsłonięte
dotąd okna, którymi zaglądał księżyc, przypominając mi
dom rodzinny i zwiększając tęsknotę.
Amanda obchodziła się ze mną jak niańka z
dzieckiem.
— No, teraz niech się pani zabawi z kotkiem —
rzekła — a ja pójdę powiedzieć, by podano kawę.
Rozgniewałam się, iż uważała mnie za
rozgrymaszone dziecko, które kociak pocieszy. Nie
zwierzając się ze wszystkiego, opowiedziałam część
moich trosk wcale nieurojonych; poznałam z jej miny,
że poczciwa dusza więcej wiedziała niż to, co jej
mówiłam, i że tylko z życzliwości dla mnie wspomniała
o kocie.
Zwierzyłam jej się, że już tak dawno nie miałam
wiadomości od ojca, który był stary i może go już nie
zobaczę, że nigdy nie przypuszczałam idąc za mąż, iż
tak zupełnie z nim się rozłączę; opowiadałam też o
moim rodzinnym domu i o mojej młodości i to mi ulgę
przyniosło.
Amanda słuchała ze współczuciem, zwierzyła się
też z niektórych wypadków i zmartwień swojej
przeszłości, po czym poszła po kawę, którą dawno
powinni byli mi przynieść, ale w nieobecności męża,
służba mało się o mnie troszczyła.
Niebawem wróciła, niosąc kawę z ciastem.
— Niechże pani je, trzeba się odżywiać. Ci, co
dużo jedzą, są może w dobrym humorze. Przy tym mam
dobrą nowinę dla pani: oto zobaczyłam w kuchni na
stole duży pakiet listów, które świeżo nadeszły ze
Strassburga, a wiedząc jak pani zależy na wiadomości z
domu, rozwiązałam sznurek, patrząc, czy nie ma jakiego
listu z Niemiec. Akurat znalazłam jeden, kiedy wpadł
lokaj, wytrącił mi go z ręki i nawymyślał za to, że
ważyłam się odwiązać listy. Powiedziałam mu, że
szukałam listu do pani i że zdaje mi się, iż jeden
nadszedł. Na to zaczął kląć, mówiąc, że to do mnie nie
należy, że ma stanowczy rozkaz, ażeby w nieobecności
pana wszystkie listy zanosić do jego gabinetu.
 Nigdy dotąd w nim nie byłam, choć znajdował się
obok garderoby mojego męża.
Zapytałam Amandę, czy mi ten list przyniosła.
— Nie — odrzekła — mogłabym życie utracić,
opierając się takiemu chamowi jak ci, którzy nas
otaczają. Wszak nie ma jeszcze miesiąca, jak Jakub
zasztyletował Walentego za jakąś drobnostkę. Pamięta
pani tego ładnego chłopca, Walentego, co przynosił
drzewo do sali. Leży już biedak w grobie, a choć
rozpuszczono we wsi wiadomość, że popełnił
samobójstwo, mieszkańcy zamku wiedzą dobrze, jak to
było. Niech się pani nie lęka, Jakuba już nie ma,
niewiadomo, gdzie poszedł; ale z takimi ludźmi nie
można się sprzeczać. Jutro wróci pan, nie będzie więc
pani długo czekała na list.
Lecz ja nie mogłam wytrzymać do jutra. Tam był
list! Może ojciec był chory? Może umierał i pragnął
widzieć córkę przed śmiercią! Tym podobne myśli nie
dawały mi spokoju. Na próżno Amanda uspokajała
mnie; mówiła, że może się omyliła, gdyż niedobrze
czytała niedrukowane pismo, a tylko rzuciła okiem na
adres. Nic nie pomagało, nie chciałam ruszyć
podwieczorku, załamywałam ręce i wołałam z płaczem
o list z domu. Amanda starała się trafić mi do rozsądku
z wielką cierpliwością, to znów poczęła mnie łajać, w
końcu zmęczona moim uporem, przyrzekła, że jeśli się
uspokoję i zjem kolację, to jak służba pójdzie spać,
spróbujemy dostać się do gabinetu męża.
Postanowiłyśmy tedy czekać, aż się wszystko w domu
uciszy i wtedy pójść razem na poszukiwanie listu.
Wszak w tym nie było nic zdrożnego, a jednak
obawiałyśmy się uczynić to otwarcie.
Przyniesiono kolację. Składała się z kuropatw,
chleba, owoców i kremu. Pamiętam, że kawę
wylałyśmy przez okno, a ciasto schowałyśmy, ażeby
służba nie gderała, że przysyłam po podwieczorek, a do
ust go nie biorę. Tak mi szło o to, żeby prędko wszyscy
spać poszli, że powiedziałam lokajowi, że może nie
sprzątać po kolacji i iść sobie do łóżka. Nareszcie gdy
się wszystko uciszyło, przezorna Amanda kazała mi
jeszcze jakiś czas poczekać. Po jedenastej wyszłyśmy
na palcach z salonu.
Zamek, niegdyś forteca, zawieszony był na
szczycie skały, sterczącej na zboczu góry, i musiał
wówczas przypominać sławne nadreńskie zamki.
Później jednak dodano przybudówkę, z której widok był
wspaniały na rozciągającą się w dali wielką równinę
Francji. Nowy ten budynek, położony na najbardziej
urwistej stronie skały, spod której góra w bok się
usuwała, miał kształt wydłużonego trójkąta. Moje
pokoje zajmowały najwęższą jego stronę. Front starego
zamku dochodził aż do drogi, ciągnącej się znacznie
niżej; tam były kancelaria, pokoje służbowe, a noga
moja nigdy tam nie postała. Tylne skrzydło, uważając
moje mieszkanie za centrum, obejmowało szereg
ciemnych, ponurych pokoi, góra bowiem i gęste
sosnowe lasy, jakimi była obrośnięta, nie dopuszczały
słonecznego światła; lasy te oddalone były tylko o kilka
łokci od okien. Jednak właśnie tam na małej
płaszczyźnie, położonej na występie skały, mój mąż
urządził dla mnie ogródek. Mój sypialny pokój był w
samym rogu trójkąta, mogłam z niego bez
niebezpieczeństwa wyjść przez okno do ogródka,
podczas gdy okna innych pokoi były o jakieś sto łokci
nad gruntem. Idąc dalej prawą stroną, dochodziło się
do starego zamku, w którym pokoje mego męża się
znajdowały. Sypialnia sąsiadowała z moją, garderoba
położona była za nią i to było wszystko, o czym
wiedziałam; gdyż ile razy miałam ochotę zapuścić się
dalej (co w pierwszych czasach po ślubie mi się
zdarzało), ażeby zwiedzić zamek, którego niby byłam
panią, tyle razy albo pan de Tourelle albo kto ze służby
pod tym lub owym pozorem zawracał mnie z drogi.
Mąż mój nie pozwalał mi również ani wyjeżdżać, ani
wychodzić samej na spacer ze względu, że drogi były
niepewne w owych niespokojnych czasach.
Przychodziło mi nawet do głowy, iż ten mały ogródek,
jedyne miejsce gdzie mogłam użyć trochę ruchu i
odetchnąć świeżym powietrzem, umyślnie był na tym
nieodpowiednim gruncie urządzony, żeby każdy mój
ruch mógł być kontrolowany z okien pana de Tourelle,
gdyż tylko z jego pokoju można było wchodzić do
ogródka.
Wiadomym mi jednak było, że za garderobą
znajdował się prywatny gabinet mojego męża; z mojego
zatem narożnego sypialnego pokoju trzeba było przejść
przez sypialnię i garderobę pana de Tourelle, ażeby
dojść do tego gabinetu. Z tych jednak wszystkich pokoi
inne drzwi prowadziły do długiego korytarza, z którego
okna wychodziły na wewnętrzny dziedziniec. Nie
zastanawiając się nad tym, udałyśmy się tam przez
pokoje, ale zastałyśmy drzwi prowadzące z garderoby
do gabinetu zamknięte. Nie pozostawało nam tedy jak
zawrócić się i przejść przez korytarz.
Przechodząc przez garderobę męża, w której byłam
po raz pierwszy, poczułam delikatny zapach pachnideł i
porozstawiane wytworne przybory toaletowe,
wykwintniejsze nawet od tych, jakimi mnie obdarzył.
Sam pokój mniejszy był od mojego i na nim kończyła
się przybudówka; dalsze pokoje znajdowały się w
starym zamku. Okna i drzwi z głębokimi wnękami z
powodu nadzwyczajnej grubości murów były jeszcze
osłonięte ciężkimi firankami i portierami tak, że
najmniejszy szmer nie mógł dochodzić z jednego
pokoju do drugiego.
Wchodząc do korytarza, przysłoniłyśmy prawie
zupełnie świecę, z obawy żeby ktoś z czuwającej
jeszcze może służby nie dojrzał światła w części zamku,
do której tylko wchodził pan domu. Obawa moja była
tym uzasadniona, iż miałam przekonanie, że cała służba
prócz jednej Amandy stale szpiegowała każde moje
poruszenie. Paliło się światło na piętrze. Amanda
spostrzegłszy to, chciała, żebyśmy się cofnęły, ale ja,
taka zwykle bojaźliwa, tym razem nie uległam. Chęć
otrzymania wiadomości o ojcu tak mnie opanowała, że
nie dałam się powstrzymać; tym bardziej, że nie
widziałam w tym nic złego, że wchodzę do pokoju
własnego męża po list mojego ojca. Miałam też za złe
Amandzie jej –– jak nazwałam –– tchórzostwo, a ona
biedactwo miała poważne powody do obawy, gdyż
zmiarkowała, w jakiem potwornym znajdujemy się
środowisku, o czym ja nie miałam pojęcia. Poszłyśmy
tedy naprzód, drzwi od gabinetu były zamknięte, lecz
klucz tkwił w zamku. Przekręciłam go i weszłyśmy do
pokoju; białe koperty listów rozłożonych na stole
uderzyły moje oczy. Biegłam skwapliwie, ażeby
pomiędzy nimi odszukać ukochane pismo, gdy wtem
jakiś przeciąg zagasił świece i znalazłyśmy się w
ciemności. Amanda radziła, żeby zebrać listy po
omacku, wrócić z nimi do mego salonu i, zatrzymawszy
list do mnie zaadresowany, odnieść resztę na miejsce; ja
jednak prosiłam, aby poszła do mnie, zapaliła tam
świecę i z nią wróciła. Zostałam tedy sama w ciemnym
pokoju. Z tego co zauważyłam, zanim świeca zgasła, i z
tego com rozeznała, gdy moje oczy powoli przywykły
do ciemności, spostrzegłam tylko duży stół z
przyborami do pisania, przykryty ciężką serwetą
spadającą aż do ziemi, stojący przy ścianie po środku,
oparta o niego, ręką dotykając listów, stałam z twarzą
obróconą do okna, przez które przebijał się zaledwie
słaby blask księżyca. Upłynęło nie więcej nad parę
minut od odejścia Amandy, kiedy jakiś cień ukazał się,
zasłaniając ów blask, i usłyszałam wyraźnie cichy lecz
wyraźny szelest uczyniony przez kogoś, usiłującego
otworzyć okno.
