Zofia Niedźwiedzka

Zmora

Za nieosłoniętym oknem szła noc.
Nagle krzyk padł w ciszę.
Krzyk przeraźliwy — pełen rozpaczliwych
wibracji, jakby wyłoniony z dna kar i pomsty.
Jacek zerwał się z łóżka i — oniemiały patrzył na
żonę.
W skąpym świetle nocnej lampy ujrzał ją na wpół
podniesioną, z łokciem opartym o poduszkę, z oczami
roziskrzonymi dzikim obłędem.
Krzyczała.
Śliczne jej usta były rozciągnięte w paroksyzmie
spazmu, tak że dwa rzędy równych zębów bieliły się
straszną zwierzęcą białością na tle półmroku.
Z oczu, wyszłych prawie z orbit, wypadał niekiedy
błysk jakiejś wielkiej mocy — zbuntowanego ducha, co
orlimi szponami zabija nędzną, tchórzliwą materię.
Dwie siły zdawały się walczyć w tym wzroku,
odbijając się w nim jak w zwierciadle: śmiertelny strach
i obca jakaś napadająca przemoc.
Krzyczała wciąż.
Jacek oprzytomniał wreszcie.
— Co ci to, Steniu?
Umilkła i piękna jej głowa spoczęła na chwilę z
przymkniętymi oczami na jego ramieniu.
— Ach... zmora mnie męczyła! Przestraszyłam
cię...
Na wpół senna oddawała mężowi pocałunki — i
zaraz głęboko zasnęła.
Wieczorem u rodziców Steni Jacek opowiedział o
zmorze — i o wrażeniu, jakie to na nim wywarło...
— Co?... Krzyczała już?... Mój kochany; to u niej
chleb powszedni — rzekł Marian, brat Steni — krzyczy
tak od lat wielu i nic jej nie jest.
— Nie rozumiem.
— No, miewa zmory.
— I... często?...
— To zależy. Nie lubiłem jej sąsiedztwa w nocy,
gdym się do egzaminów sposobił. Wiesz... nerwy
naprężone, a tu... wśród grobowej ciszy taki krzyk.
I przez chwilę wszyscy rozprawiali wesoło o
zmorach w ogóle. Rodzina Steni widocznie nic sobie
nie robiła z tych jej nerwowych ataków.
Jacek usiłował dostroić się do ogólnej wesołości,
panującej tego wieczora w domu rodziców żony — i nie
mógł.
Noc nie przyniosła snu.
Wszelkie silne wrażenia padające mu na duszę
musiał wciąż przeżywać, aż się wyczerpały — zbladły.
Krzyk Steni dręczonej zmorą wszedł mu w nerwy,
jak zapowiedź zbliżającego się nieszczęścia.
Od tygodnia był żonatym, od trzech miesięcy znał
Stenię.
Dziewczyna była cicha, urocza. Oczy miała
lazurowe, trochę zamglone, jakby oskrzydlone cieniem
z wewnątrz pochodzącym.
Chodziła z pewnym ociąganiem się, głos miała
niski, stłumiony.
Małżeństwo nie obudziło jej zmysłów. Kochała
męża. Nie rozumiała tylko i nie podzielała jego
namiętnych porywów.
— Gdybym jakimkolwiek cudem zmienił się w
kobietę, nic byś nie miała przeciw temu — rzekł raz
dotknięty jej chłodem.
— Byłoby ci brzydko w kobiecym stroju —
odrzekła wymijająco.
Zawsze bierna i chłodna wyglądała tak, jak gdyby
nie była dostatecznie rozwiniętą fizycznie.
Tym więcej zdziwiła Jacka szalona zmiana w
wyrazie twarzy żony, którą dojrzał w chwili
napastującej ją zmory — wyraz mu dotąd nieznany,
niepodejrzewany, a którego natury nie umiał sobie
dobrze określić.
Następne dwa tygodnie minęły jak jedna upojenia
chwila pełna tajemniczego szeptu, cudownych
zwierzeń, cudownych tęsknot.
— Kochasz mnie? — pytał nieraz.
— Kocham więcej aniżeli wszystkich —
odpowiadała.
Po pewnym czasie Jacek spostrzegł, że żona jego
ma nienormalne usposobienie.
Często patrzyła tak, jak gdyby myśl jej cofała się w
niezmiernie oddaloną przeszłość, jak gdyby to, co ją 
otaczało, było dla niej obcym, wprost niekiedy
niedostrzegalnym.
Mówiła o ludziach dawno nieistniejących jako o
swoich dobrych znajomych lub o przedmiotach nigdy
niewidzianych jako o rzeczach sobie znanych.