W śmiertelnym strachu, gdyż tylko złoczyńcy
mogli się o tej porze i w taki sposób dostawać do domu,
chciałam uciekać, lecz wstrzymała mnie obawa, że moje
kroki i hałas otwieranych drzwi nie ujdą uwagi
przybyszów. Przyszło mi też do głowy ukryć się za
kotarą we wnęce, dzielącej drzwi gabinetu od
garderoby, czułam jednak, że zemdleję, zanim tam
dojdę. Przykucnęłam więc na podłodze i wsunęłam się
pod stół, w nadziei że serweta ukryje mnie przed
bandytami. Nie byłam w stanie opanować wzburzonych
zmysłów; w obawie, aby nie zemdleć, lub nie krzyknąć,
wpiłam zęby w rękę tak, że pozostał mi na całe życie
znak, który zwracał twoją uwagę, moja córko. Silny ból
dopomógł do opanowania trwogi. Zaledwie się
schowałam, otwarto okno i trzech mężczyzn wskoczyło
do pokoju. Stanęli tak blisko mnie, że ich buty prawie
mnie dotykały; śmieli się i szeptali między sobą. Byłam
zbyt oszołomiona, żeby zrozumieć ich słowa, ale
rozpoznałam śmiech mojego męża, syczący i drwiący,
podczas gdy kopnął nogą jakiś ciężki przedmiot, który
dwaj jego towarzysze położyli koło stołu, tak blisko
mnie, że jego kopnięcie mnie dosięgło. Ulegając
dziwnemu uczuciu ciekawości, wyciągnęłam nieco dłoń
by się przekonać, co koło mnie leży, i o zgrozo!
Natrafiłam na zaciśniętą zimną rękę trupa!
Dziwna rzecz, że to właśnie przywróciło mi
przytomność umysłu. Zaczęłam rozmyślać, w jaki
sposób przestrzec Amandę: niestety, nic zrobić nie
mogłam; łudziłam się nadzieją, że może usłyszy głosy
tych, którzy, miotając straszne przekleństwa, próbowali
rozkrzesać światło. Wtedy usłyszałam jej kroki na
zewnątrz, coraz bardziej się zbliżały. Z mojej kryjówki
dojrzałam światło, przeciskające się przez szczelinę
drzwi, przy których stanęła. Oni także usłyszeli, bo
umilkli, i sądzę, że również jak ja oddech wstrzymali.
Wreszcie otworzyła drzwi ostrożnie, ażeby nie zgasić
świecy i... nastała chwila milczenia. Po czym
usłyszałam skrzypienie butów od polowania mojego
męża, który zbliżywszy się do niej tak, żeby swoją
osobą zakryć ciało rozciągniętego człowieka, rzekł:
— Czy mogę zapytać, Amando, co cię sprowadza
do mojego gabinetu?
Widok nieboszczyka, leżącego tuż przy mnie,
zmroził mi krew w żyłach. Czy Amanda go spostrzegła,
tego nie wiem i nie mogłam dać jej żadnego znaku.
Odpowiedziała głosem cichym, mocno zmienionym
lecz dosyć pewnym, że przyszła po list, który, o ile jej
się zdaje, nadszedł z Niemiec do pani.
Poczciwa Amanda! Ani jednym słowem nie
zdradziła mojej obecności. Pan de Tourelle zaklął i
zagroził jej. Nie pozwalał — rzekł — nikomu wtrącać
się do swoich interesów; gdyby list przyszedł, jego to
rzecz oddać go pani lub nie oddać; Amanda zaś ma
pamiętać, iż jest to pierwsze ostrzeżenie, ale i ostatnie.
Mówiąc to odebrał jej z rąk świecę i wypchnął ją za
drzwi.
Przez ten czas jego towarzysze starali się zasłaniać
sobą leżącego trupa. Usłyszałam, jak za nią drzwi na
klucz zamykano, wszelka nadzieja ucieczki była
stracona, wzdychałam tylko, żeby to, co się stać miało,
nastąpiło jak najprędzej, gdyż czułam, iż moje nerwy
dłużej nie wytrzymają. Jak tylko zmiarkowali, że
oddaliła się o tyle, iż już nie może ich słyszeć, obydwaj
mężczyźni napadli na mego męża z najostrzejszymi
wymówkami, że jej nie zatrzymał, nie uwięził, a nawet
nie zabił, utrzymując, że widzieli jak jej oczy
zatrzymały się na trupie, którego znów obecnie pan de
Tourelle kopał w napadzie złości. Mimo że mówili do
niego jak do sobie równego, zauważyłam w ich głosie
rodzaj obawy; zapewne był ich dowódcą. Odpowiedział
drwiąco, że ciężko dać sobie radę, gdy się ma do
czynienia z głupcami, że założyłby się, iż Amanda
mówiła prawdę, a była wystraszoną z powodu
obecności swego pana, którego nie spodziewała się
zastać, że na pewno rada, że skończyło się na
wyrzuceniu za drzwi, pobiegła do swojej pani, której on
łatwo wytłumaczy, dlaczego tak nagle wrócił w nocy.
Lecz jego towarzysze zaczęli mnie przeklinać,
utrzymując, że pan de Tourelle, odkąd się ożenił, był do
niczego, że tylko się stroi, perfumuje i mizdrzy, że oni
byliby mogli mu wynaleźć dwadzieścia ładniejszych i
rozumniejszych ode mnie dziewcząt. Odpowiedział im,
że mu się podobam i że to wystarcza. Podczas tej
rozmowy coś robili z nieboszczykiem, czego dojrzeć nie
mogłam, a byli tym tak zajęci, że chwilami przerywali
rozmowę. Wreszcie rzucili go znów na podłogę i
poczęli się kłócić; drażnili mojego męża w najwyższy
sposób, doprowadzeni do wściekłości jego drwinami,
kpinami i szyderskim śmiechem.
Tak jest: podnosząc głowę swojej nieszczęsnej
ofiary, którą zamierzał obedrzeć z wszystkiego, co
miało jakąkolwiek wartość, on nie wahał się śmiać i
dowcipkować, jak ongi w Karlsruhe w salonie pani
Ruprecht. Trwogę wzbudzał we mnie i nienawiść.
Nareszcie, zniecierpliwiony widać ich docinkami,
wyrzekł zimnym i stanowczym głosem:
— No i po co tyle próżnej gadaniny, kiedy wiecie
doskonale o tym, że z chwilą, w której bym przypuścił,
że moja żona czegokolwiek domyśla się, przestałaby
istnieć. Przypomnijcie sobie Wiktorynę. Za to, że nie
słuchając mojej rady trzymania języka za zębami,
pozwoliła sobie na niewczesne żarty z moich spraw,
wyprawiłem ją w drogę... dalszą niż do Paryża.
— Tak, ale ta jest wcale niepodobna do niej.
Wiedzieliśmy wszyscy, że Pani Wiktoryna nie potrafi
nic zachować w sekrecie i jeśli się czego domyśli, to
nam to sama wypaple. Ta jednak jest tak chytra, że
może czegoś dociec i nie zdradzić się ani słowem, i
pewnego poranku mogą nas osaczyć żandarmi ze
Strassburga, a to wszystko dzięki tej ślicznej lalce, która
cię usidliła.
Zdaje się, że to rozjątrzyło pana de Tourelle do
najwyższego stopnia. Zakląwszy rzekł ze złością:
— Wiesz, Henryku, że mój sztylet jest ostry; jeśli
żona moja piśnie słowo, a ja nie potrafię zamknąć jej ust
skutecznie, nim naprowadzi na nas żandarmów, tedy
sztylet ten utopię w swoim sercu. Niech zgadnie, niech
przypuści choć przez chwilę, że mogę nie być bogatym
dziedzicem... że jestem hersztem Chauffeurów (tj.
przypalaczy), a w tejże minucie nie zawaham się wysłać
ją za Wiktoryną.
— Ona cię wyprowadzi w pole, takie ciche wody
diabła warte! Któregokolwiek dnia podczas naszej
nieobecności ucieknie, doszedłszy naszej tajemnicy, i
pęknie bomba!
— Ha — odrzekł — niech spróbuje; ja ją wszędzie
odnajdę, więc nie trzeba bez powodu wszczynać hałasu.
Przez ten czas obdarli zwłoki ze wszystkiego i
zaczęli się naradzać, co z nimi zrobią. Z tej rozmowy
dowiedziałam się, że zamordowanym był pan de Poissy,
szlachcic z sąsiedztwa, który często polował z moim
mężem, choć ja go osobiście nie znałam. Nadjechał
właśnie w chwili, kiedy napadłszy kupców jadących z
Kolonii, zwyczajem Chauffeurów, torturowali ich
przypiekając nogi, ażeby wydali, gdzie były
umieszczone ich kapitały, z czego później rozbójnicy
ciągnęli korzyści. Kiedy pan de Poissy poznał de
Tourelle'a wśród bandytów, zabito go i odstawiono w
nocy do zamku. Słyszałam, jak pan de Tourelle
dowcipkował wyśmiewając się, w jaki troskliwy sposób
wieźli ciało, ażeby się wydawało tym, co ich spotykali,
że odwożą drogiego sobie chorego. Cytował przy tym
swoje sprytne odpowiedzi na zapytania przechodzących
ludzi; i to wobec leżącej z rozłożonymi rękami ofiary
mordu!
Wtem jeden z nich schylił się. Serce we mnie
zamarło! Lecz on podniósł tylko list, który się był
wysunął z kieszeni pana de Poissy. Był to list od jego
żony pełen pieszczot i miłości. List ten odczytano
głośno, przedrwiwając i wyśmiewając każde wyrażenie.
Kiedy doszli do ustępu dotyczącego małego
Maurycego, synka nieboszczyka, który z matką bawił u
krewnych, zaczęli przepowiadać panu de Tourelle, iż
niedługo i on będzie odbierał listy pełne takich
banialuk. Jego cyniczna, oburzająca odpowiedź
sprawiła, że nienawiść, jaką czułam dla niego,
przewyższyła moją trwogę. Kiedy już byli syci brutalnej
wesołości i wstrętnych żartów, zaczęli oceniać zegarek i
klejnoty, rachować pieniądze, przeglądać papiery, po
czym postanowiono, że zwłoki muszą być pochowane
przed nadejściem brzasku. Nie zostawili nieboszczyka
na miejscu zbrodni z obawy, żeby go kto nie poznał i
żeby śledztwo na ich trop nie naprowadziło.
Zmiarkowałam z ich rozmowy, iż bardzo im chodziło o
to, żeby w bliskości Les Rochers było zupełnie
spokojnie, ażeby nie ściągnąć uwagi żandarmów.
Naradzali się, czy zająć się pogrzebaniem zaraz, czy też
wpierw udać się przez korytarz do spiżarni zamkowej,
żeby głód zaspokoić. Wytężyłam słuch i umysł z całej
siły, gdyż chwilami wyrazy obijały się o moje uszy tak,
że niedobrze rozumiałam ich znaczenie, chwilami
musiałam się gwałtownie wstrzymywać, ażeby ich
głośno nie powtarzać. Sądzę, że tylko instynkt
samozachowawczy utrzymywał mnie w spokoju i
przywoływał do przytomności. Wtedy więc
zrozumiałam, że otwiera się dla mnie jedyna szansa
ratunku, obawiałam się tylko, żeby mój mąż nie poszedł
przedtem do swojej sypialni i zajrzawszy przez drzwi
nie spostrzegł mojej nieobecności. Odezwał się nawet,
że musi iść umyć ręce (zapewne krwią splamione), ale
drwiący śmiech towarzyszy powściągnął go od tego i
wyszli wszyscy razem do korytarza zostawiając mnie
samą w ciemności z nieboszczykiem.
–– Albo teraz, albo nigdy! –– pomyślałam sobie; a
jednak nie mogłam się ruszyć. I nie tyle zdrętwienie
moich skurczonych członków, ile świadomość bliskości
tego ciała, obezwładniała mnie w zupełności. Zdawało
mi się, a dotąd nie jestem pewna, czy mi się tylko
zdawało, że ręka tego biedaka poruszyła się, podniosła,
jak gdyby błagając o litość, a następnie opadła w niemej
rozpaczy. Wtedy nie mogłam się powstrzymać od
przeraźliwego okrzyku, i mój własny głos, mocno
zmieniony, przywrócił mi władzę. Odsunęłam się, o ile
możności, jak najdalej od ciała, w obawie żeby mnie ta
biedna martwa dłoń nie uchwyciła, wypełzłam z pod
stołu i podniosłam się ,opierając o niego, nie wiedząc,
co dalej począć. Omdlewałam prawie, kiedy usłyszałam
spoza drzwi cichy głos Amandy szepcący:– Proszę pani.
Wierna ta istota czuwała, ujrzawszy tych trzech
łotrów, jak z korytarza przeszedłszy przez dziedziniec,
udali się do drugiego skrzydła zamku, i usłyszawszy
mój okrzyk, przyszła na palcach pod drzwi gabinetu. Jej
głos dodał mi siły, poszłam jak zahipnotyzowana,
kierując się dźwiękiem posłyszanego głosu oraz słabym
odblaskiem światła, wciskającego się przez szczelinę. Z
nadludzkim wysiłkiem, wiedząc, że o życie chodzi,
otworzyłam drzwi i padłam w jej objęcia, ściskając ją z
całej siły, wpijając prawie palce w jej ciało. Nie syknęła
nawet, lecz wziąwszy mnie w ramiona, zaniosła do
mojego pokoju i położyła na łóżku. Więcej nie
pamiętam, gdyż wtedy straciłam przytomność.
Pierwszym uczuciem, kiedy ją odzyskałam, była
szalona trwoga, że mój mąż jest w pokoju, że się ukrył,
czekając na pierwsze moje słowo, na najmniejszą
oznakę, którą bym zdradziła, że o czymś wiem, ażeby
utopić sztylet w mym sercu. Nie śmiałam się ruszyć, ani
oczu otworzyć, ani nawet oddychać swobodnie.
Słyszałam, że ktoś po cichu chodzi tu i tam po pokoju,
lecz nie dawałam znaku życia, w przekonaniu, iż śmierć
mnie czeka. Znów zaczęło mi się robić słabo, kiedy
usłyszałam głos Amandy tuż koło siebie.
— Niech pani to wypije — rzekła — i uciekajmy.
Wszystko już gotowe.
Uniosła mi głowę i wlała jakiś płyn w usta; czyniąc
to, nie przestawała mówić jakimś dziwnie miarowym,
spokojnym, nie swoim, nakazującym głosem.
Powiedziała mi, że przygotowała dla mnie swoje
ubranie, sama zaś przebrała się, o ile okoliczności na to
pozwalały; że wszystko, co zostało z kolacji, zawinęła i
zabrała; wchodziła w najdrobniejsze szczegóły, lecz ani
słowem nie napomknęła o strasznych powodach
ponaglających nas do ucieczki. Nie pytałam jej o nie,
ani wtedy ani później, i nigdy potem nie poruszyłyśmy
między sobą tego przeraźliwego tematu. Potworną
tajemnicę ukryłyśmy w głębi duszy; sądzę jednak, że
Amanda musiała być w garderobie i słyszeć, co się
mówiło w gabinecie.
 Nie śmiałam nawet wspomnieć jej o niczym i
przyjmowałam, jako rzecz naturalną przygotowania do
ucieczki z tego domu krwi i mordu. Ona dawała mi
zlecenia jak dziecku, a ja wykonywałam je, nie
wnikając wcale w ich przyczynę. Chodziła do okien i do
drzwi, przysłuchując się niespokojnie. Co do mnie, nie
spuszczałam jej z oka, nie słyszałam nic w tej północnej
ciszy, prócz jej ostrożnych poruszeń i bicia mojego
serca. Wreszcie wzięła mnie za rękę i zaprowadziła po
ciemku przez salon do owego pełnego grozy korytarza,
gdzie blade światło księżyca, wpadając przez głębokie
framugi okien, tworzyło na podłodze plamy świetlane
podobne do duchów. Szłam za nią, trzymając się jej jak
ostatniej deski ratunku, nie pytając wcale, dokąd mnie
prowadzi. Przeszłyśmy obok moich bawialnych pokoi,
skręcając na prawo ku tej nieznanej mi części zamku,
znajdującej się na poziomie drogi. Prowadziła mnie
teraz wzdłuż dolnych korytarzy, do których zeszłyśmy
po schodach, aż do małych otwartych drzwi, przez które
wionął na nas chłodny powiew, co mnie trochę ożywiło.
Drzwi te prowadziły do małej piwniczki. Był tam otwór,
coś w rodzaju okna, lecz pozbawiony szyb, natomiast
zakratowany żelaznymi sztabami, z których dwie były
ruchome, o czym widocznie Amanda wiedziała, gdyż
odsunęła je z łatwością, pomagając mi wydostać się na
zewnątrz.
Przesuwałyśmy się wzdłuż budynku. Wtem,
gdyśmy miały skręcić na samym rogu, ścisnęła mnie
ostrzegawczo za rękę; jakoż po chwili doszedł moich
uszu odgłos kilku głosów i uderzenia łopaty o
twardniała ziemię.
Nie zamieniłyśmy słowa, skręciła na palcach ku
drodze, szłam za nią po nieznanej ścieżce, potykając się
w ciemności co chwila o kamienie. Byłam wyczerpana,
równie jak i ona zapewne, lecz fizyczne cierpienie
budziło mnie z odrętwienia. Nareszcie doszłyśmy do
szosy.
Takie pokładałam w niej zaufanie, że nawet nie
zapytałam, dokąd się udajemy. Dopiero teraz, po raz
pierwszy ona przemówiła.
— Od której strony tu panią przywiózł?
Wskazałam, bo nie mogłam wyrzec słowa.
Zwróciłyśmy się w przeciwną stronę, trzymając się
wciąż drogi. Po jakiejś godzinie skręciłyśmy w stronę
góry i wdrapywałyśmy się na nią, nie dając sobie chwili
wypoczynku, ażeby przed brzaskiem dnia ujść jak
najdalej. Nareszcie zaczęłyśmy szukać jakiejś kryjówki,
w której mogłybyśmy trochę odpocząć.
Dopiero teraz odważyłyśmy się zamienić szeptem
myśli. Amanda powiedziała mi, że zamknęła na klucz
drzwi pomiędzy moim a jego pokojem, a także
pomiędzy tym ostatnim i salonem i klucze ze sobą
zabrała.
— Za dużo ma na głowie dzisiejszej nocy -—
mówiła — żeby się panią zajmować, przypuszcza
zapewne, żeś we śnie pogrążona. Zauważą najpierw
moją nieobecność, ale sądzę, że w tej chwili wiedzą już
o naszej ucieczce.
Przypominam sobie, że na te słowa zaczęłam ją
prosić, byśmy uciekały dalej, nie tracąc drogocennego
czasu; ona jednak wcale nie zwracała uwagi na moje
nalegania, tak była zajęta wyszukiwaniem kryjówki. Nie
mogąc nic wynaleźć, zrozpaczone poszłyśmy dalej
przed siebie. Góra osuwała się na dół i w biały dzień
znalazłyśmy się w wąskiej dolinie. Rączy potok płynął z
boku, o jakąś milę dalej widać było wznoszące się dymy
z kominów położonej tam wioski; młyn wodny obracał
w pobliżu swoje koło. Starając się ukrywać pod
krzakami i drzewami, przeszłyśmy od młyna ku
sklepionemu mostowi, który łączył zapewne wioskę z
młynem.
— Tu będzie dobrze — rzekła i zeszłyśmy w
zagłębienie, a wdrapawszy się na wystające kamienie,
usiadłyśmy na nich schowane całkiem pod ochroną
mostu. Amanda, usiadłszy nieco wyżej ode mnie,
położyła moją głowę na swoich kolanach, potem
nakarmiła mnie i sama się posiliła. Rozłożyła też swój
obszerny szary płaszcz, przykrywając nas obie tak, żeby
żadna jaśniejsza plama nie zdradziła naszej obecności.
Siedziałyśmy w na wpół leżącej pozie, drżąc od zimna,
rade, że przynajmniej możemy trochę wypocząć; czując
przy tym, że najbezpieczniej dla nas siedzieć tak bez
ruchu. Do naszej kryjówki pod sklepieniem mostu nie
dochodził nigdy promyk słońca, dlatego panował tam
taki chłód i wilgoć, iż obawiałam się rozchorować,
zanim będziemy mogły stamtąd się ruszyć. W dodatku
padał deszcz, toteż potok zasilany strumykami,
sączącymi się z góry, wzbierał i zalewał kamienie.