Raz, gdy długo przechadzali się w ciepłą noc letnią
po ogrodzie, Jacek zwrócił jej uwagę na piękną gwiazdę
poranną zawieszoną nad ich głowami.
— Widziałam piękniejsze zjawisko — rzekła.
Brwi ściągnęła i wpatrzyła się w jeden punkt, jakby
coś w pamięci szukała.
— Widziałam na niebie kwiat płomienny, którego
korona mieniła się w błyskach różowych i zielonych... I
dopóki płonął, wszystkie barwy na niebie zbladły...
zmilkły w niemym zachwycie czy strachu, przed tym
znakiem mocy nieznanej... Innym razem ujrzałam
chmury purpurowe zwiane w draperie, które powiewały
nad ziemią jak sztandar czerwony, gnany wichrem...
— Zorza północna!... Gdzieżeś mogła ją widzieć?...
Przecież nigdy stąd nie wyjeżdżałaś... Wiem to od
twojej rodziny. Tu się urodziłaś. Gdzież więc mogłaś ją
widzieć?...
— Nie wiem, czy to była zorza, czy co innego.
Opisałam ci zjawisko tak jak je widziałam. Wreszcie
widziałam mnóstwo krajów, mnóstwo rzeczy, o których
tu nie mają pojęcia.
— Chyba we śnie?
— Nie wiem... może... Ale to musiały być sny w
niemowlęctwie, bo gdy zaczęłam myśleć, poznawałam z 
rysunków rzeczy gdzieś, kiedyś widziane, a których
moja rodzina nie znała wcale.
— Czy mówiłaś kiedy komu o tym?
— Mówiłam, ale mnie wyśmiano, a nawet w domu
zabroniono o tym wspominać.
Raz, wśród rupieci Jacka znalazła stare sczerniałe
malowidło.
Oczyściła je starannie.
Był to portret starego człowieka.
— Znam tę twarz — rzekła.
— Mylisz się. To jest jeden z moich przodków. Ten
portret ma już lat ze dwieście.
— Znam tę twarz — powtórzyła — ale tylko nie
mogę przypomnieć sobie, gdzie ją widziałam.
Brwi jej zbiegły się nad oczami — i myśl cofnęła
się w głąb jej samej, niby w daleką przeszłość. Chwilę
milczała.
— Już wiem. W małym kościółku miał kazanie.
Jacek się zdziwił.
— W istocie był, zdaje mi się, duchownym —
rzekł.
— Schowaj ten portret. Zaraz ci narysuję to, co
odnalazłam w tej chwili w pamięci.
Wzięła ołówek i rysowała, cofając się wciąż myślą
w głąb siebie samej, małą kapliczkę średniowiecznej
struktury, tłum ludzi i na ambonie księdza, z twarzą
zupełnie podobną do starego portretu.
Coraz więcej zdumiony Jacek zadawał jej różne
pytania, na które odpowiadała zagadkowo, grupując 
niezwykłe fakty, zdarzenia, w sposób łudząco podobny
do rzeczywistości.
— Widziałam gdzieś... kiedyś... — mówiła —
niezmierzoną i nieobjętą okiem wodę, po której płynęły
zwały śniegów i lodu, wielkie jak okręty. Śniegi te
niekiedy płonęły jak ogień. Byłam cała okryta włosem i
nogi miałam poranione od kamieni. Jaskinia, w której
mieszkałam drżała od pękających lodowców jak od
uderzenia piorunów...
Mówiła, że zna uczucie ruchu skrzydeł, bo bujała w
powietrzu, ale nie pamięta, pod jaką postacią.
Późnymi nocami snuła opowieści dziwne, głosem
sennym, stłumionym, z oczami na wpół przymkniętymi,
jakby wpatrzonymi w swoją linię, biegnącą poprzez
wieczność...
O tych swoich snach czy urojeniach mówiła jako o
życiach przeżytych przed teraźniejszym swoim
istnieniem, z których strzępy jak sny nieprzypomniane
dokładnie, wyławiała z pamięci.
Na wrażliwą, nieprzystosowaną do życia duszę
Jacka opowiadania te padły jak jarząca się iskra na
materiał palny.
Z początku słuchał jej majaczeń z zaniepokojeniem,
jakie się uczuwa wobec odkrycia, że droga nam istota
jest niebezpiecznie chora; później noce te, pełne
tajemniczych, hipnotyzujących rojeń, porwały go
swoim urokiem.
W dzieciństwie jeszcze miewał różne widzenia —
zjawy. Wśród największej ciszy słyszał nieraz wołające
go jakieś głosy; w pokoju, gdzie nie było nikogo oprócz 
niego, czuł czyjąś obecność, a czasem zdawało mu się,
że w przestrzeni staje się coś niezwykłego,
tajemniczego, na co reagowało jego mocno bijące,
wylękłe serce.
Zawsze samotny, nielubiany i nierozumiany w
rodzinie nosił w sobie te szepty rzeczy przeczuwanych,
spychając je na dno świadomości.
Fantazje Steni objęły jego duszę mistycznym
pożarem. Myśli wypełniły się nagle czymś dawno
znanym, wydobytym z dna strupieszałych wspomnień
— czymś, co było cząstką jego natury — nim samym.
Wspomnienia te usuwały go w mroczny,
nieuchwytny lęk Nieznanego, który wlókł się teraz za
nim z siłą niezwalczonego uroku.
W cieniu tych rojeń, rozrastało się niepokojące
przeczucie rzeczy, nieobjętych rozumem ludzkim.
Pewnej nocy, wśród martwej ciszy zerwał się znów
nagły krzyk.
Jacek podniósł głowę z poduszki i patrzył na żonę.
Przy świetle nocnej lampy spostrzegł, że gardło jej
było silnie wydęte, język skręcony i jakby cofnięty w
głąb, nozdrza rozszerzone, niby w wysiłku walki.
Umilkła — przymknęła oczy, namiętnie wyciągnęła
przed siebie ramiona, jakby je zwierając nad kimś
niewidzialnym — z wewnątrz idący blask rozświetlił jej
rysy.
Pod jasno bursztynową skórą twarzy, szyi i piersi
zdawała się wrząco krążyć krew, rozchylone usta miała
do słów pieszczoty — pokorna i dumna, niby władczyni
zniżająca się do miłości, pod jarzmem burzy zmysłów.
Jacek oniemiały z podziwu, patrzył na
przeistoczoną postać Steni.
Ta wspaniała kobieta, pijana namiętnością, drżącą
w rytmie jej oddechu, w niczym nie była podobna do
chłodnej, biernej jego żony.
Umilkła i zasnęła, a on, leżąc bezsenny, wsłuchiwał
się w szmer swoich myśli, rozpierzchłych w wirze
pytań, pełnych trwogi i zdumienia.
Nazajutrz była bledszą, piękniejszą niż zwykle,
rozmarzoną i jakby wyczerpaną cudowną rozkoszą
godziny upojenia.
Od pieszczot męża uchylała się z zaledwie tajonym
wstrętem.
Dla Jacka znikł spokój.
Pewna cząstka jego duszy wciąż stała teraz na
czatach, w oczekiwaniu czegoś, co się stać miało.
Noc zapadała i zmora Steni budziła go echem
wspomnienia.
Uprzytomniał sobie wtedy oczy żony, w których, w
chwilach nerwowego ataku, jak w zwierciadle odbijał
się strach przed napastniczą jakąś mocą.
O tej tajemniczej mocy, której w końcu ulegała
Stenia, wciąż myślał. Wlokła go niepokonana
ciekawość zajrzeć do jej groźnej bezdny, zbadać jej
dynamikę.
Psychiczne owo zjawisko niepojęte było dla niego,
dla innych, a zrozumiałe niedostępnej głębi duszy jego
żony.
Stenia pamiętała tylko, że zmorę poprzedzał zwykle
nieopisany strach — i że przed oczami widywała
purpurowego ptaka, który szponami spadał jej na pierś.
— Spada mi na pierś z pieszczotą, a oczy ma jak
dwa słońca, ale ja się go boję w pierwszej chwili —
mówiła.
— A potem?... — pytał gorączkowo.
Opuściła głowę, brwi jej się zbiegły nad oczami.
— Potem... Nie pamiętam — odrzekła z niechęcią.
— Skończyła lat czternaście, gdy pierwszy raz
miała zmorę. Byliśmy o nią bardzo niespokojni, ale
wkrótce rozwinęła się, wypiękniała i zaczęła wyglądać
na lat siedemnaście — opowiedziała raz matka Steni.
Słowa te były dla Jacka objawieniem.
Nie wątpił, że żona jego stała się ofiarą erotycznej
zmory.
Purpurowy ptak spadł na jej pierś z pieszczotą
wówczas, gdy pąkiem jeszcze była.
Od wielu lat dzieliła miłość z erotycznym widmem,
zamknięta w sobie — tajemnicza.
Bierna w objęciach męża, w uścisku miłosnym
zmory stawała się jarzmiącą jak huragan wiosenny.
Z ponurą zazdrością patrzył teraz na tę kobietę
lękliwą, dziewiczo-białą, a tak kłamstw pełną.