Z chorobliwej drzemki, w którą wciąż zapadałam,
budził mnie od czasu do czasu tętent koni, to
ciągnących ciężary, to galopujących, przy czym wołania
ludzkie zagłuszały szum wody. Nareszcie ściemniło się.
Musiałyśmy brnąć przez potok, którego wody
dochodziły nam prawie do kolan. Nawet Amanda
zaczynała tracić odwagę.
— Musimy na noc znaleźć jakieś schronienie —
rzekła, deszcz bowiem padał bez litości.
Nic jej na to nie odpowiedziałam, zdawało mi się,
że jesteśmy skazane na śmierć, szło mi tylko o to, żeby
jej nie towarzyszyło przerażające okrucieństwo ludzkie.
Po chwili namysłu zaprowadziła mnie do młyna. Tak
dobrze znane terkotanie koła, zapach i widok mąki
pokrywającej naokoło wszystko, tak mi żywo
przypomniały dawne czasy, że mi się przez chwilę
wydawało, iż budzę się ze snu przykrego i że jestem w
domu nad Neckarem.
Amanda zastukała do drzwi. Długo nam nic
otwierano, nareszcie stary, słaby głos zapytał, kto stuka
i czego żąda. Amanda odpowiedziała, że prosi o
schronienie przed ulewą dla dwóch kobiet. Staruszka
odrzekła podejrzliwym głosem, że nie jest pewna, czy
nie ma mężczyzny na zewnątrz, i że nas nie wpuści. Po
jakimś czasie jednak upewniwszy się, że są tylko dwie
kobiety, otworzyła ciężkie drzwi z trudem i wpuściła
nas do izby. Nie była to zła kobieta, tylko obawiała się
swego pana, młynarza, który jej zakazał, żeby podczas
jego nieobecności wpuszczała jakiegokolwiek
mężczyznę, nie była pewną, czy się również nie będzie
gniewał o wpuszczenie dwu kobiet, ale przecież trudno
było nawet psa wypędzić na taką pogodę. Amanda z
właściwym sobie sprytem poradziła jej, żeby nikomu o
naszym przybyciu nie mówiła, to tym sposobem uniknie
gniewu pana. Rzecz prosta, że nie o młynarza jej
chodziło. Podczas rozmowy nie traciła czasu, lecz zdjęła
szybko ze mnie przemoknięte ubranie i rozwiesiła je
wraz z płaszczem, którym byłyśmy okryte, przy
kominie, mocno ogrzewającym cały pokój, bo staruszka
lubiła ciepło. Biedna ta istota ciągle do siebie mówiła,
zastanawiając się nad tym, czy nie przekroczyła
rozkazów swego pana. Ta jej gadatliwość budziła we
mnie obawę, że nie potrafi naszego przybycia utrzymać
w tajemnicy. Opowiedziała też nam, że młynarz poszedł
dopomóc w poszukiwaniu dziedzica, pana de Poissy,
którego zamek znajdował się tuż na górze, a który w
wigilię dnia nie wrócił z polowania. Zarządzający tedy
majątkiem, w obawie czy pana nie spotkał jakiś
wypadek, prosił sąsiadów o przepatrywanie lasu i
okolicy. Zwierzyła nam się także, że wolałaby znaleźć
miejsce gospodyni w domu, gdzie by było więcej osób i
służby, gdyż samotność i nadmiar pracy mocno dają jej
się we znaki. Tak ciągle mówiąc to do nas, to do siebie,
zasiadła do kolacji, wydzielonej widocznie tak skąpą
ręką, że gdyby nawet była chciała, nie byłaby mogła nas
poczęstować. Na szczęście myśmy tylko potrzebowały
ogrzać przy kominie nasze zgrabiałe członki.
Po kolacji spać się babinie zachciało, a obawiała się
zostawić nas same, dawała nam też do zrozumienia, że
mogłybyśmy już sobie odejść. Deszcz i wicher srożył
się jeszcze na dworze, toteż prosiłyśmy, żeby nam
pozwoliła zostać gdziekolwiek, byle pod dachem.
Wreszcie przyszła jej świetna myśl do głowy, kazała
nam wejść po drabinie na strych, który się znajdował
nad połową owej kuchni, w której siedziałyśmy. Nie
było rady, trzeba było usłuchać, i znalazłyśmy się na
rodzaju górki lub poddasza bez żadnej poręczy, która by
chroniła od upadku na dół do kuchni. Był to strych dla
służby. Była tam złożona pościel, paki, skrzynie, worki,
zapasy jabłek i orzechów na zimę, paki ze starem
ubraniem, połamane sprzęty i dużo innych rzeczy.
Zaledwie weszłyśmy, kobieta chichocząc ściągnęła
drabinę i, całkiem już bezpiecznie, usnęła, siedząc w
oczekiwaniu swego pana. Rozłożyłyśmy tedy pościel i
położyłyśmy się w wysuszonych ubraniach, w nadziei
że się dobrze wyśpimy i nabierzemy sił na trudy dnia
następnego. Cóż, kiedy nie mogłam zasnąć, a
miarkowałam z oddechu, że i Amanda czuwała. Przez
szpary podłogi mogłyśmy widzieć, co się działo w
kuchni, skąpo oświetlonej małą lampką, wiszącą na
ścianie po przeciwnej stronie przy kominie.
Po pewnym czasie dały się słyszeć głosy na
zewnątrz i ktoś gwałtownie zastukał do drzwi.
Starowina zerwała się i pośpieszyła otworzyć swemu
panu, który wrócił widocznie na wpół pijany. Ku
mojemu przerażeniu towarzyszył mu Lefebvre, równie
trzeźwy i chytry jak zazwyczaj. Weszli rozmawiając i
naradzając się nad czymś, ale młynarz przerwał
rozmowę, ażeby nawymyślać biednej babinie za to, że
pozwoliła sobie zasnąć. Następnie ze złością, a nawet
uderzając ją pięściami, wypchnął starowinę za drzwi,
każąc jej iść do łóżka. Potem zasiedli i zaczęli
rozmawiać o tajemniczym zniknięciu pana de Poissy.
Ze słów Lefebvra wniosłam, że cały dzień spędził na
poszukiwaniu, a raczej na myleniu tropu poszukującym,
a także na wietrzeniu, czy nas gdzie nie odnajdzie.
Aczkolwiek młynarz dzierżawił młyn od pana de
Poissy i był jego podwładnym, nietrudno było poznać,
że sprzyjał raczej panu de Tourelle i jego otoczeniu.
Domyślał się, o ile mi się zdawało, sposobu ich życia,
nie wiedział jednak o ich zbrodniach. Pragnął
dowiedzieć się, co się stało z dziedzicem, nie
podejrzewając bynajmniej Lefebvre'a o popełnione
morderstwo. Mówił ciągle, podsuwając różne domysły,
podczas gdy Lefebvre nie spuszczał z niego czujnego
oka. Widocznie nie miał zamiaru wyznać, iż żona jego
pana uciekła z jaskini rozbójników, nie wątpiłam
jednak, że krwi naszej pragnie i wypatruje, czy gdzieś
nie odnajdzie naszych śladów.
Wreszcie podniósł się i wyszedł, a młynarz,
wypuściwszy go, poszedł sam do łóżka. Wtedy i my
zasnęłyśmy i spałyśmy dobrze i długo.
Obudziwszy się nazajutrz, ujrzałam, jak Amanda
wsparta na ręku wpatrywała się uporczywie przez
szczelinę, co się dzieje w kuchni. Spojrzałam w tym
kierunku i zobaczyłam młynarza i dwóch jego
pomocników rozprawiających z żywością.
Nadstawiwszy ucha, dosłyszałam, że młynarz
zdziwiony tym, że staruszka nie napaliła w piecu i nie
podała mu śniadania, poszedł do jej komory i zastał ją
nieżywą, czy to ze starości czy też z powodu zadanych
razów. Sumienie musiało trochę gryźć młynarza, bo
głośno się zaklinał, że wysoko cenił gospodynię oraz że
ona często powtarzała, jak bardzo czuje się szczęśliwą
w jego służbie. Terminatorzy może niekoniecznie temu
wierzyli, żaden z nich jednak nie odważył się
zaprzeczyć; wszyscy zadecydowali, że trzeba jak
najprędzej ją pochować.
Wyszli tedy, zostawiając nas zupełnie same na
naszym strychu. Po raz pierwszy ośmieliłyśmy się w
tym domu zamienić ze sobą myśli, nadsłuchując
wszelako, czy kto nie nadchodzi. Amanda mniej ponuro
niż ja zapatrywała się na to wszystko. Mówiła, że gdyby
staruszka żyła, byłybyśmy musiały natychmiast uciekać,
bo na pewno powiedziałaby o nas młynarzowi, ten zaś
wcześniej czy później byłby doniósł tym, przed którymi
się ukrywałyśmy. Teraz zaś mogłyśmy spokojnie
odpoczywać w naszej kryjówce, dopóki pierwsze
poszukiwania były w toku. Reszta zabranego
pożywienia oraz zapasy, przechowywane na poddaszu,
mogły zaspokoić nasz głód. Problemem było tylko o to,
żeby nie zapotrzebowano czegoś ze strychu i żeby tam
ktoś nie zaszedł, ale i w takim razie mogłyśmy się ukryć
w ciemności za pakami. To mnie trochę uspokoiło;
zapytałam wszelako, jakim sposobem się
wydostaniemy, skoro schodów nie ma, a drabina
odstawiona. Amanda mi odpowiedziała, że zrobi
drabinę ze sznurów, które leżały na strychu, i że będzie
można nawet ją z sobą zabrać i tym sposobem nie
zostawić żadnego śladu, że ktoś był tam schowany.
Przez dwa następne dni Amanda nie próżnowała.
Podczas nieobecności młynarza, który miał zajęcie w
młynie, przeszukała wszystkie paki i skrzynie. W jednej
z nich znalazła ubranie męskie, a przymierzywszy, że na
nią pasuje, obcięła zupełnie włosy, kazała mi ostrzyc
czarne jej brwi tuż przy skórze, a pokrajawszy na
kawałki stare korki, które też znalazła między
rupieciami, włożyła je sobie w usta, wypychając
policzki. W ten sposób zmieniła swój wygląd i głos
prawie nie do poznania.
Przez ten czas ja leżałam i odpoczywałam, nie
ruszając się prawie wcale, pogrążona w takim
bezmyślnym osłupieniu, że tylko z największym
zajęciem przypatrywałam się jej przygotowaniom i
nawet uśmiechałam się, kiedy udawało jej się zmienić
kształt swojego oblicza.