Widząc ją cichą, często tak zadumaną, że nie
spostrzegała obecności ludzi w pokoju, jakby dusza jej
zgubiła ciało, wędrując gdzieś w krainach jej tylko
znanych, pytał siebie z udręczeniem gdzie myśli jej
błądzą... z jakim zaświatowym widmem obcuje teraz?...
I zdjęty palącym uczuciem ciekawości zarzucał ją
pytaniami, pełnymi podejrzeń co do jej wczesnej
młodości i gniótł w sobie gniew, gdy ona, podnosząc na
niego, lazurowe oczy, mówiła ze zdziwieniem.
— Moja przeszłość?... Przecież ja mam dopiero
dziewiętnaście lat!
Raz pytał:
— Powiedz... Czy w tych swoich snach... W tych
drugich życiach, jak nazywasz swoje wizje, znałaś
purpurowego ptaka?
Zachmurzyła się i opuściła głowę.
— Nie pamiętam...
O zmorze swojej mówiła z niechęcią, rumieniąc się
lub blednąc, co jeszcze więcej utwierdzało Jacka w jego
podejrzeniach.
— Przypomnij sobie...
— Nie pamiętam — powtórzyła gniewnie.
Nie mogła zrozumieć, dlaczego męża tak bardzo
obchodzą jej wizje, dlaczego zmienił się w swoim z nią
postępowaniu i wciąż ją śledzi oczami, jakby ją o jakiś
występek podejrzewał.
Dotychczas nikt nie zwracał uwagi na jej
opowiadania, wyśmiewano je nawet. To niezwykłe
zainteresowanie się Jacka jej znajomościami zza świata
podnieciło jej usposobienie mistyczne.
Przypominała sobie wszystko, co zdawało się jej,
że słyszała gdzieś w innym życiu. Teraźniejszość
zaczynała się zlewać z urojoną przeszłością. Wszędzie
szukała konturów jakichś rzeczy istniejących gdzieś
poza tym życiem... Jakichś istnień 
zmartwychwstających w jej pamięci zjawą
niepochwytną.
Stawała się coraz więcej zamyśloną — i coraz
częściej napadała ją zmora.
Zaledwie krzyk wypadał z piersi Steni, Jacek
opierał się łokciem o poduszkę i pobladły z
półobłędnym, przepojonym zazdrością wzrokiem,
wpatrywał się w żonę.
Wiedział, że krzyk jest hasłem zapowiadającym
zbliżenie się widma, niosącego upojenie miłosne, że
zaraz... zaraz... ramiona jego żony oplotą
niewidzialnego kochanka, a usta zaszepcą cudowną
pieszczotę.
Wzrokiem gorączkowym przeszywał przestrzeń
pokoju, słabo oświetloną nocną lampą, usiłując dojrzeć
purpurowego ptaka. Wyławiał go ze swych myśli
zawrotnych, obłąkanych... Wyczarowywał z otchłani
obłędu.
I ujrzał go pewnej nocy, gdy krzyk Steni rozdarł
ciszę.
Z szerokim rozmachem skrzydeł królewskich — z
oczami żglącymi się słonecznym blaskiem, spadał cicho
na pierś śpiącej kobiety — rozsrebrzonej poświatą
księżyca.
Drgnęła... wgniotła się w posłanie, ręce wyciągnęła,
jakby do obrony —
Chwilę trwała walka — i nagle rozprężyły się ręce
kobiety — ramionami zdawała się kogoś
niewidzialnego oplatać... Na policzki wybiegły 
królewskie barwy... rozszerzyły się nozdrza — i z
wewnątrz idący świetlisty błysk rozjaśnił twarz...
Usta zaszeptały cudowną pieszczotę.
Jacek nieprzytomny z pożądania pochylił się nad
żoną — ujął ją w mocne ramiona, ustami szukał ust...
Otworzyła oczy władne, pełne dogasających
wspomnień — nieznane dotąd Jackowi.
Oczy te wywleczone z ekstazy miłosnej brutalną
przemocą zabłysły nienawiścią.
Odtrąciła męża ze wstrętem — i zaraz cicho i
głęboko zasnęła.
Nazajutrz z rana, spod przymkniętych powiek,
śledził ruchy ubierającej się Steni.
Wciągała na swe szczupłe, delikatne nogi czarne
pończochy, zasłaniając się wstydliwie; ruchem
dziecinnym zgarniała z czoła włosy, rzucając niekiedy
nieśmiałe lazurowe, na wpółsenne oczy na Jacka, w
niczym niepodobna do tej innej o władnącym
spojrzeniu.
Uczuła na sobie płomiennie gniewny wzrok męża i
opuściła bojaźliwie głowę.
Teraz już wiedział na pewno, że jaźń Steni
rozdwajała się — i że on posiadał tylko marną powłokę
jej ducha, a ta inna — czarowna — należała do
skrzydlatego widma, niedoścignionego gniewem ani
pomstą.
O tej innej zaczął teraz marzyć, tej innej pożądać —
wspaniałej, namiętnej kochanki króla-ptaka.
Ukazywała mu się w wyobraźni wyolbrzymiona,
dumna, z oczami jak dwa słońca.
Wizja ta opanowywała go zwolna.
Jak wąż rozciągała mu się i skręcała w mózgu —
czarowna, niedościgła.
Zaledwie zaczynała się rozwiewać, zwabiał ją
znów, pełen żądzy bolesnej, cudownej męki...
* * *
— Gniewasz się na mnie, Jacku... Nie wiem za co...
Powiedz... Nie kochasz mnie już?... widzę... — mówiła
raz.
— Chory jestem.
— Ach nie... nie to!... Jacku!... Ja czuję w tym
wszystkim coś, coś strasznego... Dawniej nie byłeś
takim... Nie wiem, co się stało... Nie wiem, jak temu
zaradzić... i nic nie rozumiem... Kocham ciebie więcej,
aniżeli wszystkich i wszystko, ale nie wiem, co mam
robić, żebyś był jak dawniej.
Usta mu podawała do pocałunku, wpatrzona w
niego błagalnymi, załzawionymi oczami.
Wzrok zanurzył w jej półotwarte oczy, aż do dna, a
na dnie ich ujrzał dwa słońca, żglące namiętnością —
oczy kochanki królewskiego ptaka.
Objął ją dzikim, obłąkanym ruchem.
— Daj mi choć jedną chwilę miłości takiej, jaką
darzysz skrzydlate widmo!... Zarzuć nade mną miłośnie
ramiona, a gorące usta twoje niech mnie opalą
królewską pieszczotą — zaszeptał nieprzytomny.
Uchyliła bojaźliwie głowę.
— Co?... Co ty mówisz, Jacku?... Co tobie?... Ja nic
nie rozumiem... Tyś naprawdę chory...
Stała przed nim zdziwiona, biała, dziewicza...
Odtrącił ją szorstko.
— Chory jestem.
Był chory.
W jego mózgu neurastenika rozpętały się wizje
nocy posępnych — mistycznych.
W obłędnej pogoni za czymś urojonym, zaczął
tracić poczucie rzeczywistości. Wizja wabiła go jak
istota żyjąca, która mu się wymykała, niedościgła.
Brzaski samokrytycyzmu gasły. Jacek czuł, że w
odmęt obłędu wlecze go moc tajemna.
Nie sypiał prawie wcale. W twarzy miewał teraz
dziwne drgania. Usta mu się niekiedy w niemym
spazmie rozciągały do bólu, a krzyk dławił gardło...
* * *
Nad życiem młodych małżonków zawisła zła
wróżba. Wszystko, co było rzeczywistym życiem,
zaczęło się od nich usuwać, roztapiać w myślach
podsłuchujących, niespokojnych, wciąż zawieszonych u
kotar przeczuwanego.
Pojęcia ich zbiegały się bezustannie na jednym
punkcie rzeczy niezwykłych, tajemniczych, stających
się poza ich teraźniejszym bytem — poza czasem,
przestrzenią.
Z gorączkową niecierpliwością czekali nocy, ażeby
w półmroku, z twarzami pobladłymi, przeniknieni 
mistyczną trwogą, wydobywać z chorych mózgów roje
majaczeń.
Ludzie zaczęli stronić od domu tych dziwnych
małżonków, w którym panowała jakaś niezrozumiała
tajemnica, wyryta na ich twarzach bladych, w
spojrzeniach błyszczących niepokojem, utajoną trwogą.
Rodzina Steni, zrażona szorstkim obejściem Jacka,
nie przychodziła wcale. Dwie młode służące zaraz po
spełnieniu swych obowiązków uciekały do kuchni,
która mieściła się w suterenach.
Sami byli, a dni następowały po sobie coraz
posępniejsze... Zawidmowywały się noce... Zmrok
szeptał straszne rzeczy... bojaźliwie migotała nocna
lampa...
* * *
Szeptali, chociaż ich nikt nie mógł słyszeć —
wzruszeni... w głębiach swych dusz rozchwiani.
Z nocnej lampy, zawieszonej wysoko, padało na
nich przędziwo zielonych blasków...
Opowiadała mu głosem płonącym wiarą o
rzeczach, miejscowościach i ludziach gdzieś, kiedyś
widzianych — dzieje duszy zagubionej we
wszechświecie — w wiecznym pochodzie nowych
bytów...