Drugiego jednak dnia nie pozwoliła mi leżeć
bezczynnie, i wtedy znów wpadłam w bezdenną
rozpacz. Pozwoliłam jej ufarbować moje jasne włosy i
oblicze odpadłymi łupinami od orzechów, pozwoliłam
uczernić moje białe zęby, a nawet dla zatarcia, o ile
można podobieństwa, złamać przedni ząb. Mimo to nie
miałam nadziei ujścia przed ręką mego okrutnego
małżonka. 
Nareszcie trzeciego dnia po pogrzebie urządzono
stypę, na której wszyscy się upili. Nieprzytomnego
młynarza zanieśli do łóżka, a potem żartując i
rozmawiając o nowej gospodyni, która miała zająć
miejsce poprzedniej, wyszli, zamykając drzwi, lecz nie
obracając w nich klucza.
Okoliczności składały się dla nas pomyślnie.
Amanda wypróbowała poprzedniej nocy drabinę swojej
roboty, uwiązała tak dużą pętlicę, którą się na hak
zakładało, że zeszedłszy na dół łatwo było zręcznym
ruchem odczepić tę drabkę i zabrać ze sobą.
Zapakowała do kosza stare ubrania i uwiązała go sobie
na plecach, ażeby wyglądać na podróżującego piechura
w towarzystwie żony. Wypchała mnie, ażeby zmienić
moją figurę, nie zaniedbała nawet schować ubrania,
jakie przedtem miała na sobie na sam spód skrzyni, z
której wyjęła męski garnitur. Tak ucharakteryzowane
spuściłyśmy się ostrożnie z drabinki, odczepiłyśmy ją i
wyszłyśmy po cichu na drogę, mając w kieszeni
zaledwie kilkanaście franków, bośmy więcej w trwodze
i pośpiechu nie mogły zabrać z zamku.
Ułożyłyśmy plan podróży, leżąc na strychu.
Amanda mi powiedziała, że dlatego mnie pytała
wychodząc z zamku, od której strony przyjechaliśmy,
że miała przekonanie, iż pierwsze poszukiwania robione
będą w kierunku niemieckiej granicy; teraz jednak, po
upływie dni kilku, była tego zdania, że lepiej iść w
tamtą stronę, gdzie mój akcent niemiecki mniej będzie
zwracał uwagę. Co prawda, ona także mówiła
normandzkim akcentem, z czego się nieraz pan de
Tourelle naśmiewał. Przyjęłam skwapliwie tę
propozycję i zwróciłyśmy nasze kroki ku mojej
ojczyźnie, gdzie zadawało mi się, że będziemy
bezpieczne pod ochroną prawa. Zapominałam, niestety,
w jakich czasach żyłyśmy.
Nie będę ci nawet, córko moja, opowiadać, jakeśmy
tę podróż odbywały, jak musiałyśmy walczyć z głodem,
zmęczeniem, niewygodami, a bardziej jeszcze z obawą i
niebezpieczeństwami. Przytoczę tu tylko dwa wypadki,
jakie nas spotkały przed przybyciem do Frankfurtu.
Pierwszy z nich, aczkolwiek pomyślny dla mojego
bezpieczeństwa, spowodował śmierć młodej niewinnej
ofiary. Drugi wytłumaczy ci, dlaczego nie wróciłam do
mego rodzinnego domu, jak to miałam zamiar uczynić.
Nie umiem ci powiedzieć, jak podczas tej włóczęgi i
niepokojów przywiązałam się do Amandy. Przychodziło
mi czasem na myśl, że dlatego tak o nią dbam, że mi
jest nieodzownie potrzebną, ale tak nie było.
Powiedziała mi kiedyś, przerywając moje pochwały, że
walczy równie o swoje jak o moje życie. Poza tym
jednak nie rozmawiałyśmy z sobą o
niebezpieczeństwach, które nam zagrażały, a tym mniej
o przeraźliwej przeszłości. O przyszłości nie śmiałyśmy
marzyć; wszak nie byłyśmy nigdy pewne, czy dożyjemy
jutra. Amanda wiedziała znacznie więcej niż ja o
okrucieństwie bandy, do której należał pan de Tourelle.
Nieraz, kiedy zdawało się, że możemy oddychać
bezpiecznie, natrafiałyśmy na ślad podążającego za
nami pościgu.
Trzy tygodnie błąkałyśmy się po mniej
uczęszczanych drogach, nie śmiejąc nawet zapytać,
gdzie się znajdujemy, by nie posądzono nas o
włóczęgostwo. Wreszcie uczułam się tak wyczerpaną,
że Amanda zdecydowała się, cokolwiek by miało
nastąpić, zapukać do pewnej kuźni, stojącej samotnie
przy drodze. Podała się za wędrownego krawca,
gotowego przerobić lub naprawić ubranie w zamian za
nocleg i łyżkę strawy dla siebie i żony. Już parę razy
przedtem próbowała tego sposobu i jakoś się udawało,
gdyż jako córka krawca pomagała często ojcu i znała
nie tylko krawiectwo, ale i zwyczaje i sposób
gwizdania, po którym się fachowcy francuscy
poznawali. U kowala znalazło się dużo ubrań
oczekujących naprawy, przy tym byli tam chciwi
usłyszeć nowinki ze świata, jakie zwykli byli przynosić
wędrowni rzemieślnicy.
Zasiadłszy popołudniu owego listopadowego dnia
w kuchni przy stole blisko okna, bo już zaczynało się
ściemniać, Amanda z założoną nogą na nogę zajęta była
reparacją ubrania, ja tuż przy niej pomagałam jej w
robocie, strofowana od czasu do czasu przez mego
domniemanego męża. Raptem zwróciła się do mnie i
szepnęła:
–– Odwagi.
Słabo mi się zrobiło, lecz zebrałam wszystkie siły,
ażeby stawić czoło niewiadomemu niebezpieczeństwu,
siedząc bowiem tyłem do okna, nie wiedziałam, co nam
zagraża.
Kuźnia znajdowała się w szopie obok domu,
odwrócona frontem do drogi. Usłyszałam, że uderzenia
młota ucichły, Amanda zaś spostrzegła, z jakiego
powodu, i truchlała o następstwa. Oto nadjechał
jeździec, zeskoczył z konia, prosząc kowala, żeby go
podkuł, a podczas tej rozmowy czerwony ogień kuźni
oświecił jego rysy.
Po kilku zamienionych słowach, kowal wprowadził
jeźdźca do izby, w której się znajdowałyśmy.
— No, żono, kieliszek wina i coś do przegryzienia
dla pana.
— Cokolwiek bądź, proszę pani, ażebym mógł
wypić i przekąsić na poczekaniu, podczas gdy mi konia
będą podkuwać. Śpieszę się bardzo, gdyż jeszcze dziś
wieczorem muszę być w Forbach.
Amanda przed pięcioma minutami prosiła o
światło, i właśnie kowalowa zapalała lampę. Jakże
byłyśmy wdzięczne, że nie zrobiła tego natychmiast!
Obecnie siedziałyśmy w cieniu, udając, że szyjemy
zawzięcie; lampę zaś postawiła na kominie, przy którym
grzał się mój mąż. Stojąc tak, zaczął się rozglądać po
izbie, a wzrok jego przesunął się po mnie i Amandzie,
która pogwizdując siedziała z założoną nogą na wprost
niego. Odwrócił się znów do komina zacierając ręce, po
czym zjadłszy i wypiwszy, począł się niecierpliwić.
— Dobra kobieto — rzekł — powiedz mężowi,
żeby się pośpieszył, a podwójnie mu zapłacę.
Zona kowala wyszła spełnić jego zlecenie, on zaś
odwrócił się znów w naszą stronę. Amanda nie
przestawała gwizdać, on podchwytując melodię,
wtórował jej czas jakiś. W tym momencie wróciła
Kowalowa. Podszedł żywo do niej, ażeby prędzej
usłyszeć odpowiedź.
— Za chwileczkę, panie, za małą chwileczkę,
gwóźdź odpadł od przedniej podkowy, mój mąż go
przybija, bo mógłby koń podkowę zgubić, a toby pana
znów zatrzymało,
— Ma pani słuszność — odpowiedział — ale mnie
bardzo się śpieszy. Gdyby pani wiedziała z jakiego
powodu, nie dziwiłaby się mojej niecierpliwości. Oto
niegdyś szczęśliwy małżonek, dziś zdradzony i
opuszczony, ścigam tę, którą tak ubóstwiałem, a która
nadużywając mego zaufania uciekła zapewne do
kochanka, zabierając ze sobą klejnoty, pieniądze i
wszystko, co jej wpadło w ręce. Może pani coś o niej
słyszała, a może tędy przechodziła? Towarzyszyła jej
niegodziwa panna służąca, którą nieszczęsny sam z
Paryża sprowadziłem, nie domyślając się, jaką żmiję
wpuszczam do domu!
— Czyż być może! — zawołała kowalowa.
Amanda nie przestawała gwizdać, tylko nieco
ciszej, żeby nie przeszkadzać rozmowie.
— Ale ja je odnajdę! — mówił dalej, a jego piękne
delikatne rysy przybrały wyraz szatańskiego
okrucieństwa — już jestem na ich tropie i nie spocznę,
póki ich nie znajdę. Pani mnie rozumie?
Skurczył twarz w sztucznym uśmiechu i oboje
wyszli do kuźni w nadziei, że ich obecność przyśpieszy
robotę.
Amanda wstrzymała na chwilę gwizdanie i
szepnęła:
— Trzymaj się, siedź tak jak siedziałaś, niedługo
pojedzie.
Przestroga ta była na miejscu, bo już, już byłabym
się z płaczem rzuciła w jej objęcia, tak byłam
przerażona. Lecz przezwyciężyłam się i siedziałyśmy na
pozór obojętnie, ona fastrygując i gwiżdżąc, ja udając,
że szyję. Było to bardzo dla nas szczęśliwie, bo on
prawie w tejże chwili wrócił po swoją szpicrutę, którą
zapomniał zabrać, i znów dojrzałam jego ostry,
przenikliwy wzrok przeglądający wszystkie kąty izby.
Usłyszałyśmy nareszcie tętent odjeżdżającego
konia; upuściłam robotę, drżąc i trzęsąc się, bo nie
byłam już w stanie zapanować nad nerwami. Amanda
powiedziała powracającej żonie kowala, że byłam
zziębnięta z niewyspania i przemęczenia. Kobiecina
miała dobre serce. Zachęciła mnie, żebym sobie
wypoczęła i ogrzała się przy kominie, sama zaś zajęła
się przygotowaniem sutszej niż zwykle kolacji z
powodu naszej obecności i szczodrobliwości pana de
Tourelle. Dała mi się napić trochę jabłecznika, co mi
dobrze zrobiło. Mimo bowiem uprzednich upomnień
Amandy, żebym w każdej okoliczności zachowywała
zimną krew, mimo jej ostrzegawczych spojrzeń, nie
mogłam odzyskać równowagi. Dla pokrycia mojego
pomieszania Amanda przestała gwizdać i zaczęła
rozmawiać z gospodynią, aż rozgadały się na dobre,
kiedy przyszedł kowal. Zaczął od razu wychwalać
pięknego i hojnego pana; i on i jego żona współczuli
gorąco nieszczęściu, jakie go spotkało. Życzyli mu,
żeby udało mu się jak najprędzej schwytać niegodziwą
małżonkę i ukarać tak, jak na to zasługiwała. 
Potem rozmowa przeszła na temat tajemniczej
bandy rozbójników, tak zwanych Chauffeurów, czyli
przypalaczy, którzy pod wodzą Schinderhanna
grasowali na całym wybrzeżu Renu. Opowiadali o ich
okrucieństwach i wymieniali takie szczegóły ich
przeróżnych zbrodni, że wprost włosy stawały na
głowie. Nawet Amandzie zaparło dech w piersiach,
zbladła, źrenice jej się rozszerzyły, jeszcze jedna taka
historia, a byłaby zemdlała. Spostrzegłszy, że patrzy na
mnie, błagając pomocy, nabrałam nowych sił i
wstawszy, przeprosiłam bardzo gospodarzy, mówiąc, że
mąż i ja, tak jesteśmy znużeni niewyspaniem i męczącą
podróżą, że bardzo byliśmy radzi położyć się do łóżka.
Dodałam, że nazajutrz wstaniemy bardzo rano, ażeby
wykończyć powierzoną nam robotę. Kowalowa poparła
mój wniosek, a jej mąż dodał, że musielibyśmy być
bardzo rannymi ptakami, gdybyśmy przed nim byli na
nogach.
Wypoczynek nocny wrócił nam siły, wstałyśmy
raniutko i wykończyły robotę, a po spożyciu obfitego
śniadania, musiałyśmy wyruszyć w dalszą drogę.
Wiedziałyśmy, że należy nam ominąć Forbach i że to
miasto leży pomiędzy nami a krajem, do którego
dążymy. Przez dwa dni kołowałyśmy i powróciły, o ile
mi się zdaje na drogę do Forbach, tylko o jakąś milę
bliżej niż od kuźni. Obawiając się pytać o drogę, nie
wiedziałyśmy, gdzie się znajdujemy.
Pewnego wieczoru natrafiłyśmy na małe
miasteczko, z dużą oberżą w środku głównej ulicy.
Zdawało nam się, iż będziemy bezpieczniejsze w
mieście, niż w wiejskim osamotnieniu. Parę dni
przedtem sprzedałyśmy mój pierścionek wędrownemu
jubilerowi, który zbyt był kontent, że nabywa go za
połowę ceny, ażeby się wypytać, jakim sposobem
klejnot ten dostał się w ręce ubogiego krawca.
Miałyśmy więc trochę pieniędzy i postanowiłyśmy
przenocować w tej oberży i wywiedzieć się trochę,
gdzie jesteśmy, ażeby nazajutrz udać się we właściwym
kierunku.
Wynajęłyśmy od gospodarza mały pokoik w
podwórzu nad stajniami, zasiadłyśmy w
najciemniejszym kąciku sali jadalnej, ażeby spożyć
kolację, gdyż byłyśmy bardzo głodne. Jadłyśmy
pośpiesznie, w połowie jednak naszego posiłku zatoczył
się przed bramę dyliżans, wysypali się z niego podróżni
i większość z nich zaległa jadalnię, w której
siedziałyśmy skurczone i drżące. Pomiędzy podróżnymi
znajdowała się młoda jasnowłosa pani w towarzystwie
starszej francuskiej służącej. Znalazłszy się w ogólnej
izbie, pełnej ludzi i niezbyt przyjemnych zapachów,
cofnęła się i poprosiła, ażeby jej dano prywatny
apartament. Mówiła po francusku z nieco niemieckim
akcentem. Po jej odejściu dowiedziałyśmy się z
dosłyszanych rozmów, kpinkowatych uwag i docinków,
iż pani ta starała się w podróży, może z nieśmiałości, a
jak sądzono z dumy, unikać swoich współtowarzyszy,
czym ich na siebie zraziła. Amanda zrobiła po cichu
uwagę, że włosy tej pani były zupełnie tej barwy co
moje, nim je obcięła i spaliła w owym młynie, podczas
jednej ze swoich wycieczek po drabinie do kuchni.
Kiedy tylko zjadłyśmy, wysunęłyśmy się po cichu z
sali, zostawiając tam hałaśliwe towarzystwo przy
kolacji. Przeszłyśmy przez podwórko i pożyczywszy
latarki od stajennego, wdrapałyśmy się ze stajni po
drabinie, innego bowiem wejścia nie było do naszej
izdebki. Byłyśmy bardzo znużone, toteż zasnęłyśmy
natychmiast.
Obudził mnie hałas w stajni. Po chwili zbudziłam
Amandę, kładąc jej rękę na ustach, ażeby nie krzyknęła.
Tam na dole rozmawiał mój mąż ze stajennym, dając
mu rozkazy, tyczące się jego wierzchowca. Poznałyśmy
doskonale jego głos i nie śmiałyśmy nawet głośniej
oddychać. Po pięciu minutach opuścił stajnię i
podsunąwszy się po cichu pod okienko, ujrzałyśmy, jak
przeszedł podwórko i wszedł do oberży. Zaczęłyśmy się
naradzać, co uczynić, obawiałyśmy się opuścić naszą
izdebkę, żeby nie zwrócić uwagi, a chciałyśmy uciekać.
Tymczasem stajenny wyszedł, zamykając na klucz
stajnię.
— Musimy próbować wydostać się przez okno... a
może lepiej byłoby nie ruszać się wcale — zauważyła
Amanda.
Po namyśle przyszła rozwaga. Wzbudziłybyśmy
stanowczo podejrzenie uciekając, nie zapłaciwszy nawet
rachunku; a żeśmy musiały iść piechotą, łatwo nas było
dogonić. Usiadłyśmy tedy na krawędzi łóżka, szepcąc i
przyciskając się do siebie z przerażenia; a tam na dole
bawiono się ochoczo i wybuchy śmiechu dochodziły
naszych uszu. W końcu towarzystwo się rozeszło,
widziałyśmy przez okno światła, przesuwające się po
schodach, i wszyscy udali się na spoczynek do swoich
pokoi.
Wsunęłyśmy się do łóżka, tuląc się do siebie i
nasłuchując, czy nie usłyszymy jakiegoś szmeru,
zwiastującego nam chwilę śmierci. Czułyśmy bowiem,
że on był na naszym tropie.
W głębokiej ciszy nocy, nad samym ranem
dosłyszałyśmy ciche tajemnicze kroki, skradające się
przez podwórze. Klucz przekręcono i ktoś wsunął się do
stajni. Można powiedzieć, żeśmy to raczej odczuły, niż
usłyszały. Koń poruszył się, uderzył kopytem o
podłogę, po czym zarżał poznawszy swego pana. Ten
cmoknął nań z cicha, odwiązał i wyprowadził
wierzchowca na podwórze. Amanda skoczyła jak kot ku
oknu, wyjrzała, lecz nie wyrzekła słowa. Usłyszałyśmy,
jak otwierano ostrożnie bramę, potem nastąpiła chwila
ciszy, podczas której jeździec dosiadł konia, i uszu
naszych doszedł oddalający się tętent.
Dopiero gdy odgłos ten ustał w oddaleniu, Amanda
wróciła do mnie, mówiąc:
— Tak, to był on, ale już odjechał.
Wtedy drżące jeszcze z przerażenia, położyłyśmy
się na powrót do łóżka i spałyśmy aż do późnej godziny.
Zbudził nas dopiero odgłos przyśpieszonych kroków i
pomieszanych głosów. Zdawało się, że wszyscy są
zaniepokojeni jakimś zdarzeniem.
Zerwałyśmy się i ubrałyśmy szybko i po zejściu do
stajni upewniłyśmy się jednym rzutem oka, czy nie ma
go w zgromadzonym na podwórzu tłumie.
Zaledwie nas ujrzano, przyskoczyło do nas kilka
osób.
— Czy wiecie? Czy słyszeliście? Ta biedna młoda
pani... pójdźcie zobaczyć!
I zostałyśmy mimo woli wciągnięte przez podwórze
do oberży, tam tłum nas prawie wniósł na wielkie
schody do pokoju, gdzie na łóżku leżała blada i
nieruchoma postać młodej, pięknej pani. Przy niej stała
Francuzka, płacząc i zawodząc.
— Ach moja pani, gdybyś mi była pozwoliła zostać
ze sobą! Ach! Cóż pan baron powie!
I tak dalej lamentowała. Nieszczęście to zostało
dopiero co odkryte, przypuszczano bowiem, że
baronowa, zmęczona podróżą, długo odpoczywa.
Oberżysta posłał po chirurga, sam zaś starał się
utrzymać porządek, popijając dla animuszu wódeczkę i
częstując nią gości, którzy tłoczyli się na równi ze
służbą.
Nareszcie przybył chirurg i wszyscy cofnęli się
trochę, żeby mu zostawić miejsce.
— Ta pani — objaśniał gospodarz — przyjechała
wczoraj wieczorem dyliżansem ze swoją służącą.
Widocznie musiała być wielką damą, bo zażądała prócz
sypialni oddzielnego bawialnego pokoju.
— To była pani baronowa von Roeder —
oświadczyła Francuzka.
— Trudno ją było zadowolić, tak była wymagająca
pod względem kolacji. Wprawdzie zmęczona podróżą,
ale zdrowa zupełnie położyła się do łóżka. Służąca
opuściła pokój...
— Prosiłam, żeby mi pozwoliła zostać z sobą w tej
nieznanej nam oberży, ale nie zgodziła się na to. To
była wielka arystokratka — wtrąciła Francuzka.
— No i nocowała z moją służbą — kończył
oberżysta. — Z rana sądziliśmy, że pani zaspała, ale
kiedy do jedenastej nie dała znaku życia, kazałem
pannie służącej otworzyć drzwi moim drugim kluczem i
zajrzeć do pokoju.
— Drzwi nie były zamknięte na klucz, tylko na
klamkę, i znalazłam ją umarłą, bo wszak ona nie żyje? Z
twarzą na poduszkach z pięknymi włosami
rozrzuconymi w nieładzie; nie pozwalała mi nigdy
wiązać ich na noc, mówiąc, że ją głowa od tego boli.
Takie cudne włosy! — mówiła służąca, podnosząc złoty
splot do góry.