Po twarzy jej biegły cienie namiętnych tęsknot za
minionym — bezpowrotnym... Czasem drgnęła w głosie
straszna trwoga. —
Niekiedy głos ginął w zamyśleniu — a on,
zawieszony u jej ust, z oczami palącymi się posępnym,
dzikim ogniem, łowił gasnące dźwięki.
Przytuleni do siebie szeptali oplątani mistycznym
dreszczem, przenikając się wzajemnie, jak dwa światła.
Niekiedy obezwładniał ich lęk i z przerażeniem
wpatrywali się w zacienione kąty — niekiedy
zamajaczyła w mózgach świadomość rzeczywistości i
zaraz marła w falach obłędu.
— Powiedz... kiedy ujrzałaś po raz pierwszy
purpurowego ptaka'? — pytał.
— Och! — to było bardzo dawno. Przypomnieć nie
mogę...
— Przypomnij...
Rozszerzonymi źrenicami patrzyła przed siebie.
Myśli jej rodziły się w niewiadomej głębi jej jaźni.
— Stałam na skale... okryta czymś białym... Zdaje
mi się, że białymi piórami...
— Ptakiem byłaś?...
— Tak... może... Czekałam... Zrywałam się do lotu
z tęsknoty... Burza rwała obłoki... szalały gromy... i
nagle wśród zamieci strwożonych gwiazd ujrzałam dwa
słońca — oczy płomienne... Uczułam dotknięcie piersi,
przykrojonej na miarę tytanicznych oddechów... Potrącił
mnie piorun... To był ptak purpurowy!... — Spojrzała na
Jacka wzrokiem otchłannym — I odtąd stałam się jego
własnością, poprzez wszystkie moje istnienia...
— Co więcej pamiętasz ze swoich dawnych bytów?
Umierałaś?...
— Oh!... Umierałam tyle razy... Niekiedy straszną
śmiercią... Raz ścięto mnie nożem... Zielona krew po
mnie spływała...
— Rośliną byłaś?
— Nie wiem... może... Leżałam wiotka i biała,
dopóki słońce świeciło, konając samotnie... A gdy
zmierzch zapadł — umarłam.
Łzy płynęły po bladej twarzy Steni.
— Innym razem spalono mnie na stosie.
— Śniło się tobie!...
— Nie... To było w jednym z istnień moich. —
— Za co cię spalono?...
— Nie pamiętam... Strach tylko tej chwili przywarł
do mnie na wieki... Ciągnęli mnie... Czuję ból razów...
Żar płomieni... Ogień... Ogień... Litości!...
Ręce wyciągnęła przed siebie jakby do obrony... W
oczach dygotała trwoga. Przytuliła się do Jacka.
— Patrz!... Idą po mnie... — zaszeptała obłędnie —
O... widzisz, tam, kondukt pogrzebowy... Patrz!... Za
oknem... Pochodnie migają... Słyszysz śpiew
pogrzebowy?... Tam... za oknem... Słyszysz, jak
śpiewają?... Po mnie idą...
Ciało jej trzęsło się w konwulsyjnym strachu.
— Słyszysz śpiew? — szeptała zbielałymi ustami.
— Nie słyszę...
— Wytęż słuch.... Tam... Za oknem... Pieśń
pogrzebowa...
Oczami wpiła się w jego oczy.
Jacek patrzył w okno blady jak płótno. Naraz
źrenice jego stały się matowymi — zahipnotyzowane.
— Słyszę — wymówił głucho.
I słyszeli oboje, jak za oknem rozpylała się pieśń
ponura.
— Patrz... O... prowadzą mnie!... widzisz?... Ot...
tam... za oknem!... wpatrz się dobrze... Za oknem wloką
mnie... na śmierć... na stos!... Teraz widzisz?...
— Widzę — wymówił głucho.
I widzieli oboje przesuwający się za oknem pochód
pogrzebowy.
Płonęły posępnie pochodnie... Chwiały się
chorągwie jak żałobne jaskółki... Wyrastały cienie
ludzkie...
Chóralny śpiew płynął w mrok...
Przytuleni do siebie wpatrywali się w wizję, z
twarzami trupio białymi, zastygłymi z przerażenia.
Strach wił się w nich błyskawicami szaleństwa.
Kondukt zwolna przesunął się i znikł...
Powiał senny trzepot skrzydeł ptasich...
— Północ...
Coś zapłakało niemowlęcym głosem...
— Co to?...
— Puszczyki...
* * *
Pewnej nocy Jacek się obudził. Serce mu biło
trwożnie. Myśli skupiały się, to znów rozprężały. Na
próżno usiłował zestrzelić je na jeden przedmiot.