Przypomniałam sobie słowa, jakie wyrzekła
wieczorem Amanda, i do niej się przytuliłam.
Tymczasem lekarz badał ciało, włożywszy rękę pod
kołdrę, której dotąd gospodarz nie pozwolił ruszyć.
Niebawem wyciągnął rękę całą zakrwawioną, trzymając
w niej krótki sztylet z przywiązaną doń kartką.
— Tu popełniono zbrodnię — rzekł — ta pani
została zamordowana, sztylet tkwił w sercu ofiary.
Włożywszy okulary, z trudem przeczytał
nakreślone słowa na mocno zakrwawionym papierze:
Numéro Un. Comment les Chauffeurs se vengen
(Zemsta Les Chauffeurs)
— Chodźmy — szepnęłam do Amandy —
uciekajmy z tego strasznego miejsca.
— Poczekajmy — odrzekła — Lepiej, żebyśmy się
trochę zostały.
Wszyscy jednogłośnie orzekli, że nikt inny nie
mógł być mordercą tylko ów pan, który przyjechał
konno i wszedł do sali jadalnej zaraz potem, kiedyśmy
ją opuściły. Wszyscy podróżni rozmawiali wtedy o
młodej jasnowłosej pani, której postępowanie
krytykowano. Ów jegomość interesował się mocno tą
panią, wypytywał skwapliwie o wszystkie szczegóły jej
dotyczące i dopiero dowiedziawszy się o nich
oświadczył, że ważny interes zmusza go do wyruszenia
o brzasku w dalszą podróż. Zapłacił zatem rachunek i
otrzymał klucze od stajni i bramy, ażeby nikogo nie
budzić. Słowem jeszcze przed nadejściem policji, po
którą lekarz posłał, powszechnie uznano go za
mordercę.
Cóż, kiedy słowa wyryte na karteczce wszystkim
zmroziły krew w żyłach. Les Chauffeurs! Kimże oni
byli? Nikt ich nie znał. Ktoś z ich bandy mógł się
znajdować pomiędzy publicznością i zanotować ofiarę
nowej pomsty. W Niemczech mało słyszałem o tej
potwornej bandzie, w Karlsruhe opowiadano o niej, ale
słuchałam tak, jak się słucha bajki o ludożercach. Tu
jednak w ich ojczyźnie, poznałam dopiero w całej pełni
trwogę, jaką wzbudzali. Nikt nie chciał przeciwko nim
świadczyć, nawet agent policyjny cofnął się przed
wypełnieniem swego obowiązku. Jakże się dziwić,
nawet my, któreśmy mogły dostarczyć wyczerpujących
i druzgocących wiadomości o sprawcy morderstwa, nie
śmiałyśmy ust otworzyć i udawałyśmy, że o niczym nie
wiemy. Czyż mogłyśmy biedne, samotne, zgnębione i
przerażone kobiety, walczyć przeciw tym, przed
którymi wszyscy drżeli, a których zemsta i tak nas
ścigała, czego dowodem martwe ciało biednej ofiary,
którą za mnie wzięto.
W końcu Amanda podeszła do gospodarza i
zupełnie otwarcie poprosiła o pozwolenie opuszczenia
oberży, na co też jej pozwolono. Zapłaciwszy tedy
rachunek, puściłyśmy się w drogę i w kilka dni później
byłyśmy po drugiej stronie Renu w Niemczech, kierując
się ku Frankfurtowi. W dalszym jednak ciągu nie
zmieniałyśmy przebrania i Amanda zarabiała, trudniąc
się krawiectwem.
W drodze spotkałyśmy podróżującego młodego
czeladnika z Heidelbergu, którego dawniej znałam. Nie
poznał mnie, z czego byłam rada. Zapytałam się go,
udając obojętność, jak się miewa stary młynarz.
Odpowiedział, że już nie żyje. Tak tedy sprawdziły się
najgorsze moje przeczucia, spowodowane długim
milczeniem ojca. Ostatnia deska ratunku usuwała się z
pod nóg. Nie dalej, jak tegoż samego dnia zapewniałam
Amandę, że w domu ojca znajdzie spokój, wygody i
bezpieczeństwo na resztę dni swoich, gdyż wdzięczność
za wyświadczone mi przysługi nie będzie miała granic.
Wszystko to obiecywałam w szczerości serca, a sobie
jeszcze więcej, gdyż spodziewałam się znaleźć opiekę,
radę i ukojenie przy rodzicielskim sercu, ale to serce już
nie biło i już nigdy nie miałam ujrzeć mojego drogiego
ojca!
Opuściłam spiesznie izbę, w której usłyszałam tę
wieść hiobową. Po jakimś czasie Amanda przyszła za
mną i zaczęła mnie pocieszać, jak umiała. Powoli
dodawała różne szczegóły, jakich się dowiedziała z
dalszej rozmowy z heidelberczykiem. Otóż brat mój z
żoną mieszkał dalej w starym młynie, ale jak mówił,
Babetta całkiem opanowała męża, który patrzył na świat
tylko jej oczyma.
W ostatnich czasach dużo w Heidelbergu chodziło
plotek o bliskiej zażyłości Babetty z pewnym wielkim
panem francuskim, który się zjawił we młynie. Był to
podobno małżonek siostry młynarza, który opowiadał,
że żona zdradziła go haniebnie, postąpiła z nim
niegodnie. Nie był to chyba powód dla Babetty, aby się
z nim zaprzyjaźnić, tym niemniej wszędzie się z nim
afiszowała, a nawet gdy już opuścił Heidelberg,
korespondowała z nim ciągle, o czym ów czeladnik
doskonale był powiadomiony. Brat mój zaś podobno tak
był zmartwionym śmiercią ojca i przewrotnością
siostry, że zupełnie stracił głowę i nie orientował się w
postępowaniu żony.
— To dowodzi — ciągnęła dalej Amanda — że pan
de Tourelle przypuszczał, iż pani wróci do swego
rodzinnego gniazda i tam się udał, a nie zastawszy jej w
młynie, zapewnił sobie na wszelki wypadek
donosicielkę, która by go w danym razie powiadomiła o
pani powrocie. Z tego, co pani mi mówiła, jej bratowa
nigdy jej nie lubiła, a podłe oszczerstwo, rzucone
umyślnie przez pana de Tourelle, nie poprawiło sprawy.
Widocznie wracał on stamtąd, kiedyśmy go spotkały
niedaleko od Forbach i posłyszawszy o niemieckiej
jasnowłosej pani, podróżującej w towarzystwie
francuskiej służącej. Sądził, że to my jesteśmy i podążył
ich śladami. Obecnie, o ile zechce pani iść za moją radą,
a mam nadzieję, moje drogie dziecko, że mi zawierzysz
— dodała porzucając ton pełen szacunku, z jakim
zwykle do mnie się odzywała — to udamy się do
Frankfurtu, który –– jak mi mówiłaś –– jest wielkim
miastem, i tam przynajmniej na jakiś czas zgubimy się
w tłumie. Będziemy nadal uchodzić za męża i żonę,
najmę małe mieszkanko, będziesz siedziała w domu i
zajmowała się gospodarstwem, ja zaś jako silniejsza i
czujniejsza będę dalej zarabiała na chleb rzemiosłem
mego ojca.
Trudno byłoby o lepszą radę. Najęłyśmy dwa małe
umeblowane pokoiki na szóstym piętrze w jednej z
podrzędniejszych ulic Frankfurtu. Do pierwszego z nich
nie dochodziło wcale światło dzienne, gdyż nie posiadał
okna i wciąż musiała tam się palić lampka. Sypialny
pokoik, aczkolwiek jeszcze mniejszy, miał okno, więc
był trochę weselszy. I tak komorne za te nędzne pokoje
przechodziło naszą możliwości. Pieniądze otrzymane za
pierścionek rozeszły się już były prawie zupełnie, a
słaba była nadzieja, żeby Amanda nie znając nikogo i
mówiąc tylko po francusku –– w języku
znienawidzonym przez tubylców –– mogła łatwo
znaleźć zarobek. Jednakowoż nam się poszczęściło, tak
że nawet odłożyłyśmy cośkolwiek na czas mego
rozwiązania. Nie ruszałam się z domu, a niewładająca
niemieckim Amanda nie nawiązywała też żadnych
znajomości, oprócz tych niezbędnych.
Nareszcie przyszło na świat moje dziecko, moje
biedne, gorzej niż pozbawione ojca dziecko! Uprosiłam
Boga, żeby to nie był chłopiec, ponieważ obawiałam
się, żeby nie odziedziczył dzikiej zwierzęcej natury
swojego ojca. Córeczka za to była moją własną, lecz nie
wyłącznie moją, gdyż wierna Amanda wprost szalała za
dzieckiem i więcej je pieściła niż rodzona matka.
Musiałyśmy poprzestać na pomocy akuszerki z
sąsiedztwa. Odwiedzała nas często, przynosząc
zazwyczaj jakieś ploteczki związane najczęściej z jej
zawodem. Pewnego razu zaczęła mi opowiadać o tym,
że córka jej służyła za pomywaczkę u wielkiej pięknej
pani, żony również urodziwego męża. Nieszczęścia
jednak nawiedzają równie bogate pałace jak ubogie
chatki. Niewiadomo, w jaki sposób pan baron von
Roeden musiał na siebie ściągnąć pomstę Chauffeurów,
gdyż kilka miesięcy temu pani baronowa, jadąc
odwiedzić swoich krewnych w Alzacji, została
zasztyletowana w łóżku podczas noclegu w przydrożnej
oberży.
— Czy pani o tym nie słyszała? Wszak to było
ogłoszone we wszystkich gazetach. Opowiadano nawet,
że na całej drodze do Lugdunu rozlepione były plakaty
ofiarujące sutą nagrodę temu, któryby baronowi von
Roeden dostarczył wskazówki o mordercy jego żony.
Nie ma wszelako nadziei, żeby mu kto w tym
dopomógł, gdyż wszyscy żyją sterroryzowani przez
Chauffeurów. Wszak mówią, że liczą się oni na setki.
Są pomiędzy nimi nie tylko ubodzy kmiotkowie, lecz
także bardzo bogaci szlachcice. Są związani strasznymi
przysięgami zabijania każdego, kto odważyłby się
przeciwko nim świadczyć. Zatem nawet ci, którzy nie
przypłacili życiem zadawanych im w celu wydobycia
skarbów okrutnych tortur, nie mają odwagi poznania ich
w sądzie. Wiedzieli bowiem, że jeśli jednego
Chauffeura stracą, stu innych pomści śmierć
towarzysza.
Powtórzyłam to Amandzie i znów żyłyśmy w
śmiertelnym strachu, że pan de Tourelle lub Lefebvre,
dowiedziawszy się o swojej pomyłce, zacznie nas na
powrót poszukiwać.