Czuł, że zmora zbliża się — blisko jest.
Od wielu tygodni miał ją w sobie. W ciszy nocnej
rozsiadała mu się w wyobraźni. Niekiedy w dzikim
przed nią strachu chciało mu się wyć. Zaciskał usta
dławiąc krzyk.
Ale oto zbliżała się.
W zagłębieniach pokoju słyszał już głuchy szmer
skrzydeł, na ścianach ślizgały się mgławe kształty
widma...
Czekał, a w głębi drżał mu dziki spazm, a usta
rozciągały się konwulsyjnie do bólu.
Czekał, oddychając czająco się, głęboko.
Po chwili krzyk wypadł z ust Steni.
Pierś Jacka ugięła się pod jakimś straszliwym
ciężarem, strach zdławił gardło, twarz drgnęła
niepowstrzymanym, gwałtownym ruchem.
Oparł się łokciem o poduszkę i zaczął wyć.
Krzyk Steni przeszedł natychmiast w wycie.
Dwie straszne maski z zębami świecącymi
zwierzęcą białością, z oczami błyszczącymi obłędem, w
mocy niepojętego szału wyły w spazmie śmiertelnego
strachu.
Wyły symfonię dusz oszalałych z trwogi... długo,
przeciągle... a za nieosłoniętym oknem niemowlęcym
głosem płakała sowa.
Stenia zamilkła — i zupełnie przytomnym, pełnym
przerażenia wzrokiem patrzyła na męża.
A on wył... wciąż wył, jak potępieniec... Pierś jego
rozkołysana burzą nerwów, nie mogła się uspokoić.
Zamilkł wreszcie — i oczy ich zetknęły się w
spojrzeniu świadomym, pełnym zgrozy.
Powieki zwarły się zaraz nad oczami — i leżeli
cicho, wstrzymując oddech, bez ruchu, z zamierającą
myślą — dwie dusze zgaszone.
— Co to było?... — pytała siebie Stenia, drżąc ze
strachu.
Okropna maska wyjącego Jacka wypełniła ją
odrazą i strachem.
— Boję się — myślała, zaciskając oczy. — Boję
się... On chyba zwariował... Straszno mi...
* * *
Sypialnia młodych małżonków stała się miejscem
ich kaźni.
Dusze ich rozbiegły się nagle jak dwie chmury
wiatrem rozegnane i mknęły każda z osobna, w bezmiar
obłędu.
Szły noce ciemne, jesienne... Na niebie zwieszały
się czarne chmury niby żałobne firanki.
Za oknem wciąż płakały puszczyki.
Noc przynosiła śmiertelną trwogę.
Unikali wzajemnie swych spojrzeń. Wsuwali się do
łóżek, usiłując czuwać.
Myśleli o jednym i tym samym, a myśli ich staczały
się w jedną bezdnę, niby w potok.
— Boję się... Oh... gdyby już prędzej dzień
nadszedł!... — myślała Stenia, drżąc cała.
Sen zwyciężał.
Wówczas mrok, rozświetlony nocną lampą,
zasnuwał się bredem. Z mózgów wypadały i rzucały się 
na siebie rozżarte wizje. Podwójny krzyk śmiertelnej
męki płoszył noc...
Niemal codziennie widzieli purpurowego ptaka...
Krążył nisko... nisko nad Stenią...
Jacek widział, jak się przeistaczała... jak obłok
świetlisty pędził z wewnątrz na jej twarz, zalaną
królewską barwą, jak wspaniałym ruchem wyciągała
miłośnie ramiona, odrzucając z jasno bursztynowej
piersi ciężkie sploty włosów, które rozpościerały się na
poduszce jak aksamitne skrzydła.
Z modlitwą pożądania porywał ją w objęcia.
Wyrwana z półsnu niepojętych uczuć, z oczami
jeszcze pełnymi dogasających wspomnień — broniła
się.
Walczyli w ciszy nieprzytomni, dyszący
nienawiścią, na rubieży szaleństwa i rozpaczliwych
przebłysków świadomości.
Mocne ręce Jacka gniotły delikatne ciało kobiety,
która wiła się jak wąż, odtrącając napastnika.
A skoro zmora mijała, spojrzenia ich uderzały o
siebie z krzykiem przerażenia.
Powieki zwierały się nad oczami — i leżeli cicho, z
zamierającą myślą — dwie dusze zgaszone...
* * *
Nerwy Jacka zaczęły bystro się rozluźniać... obłęd
czaił się w każdym poruszeniu jego myśli.
Zamykał się w swoim pokoju, dokąd nikt nie miał
dostępu i chodził po kilka godzin, szepcąc jakieś słowa,
wsłuchując się w nie.