Ta obawa wpłynęła ujemnie na moje zdrowie.
Miałyśmy za mało pieniędzy, ażeby sobie pozwolić na
wezwanie znanego specjalisty, ale Amanda robiła jakieś
reparacje u młodego lekarza i uprosiła go, żeby mnie
odwiedził. Był on prawie równie jak my ubogim, lecz
zdolnym lekarzem i bardzo dobrym człowiekiem. Badał
mnie i leczył nader troskliwie. Powiedział Amandzie, że
musiałam przejść jakiś straszny wstrząs, z którego mój
system nerwowy nigdy się nie wyleczy. Niedługo
wymienię nazwisko tego doktora, a wtedy zdasz sobie,
moja córko, lepiej sprawę z jego szlachetnego
charakteru niż ja to potrafię opisać.
Po jakimś czasie o tyle doszłam do sił, że mogłam
się zająć domowym gospodarstwem, resztę zaś czasu
spędzałam w oknie na poddaszu, wygrzewając się z
dzieckiem na słońcu, obawiałam się bowiem ruszyć z
domu. Aczkolwiek chodziłam w tym samym
przebraniu, aczkolwiek czerniłam dalej twarz i włosy
ekstraktem z obierzyn orzechowych, lecz trwoga, w
której od tak dawna żyłam, tak mnie opanowała, iż
mimo próśb i nakazów tak doktora, jak Amandy, nie
mogłam się przezwyciężyć do wyjścia między ludzi.
Pewnego dnia Amanda wróciła z roboty z różnymi
dobrymi i mniej dobrymi wiadomościami. Majster,
który ją zatrudniał, wysyłał ją z kilkoma czeladnikami
na drugi koniec miasta.
Zakładano tam nowy prywatny teatr i było dużo
roboty z przygotowaniem kostiumów, a że było to
bardzo daleko od centrum miasta, przeto krawcy mieli
tam zamieszkać aż do pierwszego przedstawienia.
Zarobek za to miał być podwójny.
Drugą nowiną było, iż spotkała przypadkiem na
ulicy owego wędrownego jubilera, któremu
sprzedałyśmy pierścionek. Był to klejnot niezwykły,
dany mi niegdyś przez pana de Tourelle. Obawiałyśmy
się już wtedy, żeby nie naprowadził na nasze ślady, ale
cóż miałyśmy zrobić, będąc bez grosza. Otóż zdawało
się Amandzie, że on ją poznał i jakiś złowrogi blask
zaświecił w jego oczach. Utwierdziła się w tym
mniemaniu, spostrzegłszy, że ów człowiek idzie za nią,
po drugiej stronie ulicy.
Korzystając jednak z lepszej znajomości miasta i z
zapadającego zmroku, zmyliła jego ślady. W każdym
razie uważałyśmy, że dobrze, iż już nazajutrz rano
oddali się na pewien czas z okolicy, w której nastąpiło
to spotkanie. Amanda przyniosła z sobą dużo zapasów i
błagała, żebym się nie ruszała z domu, zapominając, że
nigdy nawet ze schodów nie schodziłam; lecz moja
biedna, wierna, poczciwa Amanda dziwnie była
poruszoną tej nocy, ciągle wspominała o śmierci, co
bywa złą przepowiednią dla żywych. Ciebie, moja
córko, boć to ciebie wyniosłam w łonie z domu twego
ojca (po raz pierwszy daję mu ten tytuł i tylko raz
jeszcze go użyję), ciebie, która byłaś naszą jedyną
pociechą, obcałowywała tak, iż wcale się oderwać od
ciebie nie mogła... w końcu wyszła.
Tak przeszły dwa dni; trzeciego dnia wieczorem
siedziałam obok ciebie, uśpionej na swojej poduszeczce,
kiedy usłyszałam na schodach kroki. Zmierzały ku
naszemu mieszkanku, gdyż nikt więcej tym na piętrze
nie mieszkał; ktoś zastukał... Przerażona wstrzymałam
oddech;. Ten ktoś jednak przemówił i poznałam głos
doktora Vossa. Wtedy podeszłam do drzwi i odezwałam
się.
— Czy pan sam? — zapytałam po cichu.
— Tak jest — odrzekł jeszcze ciszej — niech mnie
pani wpuści.
Uczyniłam to, a on z większym jeszcze pośpiechem
drzwi zamknął i zaryglował. Następnie zwolna,
ostrożnie przygotowując mnie na ten cios, powiedział
straszną wiadomość. Przybywał prosto ze szpitala,
położonego na drugim końcu Frankfurtu. Byłby
przyszedł wcześniej, ale umyślnie zbaczał, w obawie,
żeby go kto nie wytropił. Wracał od łoża śmierci
Amandy. Sprawdziły się aż nadto jej obawy,
spowodowane spotkaniem jubilera. Z rana tegoż dnia
wysłano ją na miasto po sprawunki, musiała być
śledzoną i w powrotnej drodze pomiędzy ułożonymi
balami nowo budującego się domu znaleźli ją robotnicy
śmiertelnie ranną, ze sztyletem w piersi i kartką, taką
samą, różniącą się tylko tym, że numer pierwszy był
podkreślony, ażeby zwrócić uwagę, iż wiedziano o
popełnionej omyłce.
Numéro Un. Comment les Chauffeurs se vengen
Podnieśli ją i wnieśli do domu, udzielając pierwszej
pomocy, dopóki nie odzyskała przytomności, ale nawet
wtedy ta wierna, droga przyjaciółka i siostra, nie chciała
ze względu na moje bezpieczeństwo wyjawić swojego
adresu, o którym żaden z jej współpracowników nie
wiedział. Życie ulatywało, zaniesiono ją tedy do
najbliższego szpitala, gdzie naturalnie przekonano się,
iż jest kobietą; ale szczęśliwie dla niej i dla mnie
dyżurnym lekarzem był właśnie znany nam doktor
Voss. Podczas gdy posłano po księdza, którego
zażądała, wyjawiła doktorowi w kilku słowach nasze
położenie. Podczas bytności spowiednika umarła.
Opowiedział mi to z wielką ostrożnością,
pocieszając jak umiał, dopiero późnym wieczorem mnie
opuścił, w ciągłej obawie, czy go kto nie śledzi. Tym
razem jednak obawy były płonne; przy tym, jak mi
później opowiedział, baron von Roeder, dowiedziawszy
się o zabójstwie tak zupełnie przypominającym śmierć
jego żony, zarządził taki pościg za mordercami, że
aczkolwiek ich nie złapano, ale zmuszono do ucieczki z
tych okolic, przynajmniej na jakiś czas.
Trudno mi opowiedzieć ci, jakimi argumentami
doktor Voss, dzieląc się ze mną swoim z początku
skromnym zarobkiem, skłonił mnie do zostania jego
żoną. Tak jest, jego żoną, gdyż przeszliśmy przez
ceremonię kościelną, tak bardzo w owych czasach
lekceważoną. Prawda, nie staraliśmy się o rozwód,
który byłoby się łatwo otrzymało, zważywszy, że ja
byłam protestantką, pan de Tourelle zaś utrzymywał, iż
jest kalwinem, lecz czy podobna było wzywać tak
strasznego człowieka przed sąd konsystorski?
Zabrał mnie i moje dziecko po kryjomu do siebie i
żyłam tam, nie wychodząc wcale z domu. Aczkolwiek
mój mąż nie życzył sobie, żebym po zblaknięciu farby
znów jej używała, okazało się, że i tak nikt by mnie nie
byłby mógł poznać, gdyż moje złote włosy stały się
siwymi, a biała płeć tak szarą, że mała ilość osób, które
mnie widywały, przezwały mnie Szarą Damą. Znano
mnie tylko jako panią Voss, znacznie starszą od niego
wdowę, z którą doktor ożenił się w sekrecie.
Nadał ci swoje nazwisko i dotąd nie wiedziałaś, że
nie jesteś córką, nie czułaś też nigdy braku ojcowskiego
serca, dopóki żył nasz drogi przyjaciel. Jeszcze jeden,
jedyny raz doznałam uczucia dawnej trwogi. Nie
pamiętam już z jakiej przyczyny, wbrew memu
zwyczajowi, podeszłam do okna mojego pokoju, żeby je
otworzyć. Kiedy wyjrzałam na ulicę, spostrzegłam po
przeciwnej stronie na trotuarze pana de Tourelle, równie
młodego, wesołego i wykwintnego jak dawniej. Na
odgłos otwieranego okna spojrzał w górę. Ujrzał starą
siwą kobietę i choć nasze oczy spotkały się, nie poznał
mnie! Minęło zaledwie trzy lata, odkąd się rozstaliśmy,
a on posiadał przecież sokoli wzrok.
Opowiedziałam o tym panu Vossowi, jak tylko
wrócił do domu. Starał się mnie uspokoić, lecz widok
pana de Tourelle tak wstrząsnął moimi nerwami, że
przez kilka miesięcy nie mogłam przyjść do siebie.
Zobaczyłam go raz jeszcze… Umarłego. Baronowi
von Roeder udało się w końcu osaczyć i schwytać go
wraz Lefebvrem, przyłapać na gorącym uczynku
popełniania kolejnej zbrodni. Pan Voss wiedział o ich
zaaresztowaniu i skazaniu na śmierć, lecz nic mi o tym
nie mówił. Dopiero któregoś dnia poprosił mnie bardzo,
żebym mu towarzyszyła i zawiózł mnie gdzieś daleko.
Poprowadził przez bramę więzienną na zamknięty
dziedziniec. Tam ubrani i ułożeni w trumnach tak, że
nie widać było śladów ścięcia, leżeli pan de Tourelle i
kilku jego towarzyszy znanych mi z Les Rochers.
Przekonawszy mnie w ten sposób o śmierci moich
prześladowców, mąż mój starał się nakłonić mnie do
mniej odosobnionego sposobu życia. Ulegałam czasem
jego prośbom, lecz widział, że mnie to tak wiele
kosztowało, iż w końcu dał za wygraną.
Znasz resztę, wiesz, jak gorzko opłakiwałyśmy tego
drogiego męża i ojca, gdyż zawsze go za takiego
uważaj, moje dziecko! Nigdy nie byłabym ci zrobiła
tego wyznania, gdyby nie to, że dopiero wczoraj
powiedział mi ten, którego poznałaś i pokochałaś jako
pana M. Lebruna, francuskiego artystę, iż jego
prawdziwym nazwiskiem –– brzmiącym zbyt
arystokratycznie, a ukrytym z obawy przed
rewolucjonistami –– jest Maurycy de Poissy.