— Zabij króla-ptaka — mówił mu obłęd.
Nowa myśl wpiła się w mózg Jacka.
Pozbyć się rywala!... Zmiażdżyć go potężnym
cięciem... i posiąść jego kochankę.
Raz jeden niech mu opali usta pieszczotą tych ust
pożądanych!... Raz jeden niech się zawrą nad nim
królewskie ramiona!...
I skoro mroczna noc zaczynała się skradać za
nieosłoniętym oknem, Jacek, leżąc na łóżku, wgrążał się
wytężonym wzrokiem w ciemność, usiłując dojrzeć
spadającego na pierś Steni królewskiego ptaka.
Noce następowały po sobie, jak rytmiczne ruchy w
biegu czarnego rumaka, ale zmora nie zjawiała się.
Aż, w pewnej północnej godzinie, gdy za oknem
płakały puszczyki, Jacek uczuł, że go otacza substancja
nieuchwytna, przeczuwana zaledwie — i na tle
rdzawych plam, rzuconych na ścianę niepewnym
światłem nocnej lampy, ujrzał królewskiego rywala.
Porwał się — i ruchem szakalim zaczął się skradać
za bujającym widmem.
Włos mu się zjeżył na głowie... Oczy zapałały
obłędem, rozsadzającym granicę rzeczywistości i wizji.
Rękę uzbroił w ciężką laskę, zakończoną ołowianą
kulą.
Straszliwa broń z spotęgowaną siłą migotała to tu,
to tam w rzucie szaleńca.
Światło nocnej lampy drżało umierającym
blaskiem...
Ciszę rozsiekały przyśpieszony oddech Jacka i
świszczące w powietrzu cięcia.
Król-ptak był niedościgniony.
Bujał wysoko — to znów płynął nisko... nisko nad
ciałem śpiącej Steni...
Naraz szerokim rozmachem królewskich skrzydeł
uniósł się w górę — i zwycięski spadł na pierś śpiącej
kobiety.
Za nim mignął cios błyskawiczny.
Krzyk strasznego przerażenia przywiódł Jacka do
przytomności.
W kącie pokoju, przywarta do ściany, klęczała
Stenia drżąca, biała jak papier.
— Jacku!... Co ci to ?... Omal, żeś mnie nie zabił...
Zaledwie umknęłam ciosu... Tak mi straszno!...
Zawołam służące... Pozwól mi stąd odejść... Ja się boję
ciebie... Ach... nie patrz tak na mnie!... Pozwól mi stąd
odejść!... Ja się boję...
* * *
O południu doręczono Steni list Jacka:
„Opuszczam ciebie. Uciekam od niewoli ciała.
W jednym ze swych nieskończonych bytów dusza
twoja podległa wielkiej namiętności, która żglącą
pieczęć wycisnęła na niej na wieczność.
Czy byłaś wówczas dumną orlicą, oczekującą
królewskiego kochanka na samotnej skale, wśród 
krzyku błyskawic i grozy piorunów, czy boską istotą, o
której marzą myty, czy duszą ludzką zabłąkaną w
przestrzeniach, posiadł cię duch potężny, sięgający i
teraz poprzez wieki bytów po miłość twoją.
Czas, zamykający bramy za każdym istnieniem,
zaniedbał swego obowiązku — i oto, pełna tęsknoty i
pożądania wyciągasz ramiona w bezmiar minionego —
w otchłań wymiaru, zagubionego w wieczności
istnienia.
Kocham tę istotę w tobie zawartą, niemieszczącą
się w kształtach codziennego poznania — cudowną
kochankę króla-ptaka. Ale szał zmysłów druzgocze
potęgę ducha — i dlatego jaźnie nasze, obce sobie,
spotykając się u wrót Nieznanego, rzucają się na siebie
we wrogiej walce, podobne ciemnym niewolnikom,
którzy wobec nadprzyrodzonych niepojętych dla nich
zjawisk, biorą się za bary w popłochu panicznej trwogi.
Opuszczam cię... lecz skoro duch mój w samotności
przerośnie samego siebie — i, potęgując się dotrze do
obłędu, to jest do granic, poza którymi szumią bujne
stepy nieokiełznanej, czujnej wyobraźni, obejmującej
rzeczy niedostępne codziennym ludzkim pojęciom —
skoro stanę u wrót prawdy, czającej się na rubieży tego,
co czujemy i tego, co przeczuwamy, zmierzę się z moim
królewskim rywalem — i poprzez wszystkie twoje
przyszłe byty, dwa potężne duchy, broniąc sobie
wzajem przystępu do ciebie, ścierać się będą w
śmiertelnej walce, aż jeden z nich w niej padnie...”

